Việc tạm hoãn xuất cảnh đối với người chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế đã được pháp luật quy định với những ngưỡng và trình tự ngày càng cụ thể. Tuy nhiên, câu hỏi đang được giới chuyên gia đặt ra không chỉ là nợ bao nhiêu tiền thì bị tạm hoãn, mà còn là cơ quan quản lý đã thực sự thông báo đến đúng người hay chưa, thông tin về khoản nợ đã đủ rõ hay chưa và người nộp thuế đã có cơ hội hợp lý để đối chiếu, khắc phục trước khi quyền xuất cảnh bị hạn chế hay chưa.
Vấn đề này trở nên đáng chú ý hơn khi hạ tầng dữ liệu đã thay đổi nhanh. Cục Thuế đang phối hợp với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06 - Bộ Công an) chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tích hợp dịch vụ thuế với VNeID và chia sẻ thông tin số điện thoại để tiến tới tự động gửi thông báo nợ thuế, thông tin tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế tới người nộp thuế.
![]() |
| Cơ quan Thuế phải cảnh báo trước 30 ngày thông qua Hệ thống thông tin quản lý thuế tới tài khoản giao dịch thuế điện tử của người nộp thuế. |
Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào địa chỉ kinh doanh đã đăng ký từ nhiều năm trước, nhất là với những trường hợp doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh không còn hoạt động tại địa chỉ cũ, đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận.
Từ “không tìm thấy tại địa chỉ cũ” đến xác định đúng người trên dữ liệu số
Nghị định 252/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã thiết lập rõ hơn các ngưỡng áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.
Theo đó, cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh thuộc diện cưỡng chế có số tiền thuế nợ từ 50 triệu đồng trở lên và quá hạn từ 120 ngày trở lên có thể bị áp dụng biện pháp này. Với chủ sở hữu hưởng lợi hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, ngưỡng nợ là 500 triệu đồng trở lên và quá hạn từ 120 ngày trở lên.
Một nhóm khác nhạy cảm hơn là người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, thường được gọi là trạng thái 06. Với những trường hợp này, vấn đề không đơn thuần nằm ở số tiền thuế nợ mà còn liên quan việc chưa khôi phục hoặc chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế sau thời gian luật định. Cục Thuế đã nhiều lần khuyến nghị người nộp thuế kiểm tra trạng thái mã số và nghĩa vụ thuế trước khi có kế hoạch xuất cảnh.
Chính nhóm này đang tạo ra nhiều tranh luận.
Trong góp ý đối với chính sách xử lý những tồn tại của người nộp thuế, VCCI cho rằng không nên áp dụng tạm hoãn xuất cảnh một cách máy móc đối với người đại diện của doanh nghiệp ở trạng thái 06 nếu nguyên nhân chủ yếu chỉ là vướng thủ tục hoặc khoản nghĩa vụ còn rất nhỏ. Quan điểm được đặt ra là biện pháp hạn chế xuất cảnh nên gắn với khoản nợ thực tế được xác định rõ và với quá trình thông báo hợp lệ cho người có nghĩa vụ.
Luật sư Trần Xoa - Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang - cho rằng khi người nộp thuế đã không còn ở địa chỉ hoạt động cũ, Cơ quan Thuế cần phối hợp với ngành Công an để xác minh dữ liệu định danh, từ CMND trước đây sang CCCD, đồng thời tận dụng thông tin được cập nhật trong hệ thống định danh điện tử để tìm cách đưa thông báo đến đúng người. Theo ông, người nộp thuế cần được biết cụ thể mình còn nghĩa vụ gì, phát sinh từ thời điểm nào và có thời hạn xử lý trước khi áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.
Đề xuất này gặp nhau với hướng chuyển đổi số ngành Thuế đang thực hiện. Bộ Tài chính cho biết Cục Thuế đã phối hợp C06 chuẩn hóa dữ liệu mã số thuế cá nhân và người đại diện theo pháp luật với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Từ ngày 01/7/2025, cá nhân Việt Nam có số định danh cá nhân sử dụng chính số này thay cho mã số thuế; xác thực VNeID cũng đã được triển khai trên các ứng dụng thuế điện tử.
