Tín dụng ngân hàng và bài toán vốn dài hạn cho phát triển kinh tế bền vững

Tại hội thảo “40 năm Đổi mới: Phát triển tập đoàn kinh tế Việt Nam” do Tạp chí Nhà Đầu tư tổ chức, bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhận định, hệ thống ngân hàng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế, nhưng về dài hạn, Việt Nam không thể phụ thuộc quá lớn vào tín dụng nếu muốn phát triển bền vững.

Nhận định này phản ánh một thực tế đã tồn tại trong nhiều năm qua: tín dụng ngân hàng vẫn là “mạch máu” chính của nền kinh tế, nhưng đồng thời cũng là điểm nghẽn nếu không được cân đối hợp lý với các kênh huy động vốn khác.

Theo phân tích của bà Phạm Thị Thanh Tùng, để hình thành các tập đoàn kinh tế có khả năng dẫn dắt, điều kiện tiên quyết là phải có nguồn vốn trung và dài hạn ổn định, quy mô lớn và được phân bổ hiệu quả. Tuy nhiên, cấu trúc vốn hiện nay của Việt Nam lại phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng – vốn mang tính chất ngắn và trung hạn.

Bà Tùng cho hay, sự lệch pha này tạo ra rủi ro tiềm ẩn. Doanh nghiệp cần nguồn vốn dài hạn để đầu tư vào hạ tầng, công nghệ hay mở rộng sản xuất, nhưng lại phải dựa vào các khoản vay có kỳ hạn ngắn hơn. Điều này không chỉ gây áp lực trả nợ mà còn làm giảm hiệu quả đầu tư dài hạn.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới các mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, việc duy trì một cấu trúc vốn thiếu cân đối có thể trở thành rào cản lớn.

Không thể phủ nhận rằng, trong suốt thời gian qua, hệ thống ngân hàng đã có những bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực cung ứng vốn.

Theo bà Phạm Thị Thanh Tùng, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 cùng các sửa đổi trong năm 2025 đã góp phần làm rõ các nghiệp vụ cấp tín dụng, đồng thời mở rộng các hình thức cho vay. Những đổi mới như cấp tín dụng qua phương tiện điện tử hay các khoản vay nhỏ với thủ tục đơn giản hơn đã giúp dòng vốn đến với doanh nghiệp và người dân nhanh chóng, thuận tiện hơn.

“Bên cạnh đó, các quy định về tỷ lệ an toàn vốn, giới hạn cấp tín dụng và kiểm soát nội bộ cũng được siết chặt, giúp hệ thống ngân hàng vừa có thể mở rộng tín dụng, vừa đảm bảo an toàn”, bà Phạm Thị Thanh Tùng nói.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng cho biết, đến cuối năm 2024, tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 18,17 triệu tỷ đồng, tăng hơn 19% so với năm trước. Trong đó, tín dụng dành cho doanh nghiệp chiếm khoảng 48%, còn khu vực cá nhân và hộ kinh doanh chiếm khoảng 46%.

Điều này cho thấy dòng vốn ngân hàng không chỉ tập trung vào các tập đoàn lớn mà đang lan tỏa tương đối đồng đều trong nền kinh tế. Các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, nông thôn hay doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng nhận được tỷ trọng tín dụng đáng kể.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng khẳng đinh, dù đóng vai trò trụ cột, hệ thống ngân hàng cũng đang đối mặt với những áp lực ngày càng gia tăng. Một trong những vấn đề đáng lo ngại là tốc độ tăng trưởng tín dụng đang vượt xa tốc độ huy động vốn.

Cụ thể, cuối năm 2024, tín dụng tăng 19,07% trong khi huy động vốn chỉ tăng khoảng 14,5%. Đến quý I năm 2026, tín dụng tiếp tục tăng khoảng 2,45% nhưng huy động mới chỉ đạt 0,31%.

Khoảng chênh lệch này tạo ra áp lực lớn lên thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Nếu xu hướng này kéo dài, rủi ro mất cân đối nguồn vốn có thể xảy ra, ảnh hưởng đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính.

Không chỉ vậy, việc phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng cũng khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động lãi suất hoặc chính sách tiền tệ.

Trước những thách thức trên, giải pháp được nhiều chuyên gia đồng thuận là phải phát triển mạnh mẽ thị trường vốn, nhằm giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Trong đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được xem là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng. Bên cạnh đó, các quỹ đầu tư, thị trường chứng khoán và các mô hình tài chính mới cũng cần được thúc đẩy để tạo ra hệ sinh thái tài chính đa dạng hơn.

Việc phát triển thị trường vốn không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực dài hạn, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả phân bổ vốn và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

“Có thể thấy, tín dụng ngân hàng vẫn sẽ tiếp tục là trụ cột trong ngắn hạn, nhưng không thể là “cây gậy duy nhất” cho tăng trưởng kinh tế. Một hệ thống tài chính lành mạnh cần có sự cân bằng giữa tín dụng ngân hàng và các kênh vốn khác”, bà Tùng chia sẻ.

Thông điệp bà Phạm Thị Thanh Tùng rất rõ ràng: “Việt Nam cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào tín dụng sang mô hình đa dạng hóa nguồn vốn. Đây không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là điều kiện tiên quyết để nền kinh tế phát triển bền vững trong giai đoạn mới”.

Trong hành trình đó, vai trò của chính sách, thể chế và sự phối hợp giữa các thành phần trong hệ thống tài chính sẽ mang tính quyết định. Khi các kênh vốn được khai thông đồng bộ, nền kinh tế Việt Nam sẽ có thêm nền tảng vững chắc để bứt phá trong tương lai.