Tăng huyết áp cấp cứu: Khi nào phải gọi 115?

Tăng huyết áp cấp cứu: Khi nào phải gọi 115?

Tăng huyết áp cấp cứu là tình trạng huyết áp tăng rất cao đi kèm tổn thương cơ quan cấp tính, không phải cứ vượt một ngưỡng số nào đó là đủ để xác định đây là tình trạng cấp cứu.

Không phải cứ 180/120 mmHg là tăng huyết áp cấp cứu

Nhiều người chỉ biết mình có huyết áp tăng rất cao khi tình cờ đo tại nhà hoặc trong một lần khám sức khỏe định kỳ, dù trước đó không nhận thấy triệu chứng bất thường. Con số thường được nhắc tới là huyết áp tâm thu trên 180 mmHg hoặc huyết áp tâm trương trên 120 mmHg, đủ khiến bất kỳ ai cũng giật mình.

Cách hiểu phổ biến là mặc định hễ đạt ngưỡng đó thì phải coi là tăng huyết áp cấp cứu. Ở chiều ngược lại, không ít người nghĩ chỉ cần uống thêm một viên thuốc là mọi chuyện sẽ ổn. Cả hai cách nghĩ đều bỏ sót một chi tiết quan trọng.

Con số huyết áp giống như một chiếc đèn cảnh báo bật sáng, báo hiệu có vấn đề cần được xử lý ngay, nhưng chưa tự nó chứng minh một cơ quan đang bị tổn thương cấp tính. Tăng huyết áp cấp cứu được xác định khi huyết áp rất cao đi kèm tổn thương mới xuất hiện hoặc đang tiến triển ở não, tim, phổi, động mạch chủ, mắt, thận hoặc trong thai kỳ.

Ở nhà, không thể tự xác định chắc chắn tổn thương ấy. Điều có thể làm là nhận diện những dấu hiệu nghi ngờ để gọi cấp cứu kịp thời. Ngay cả khi chưa có triệu chứng, kết quả huyết áp vẫn rất cao sau khi đo lại cũng không nên bị bỏ qua.

Dấu hiệu nào cho thấy cơ quan đang thật sự bị tổn thương

Khi huyết áp tăng rất cao, cơ chế tự điều chỉnh dòng máu đến các cơ quan có thể bị phá vỡ, làm tổn thương mạch máu và mô tại não, tim, phổi, thận hoặc những vị trí khác. Đây là tổn thương cấp tính, vì vậy cách xử trí hoàn toàn khác với tình trạng tăng huyết áp kéo dài nhưng chưa có biến chứng tức thời.

Ở não, dấu hiệu đáng chú ý là yếu hoặc tê đột ngột một bên người, méo miệng, nói khó, mất thăng bằng, lú lẫn hoặc co giật. Đây có thể là biểu hiện của đột quỵ hoặc tổn thương não do huyết áp. Đau đầu dữ dội, khác thường, nhất là khi kèm nôn hoặc rối loạn ý thức, cũng cần được coi là tín hiệu nguy hiểm. Đau đầu đơn độc không phải dấu hiệu bắt buộc và chưa đủ để kết luận tăng huyết áp cấp cứu.

Ở tim và phổi, cảm giác đau hoặc đè nặng ở ngực có thể liên quan đến thiếu máu cơ tim. Khó thở đột ngột, tăng nhanh, không thể nằm xuống, kèm tím tái hoặc ho ra bọt màu hồng có thể gợi ý phổi đang bị ứ dịch cấp tính.

Một dấu hiệu khác ít được biết đến nhưng rất nguy hiểm là đau ngực hoặc đau lưng dữ dội, xuất hiện đột ngột và có thể lan ra giữa hai bả vai. Đây không phải cơn đau lưng thông thường mà có thể là biểu hiện của tách thành động mạch chủ.

Ở mắt, nhìn mờ hoặc mất thị lực xuất hiện đột ngột có thể liên quan đến tổn thương võng mạc hoặc hệ thần kinh. Một tổng quan năm 2023 với dữ liệu của hơn 8.000 bệnh nhân ghi nhận đột quỵ và phù phổi hoặc suy tim cấp là hai trong những biểu hiện tổn thương cơ quan thường gặp ở người tăng huyết áp cấp cứu.

Phụ nữ đang mang thai hoặc mới sinh cần được lưu ý riêng. Huyết áp từ 160/110 mmHg trở lên nếu còn duy trì đã cần được đánh giá khẩn cấp. Nếu kèm đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng thượng vị, khó thở hoặc co giật, mức độ nguy hiểm càng cao và không nên chờ đợi tại nhà.

Khi máy đo báo số rất cao, cần làm gì và không nên làm gì

Nếu huyết áp đột ngột vượt 180/120 mmHg nhưng không đi kèm những dấu hiệu nguy hiểm vừa nêu, bước đầu tiên là ngồi yên, giữ lưng và cánh tay được nâng đỡ, không nói chuyện, rồi đo lại sau ít nhất một phút theo hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ.

Nếu kết quả đo lại vẫn ở mức rất cao, cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn cụ thể, thay vì tự đặt ra một khoảng thời gian chờ đợi. Không có triệu chứng thường chưa đủ để gọi là tăng huyết áp cấp cứu, nhưng cũng không có nghĩa là có thể bỏ qua.

Ngược lại, nếu huyết áp rất cao đi kèm yếu liệt, nói khó, đau ngực, khó thở, đau lưng dữ dội đột ngột, thay đổi thị lực, lú lẫn hay co giật, việc cần làm là gọi 115 ngay. Không nên đo đi đo lại nhiều lần để chờ xem huyết áp có tự hạ hay không và không tự lái xe đến bệnh viện. Xe cấp cứu không chỉ giúp vận chuyển an toàn hơn mà còn có thể bắt đầu hỗ trợ trên đường đi.

Trong thời gian chờ xe cấp cứu, nên để người bệnh nghỉ ở tư thế an toàn và nới lỏng quần áo chật. Nếu khó thở, có thể để người bệnh ngồi hoặc nâng cao phần thân trên. Việc ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, các lần đo huyết áp và những thuốc đang dùng sẽ giúp nhân viên y tế đánh giá nhanh hơn.

Điều cần tránh là tự ý uống thêm thuốc hạ huyết áp, dùng thuốc của người khác hoặc ngậm nifedipine tác dụng nhanh dưới lưỡi, một thuốc hạ huyết áp có thể làm huyết áp giảm đột ngột và khó kiểm soát. Hạ áp quá nhanh có thể làm giảm lượng máu đến chính những cơ quan đang bị tổn thương.

Có hai điều cần nhớ khi chiếc máy đo báo con số rất cao: không nên hoảng loạn chỉ vì một kết quả đơn lẻ, nhưng cũng không được chờ đợi khi cơ thể đã phát tín hiệu nguy hiểm. Đo đúng cách, dùng thuốc đều đặn và biết khi nào phải gọi 115 là sự chuẩn bị thiết thực trước nguy cơ tăng huyết áp cấp cứu.