Điều đó cho thấy khoảng cách giữa “địa chỉ đăng ký thuế” và “danh tính thực của người nộp thuế” về mặt kỹ thuật đang ngày càng có khả năng được thu hẹp.
30 ngày cảnh báo phải thực sự là 30 ngày để xử lý
Nghị định 252/2026/NĐ-CP đã bổ sung một cơ chế quan trọng: trước khi chính thức áp dụng tạm hoãn xuất cảnh, Cơ quan Thuế phải cảnh báo trước 30 ngày thông qua Hệ thống thông tin quản lý thuế tới tài khoản giao dịch thuế điện tử của người nộp thuế.
Nếu hết thời hạn mà nghĩa vụ vẫn chưa được thực hiện, Cơ quan Thuế mới chuyển thông báo áp dụng tạm hoãn xuất cảnh sang hệ thống của Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh, đồng thời gửi tới tài khoản giao dịch thuế điện tử và công khai theo quy định.
Về nguyên tắc, đây là một khoảng đệm quan trọng giữa quản lý nợ thuế và hạn chế quyền xuất cảnh. Nhưng giá trị của 30 ngày chỉ thực sự tồn tại khi thông báo đến được đúng người.
Nếu tài khoản giao dịch điện tử không còn được sử dụng, địa chỉ kinh doanh đã bỏ nhiều năm hoặc thông tin liên hệ chưa được chuẩn hóa, thủ tục gửi thông báo có thể đã hoàn thành về hình thức nhưng người có nghĩa vụ vẫn không biết mình đang đứng trước nguy cơ bị tạm hoãn xuất cảnh.
Đây cũng là điểm chuyên gia pháp lý Trần Vũ Hải lưu ý khi cho rằng trước khi áp dụng biện pháp, Cơ quan Thuế cần xác minh đúng cá nhân, xác định rõ khoản thuế thực tế còn phải nộp, số tiền, kỳ phát sinh và cách tính; đồng thời thông báo phải có phương thức hợp pháp, có thời gian để người nhận giải trình, đối chiếu hoặc thực hiện nghĩa vụ. Trường hợp nhầm người, sai dữ liệu, bị mạo danh hoặc khoản nợ đã được giải quyết cũng cần có một kênh xử lý khẩn cấp.
Cục Thuế thực tế cũng đã đi theo hướng siết chất lượng dữ liệu trước khi áp dụng biện pháp.
Tại Công văn 5622/CT-NVT ngày 5/8/2026, cơ quan này yêu cầu các đơn vị rà soát chính xác nghĩa vụ thuế, trạng thái hoạt động và chuẩn hóa thông tin số định danh cá nhân, CCCD; trường hợp sử dụng CMND hoặc hộ chiếu phải bảo đảm đầy đủ thông tin nhận diện trước khi thực hiện tạm hoãn xuất cảnh.
Nếu tiếp tục kết nối bước này với số điện thoại, tài khoản thuế điện tử và dữ liệu định danh, cơ chế cảnh báo có thể dịch chuyển từ tư duy “đã gửi thông báo” sang yêu cầu cao hơn là thông báo có khả năng đến được người cần nhận.
Đây mới là yếu tố quan trọng đối với tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế, bởi hậu quả không chỉ nằm ở thủ tục hành chính. Một chuyến bay bị lỡ có thể kéo theo mất cuộc họp, chậm ký hợp đồng, gián đoạn công việc hoặc phát sinh chi phí lớn, trong khi khoản nghĩa vụ thuế đôi khi hoàn toàn có thể được xử lý nếu người nộp biết sớm.
Không nên để cửa khẩu trở thành nơi đầu tiên phát hiện nợ thuế
Hướng xử lý thứ hai đang dần hình thành là rút ngắn khoảng thời gian từ lúc người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ đến lúc được gỡ tạm hoãn xuất cảnh.
Theo Nghị định 252/2026/NĐ-CP, ngay khi đủ điều kiện hủy bỏ biện pháp, Cơ quan Thuế phải ban hành thông báo hủy trên Hệ thống thông tin quản lý thuế. Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh thực hiện hủy bỏ ngay sau khi nhận thông tin từ hệ thống. Quy định mới vì vậy đã loại bỏ khoảng chờ hành chính kéo dài nếu dữ liệu giữa hai cơ quan được truyền nhận đầy đủ.
Bộ Tài chính cũng cho biết ngành Thuế đang phối hợp với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nâng cấp hệ thống theo hướng kết nối dữ liệu thời gian thực, để khi người nộp thuế đáp ứng điều kiện, thông tin hủy tạm hoãn có thể được truyền sang phía xuất nhập cảnh ngay.
Đây là nền tảng đáng chú ý đối với những trường hợp người nộp thuế chỉ phát hiện vấn đề sát thời điểm xuất cảnh.
Luật sư Trần Xoa thậm chí đề xuất Cơ quan Thuế và ngành Công an nghiên cứu một cơ chế để người nợ thuế có thể nộp ngay tại sân bay và tiếp tục hành trình sau khi nghĩa vụ được ghi nhận. Ý tưởng của chuyên gia là mở một tài khoản phối hợp để tiếp nhận khoản tạm nộp và xử lý ngay tình trạng xuất cảnh.
Tuy nhiên, đây hiện mới là kiến nghị, chưa phải một cơ chế được pháp luật quy định. Hướng triển khai chính thức hiện nay thực tế thuận lợi hơn về công nghệ: người nộp thuế vẫn nộp nghĩa vụ qua các kênh thanh toán thuế hiện hữu, sau đó hệ thống xác nhận và truyền dữ liệu giữa Cơ quan Thuế với Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh theo thời gian thực.
Điểm cốt lõi vì vậy không nhất thiết nằm ở việc hình thành thêm một tài khoản thu tại sân bay, mà là bảo đảm dòng tiền nộp thuế và dữ liệu gỡ tạm hoãn được đồng bộ đủ nhanh để người đã thực hiện nghĩa vụ không tiếp tục bị cản trở bởi độ trễ giữa các hệ thống.
Xa hơn, cách quản lý tốt nhất vẫn là để người nộp thuế không phải giải quyết nghĩa vụ trong tình thế đã có mặt tại cửa khẩu.
Khi ngành Thuế đã có khả năng định danh bằng số định danh cá nhân, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, xác thực qua VNeID và đang hướng đến gửi cảnh báo qua số điện thoại do C06 chia sẻ, chuỗi quản lý có thể được thiết kế theo một trình tự rõ ràng hơn: xác định đúng người – xác định đúng khoản nợ – cảnh báo qua nhiều kênh – dành thời gian đối chiếu, xử lý – chỉ áp dụng tạm hoãn nếu người có nghĩa vụ không thực hiện – gỡ ngay khi điều kiện đã được đáp ứng.
Mục tiêu thu hồi nợ thuế và bảo đảm kỷ cương ngân sách không thay đổi. Nhưng khi hạ tầng dữ liệu đã tốt hơn, chuẩn mực của quản lý cũng có thể cao hơn: không chỉ chứng minh rằng cơ quan nhà nước đã ban hành thông báo, mà phải nỗ lực để người có nghĩa vụ biết mình đang nợ gì và có cơ hội khắc phục trước khi biện pháp mạnh được kích hoạt.
Đó cũng là cách để tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế thực sự trở thành biện pháp cuối cùng đối với trường hợp không chấp hành, thay vì biến sân bay thành nơi đầu tiên một người biết rằng hồ sơ thuế từ nhiều năm trước của mình vẫn chưa được giải quyết.
