Sửa luật quy hoạch đô thị cơ hội vàng tháo gỡ điểm nghẽn

Thị trường bất động sản và công tác quản lý đô thị Việt Nam đã và đang đối mặt với hàng loạt vướng mắc, mà nguyên nhân sâu xa được chỉ ra là sự chồng chéo, thiếu đồng bộ của hệ thống quy hoạch hiện hành. Trước thực trạng đó, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chủ trì một cuộc họp quan trọng với các bộ, ngành để lấy ý kiến về dự thảo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn sửa đổi. Với mục tiêu xây dựng một nền tảng pháp lý mới, toàn diện và hiện đại, lần sửa đổi này được kỳ vọng sẽ là "chìa khóa" để tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài, mở ra một giai đoạn phát triển bền vững cho cả đô thị lẫn nông thôn.

Khắc phục "một diện tích, nhiều quy hoạch"

Vấn đề nổi cộm nhất của hệ thống quy hoạch hiện nay là tình trạng "một diện tích, nhiều quy hoạch". Theo Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, trên cùng một không gian lãnh thổ, một tỉnh hay một xã có thể tồn tại song song nhiều loại quy hoạch khác nhau như quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị – nông thôn. Sự chồng chéo này không chỉ gây phức tạp trong công tác quản lý, phân bổ nguồn lực mà còn tạo ra mâu thuẫn, gây ách tắc cho hàng nghìn dự án trên cả nước.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp cho ý kiến góp ý Dự thảo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn sửa đổi (Ảnh: VGP).

Dự thảo Luật sửa đổi đã đề xuất hai phương án tiếp cận để giải quyết vấn đề này. Phương án thứ nhất là xây dựng quy hoạch đô thị và nông thôn như một loại quy hoạch không gian đầy đủ, có thể thay thế một số quy hoạch khác. Phương án thứ hai là lồng ghép quy hoạch đô thị, nông thôn vào các quy hoạch cấp trên, trong đó quy hoạch chung của các tỉnh, thành phố sẽ đóng vai trò quy hoạch chính. Dù theo phương án nào, mục tiêu cuối cùng là phải xóa bỏ tình trạng "một diện tích, nhiều quy hoạch" để tạo sự thống nhất, minh bạch.

Bên cạnh đó, vấn đề "ngược quy trình" trong lập quy hoạch cũng được chỉ rõ. Thực tế, nhiều nơi chỉ có quy hoạch chung, sau đó nhiều năm mới lập quy hoạch phân khu, dẫn đến quy hoạch chi tiết thiếu căn cứ và gây ách tắc khi triển khai dự án. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, với sự phát triển của công nghệ số, dự thảo Luật sẽ rút ngắn quy trình, có thể chỉ còn hai cấp: quy hoạch chung (bao gồm nội dung phân khu) và quy hoạch chi tiết gắn với dự án. Điều này sẽ giúp giảm độ trễ, rút ngắn thời gian triển khai và đảm bảo tính khả thi của dự án.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, quy hoạch không thể tách rời công tác quản lý đô thị và phát triển hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là cấp, thoát nước. Một đô thị không có hạ tầng đúng nghĩa thì không thể coi là đô thị. Quy hoạch phải là công cụ để quản lý phát triển, chứ không chỉ là những chỉ tiêu tăng trưởng chung chung.

Để thực hiện điều này, Bộ Xây dựng đã đề xuất các tiêu chí phân loại đô thị mới, không chỉ dựa vào quy mô dân số hay mật độ xây dựng mà còn phản ánh chiều sâu chất lượng, bao gồm các tiêu chí về diện tích cây xanh, hạ tầng giao thông, hạ tầng xã hội, thậm chí cả không gian ngầm, thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển đổi số. Đây được xem là một bước tiến quan trọng, giúp các địa phương có căn cứ khoa học để định hướng phát triển, đồng thời là cơ sở pháp lý cho công tác lập quy hoạch.

Luật sửa đổi phải vừa giữ được những thành quả, di sản đã có, vừa loại bỏ những bất cập cũ, để mở ra một giai đoạn phát triển đô thị – nông thôn hiện đại, bền vững, phù hợp với bối cảnh mới (Ảnh: VGP).

Định hình mô hình phát triển hiện đại và bền vững

Một điểm mới trong lần sửa đổi này là việc định hình rõ các mô hình phát triển đô thị hiện đại như đô thị nén, đô thị sinh thái, đô thị thông minh, đô thị theo hướng tuyến giao thông (TOD) và đô thị vệ tinh. Các mô hình này sẽ giúp các địa phương có định hướng dài hạn, phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới.

Đồng thời, dự thảo luật cũng đề cao việc giữ gìn bản sắc văn hóa – lịch sử của các đô thị. Ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hiệp hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhấn mạnh rằng luật phải được thiết kế hiện đại, nhưng cũng phải nghiên cứu thấu đáo để giữ gìn giá trị thương hiệu, lịch sử của nhiều đô thị quen thuộc như Hội An, Đà Lạt, Vinh… Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương cũng kiến nghị cần có cơ chế riêng cho những đô thị có giá trị văn hóa – lịch sử hoặc di sản như Huế, Hạ Long, Đà Lạt, Sa Pa.

Một nội dung quan trọng khác được Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà lưu ý là quy hoạch nông thôn. Ông chỉ rõ, ngay cả trong một thành phố trực thuộc Trung ương vẫn có các khu vực nông thôn, vì vậy, quy hoạch đô thị không thể tách rời quy hoạch nông thôn. Dự thảo Luật cần làm rõ mật độ, cơ cấu kinh tế, đất nông nghiệp, môi trường, hạ tầng và bản sắc kiến trúc nông thôn, đồng thời có mẫu thiết kế phù hợp cho từng vùng. Điều này không chỉ là điều kiện để phát triển bền vững mà còn tạo quỹ đất cho quá trình đô thị hóa trong tương lai.

Để đảm bảo tính khả thi, Bộ Xây dựng sẽ thành lập tổ công tác gồm các chuyên gia, bộ, ngành liên quan để rà soát, xác định lại cơ sở lý luận, thực tiễn và kết cấu của dự thảo luật. Phó Thủ tướng khẳng định, luật sửa đổi phải vừa giữ được những thành quả đã có, vừa loại bỏ những bất cập cũ, để mở ra một giai đoạn phát triển đô thị – nông thôn hiện đại, bền vững, phù hợp với bối cảnh mới. Những vấn đề lớn, mang tính nguyên tắc sẽ được luật hóa, còn các vấn đề kỹ thuật, chi tiết sẽ giao Chính phủ quy định. Bộ tiêu chí phân loại đô thị cũng cần được xây dựng rõ ràng và có thể đưa vào nghị quyết của Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội để tạo cơ sở triển khai ngay.

Với những nỗ lực này, việc sửa đổi Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn không chỉ là một nhiệm vụ pháp lý mà còn là một cơ hội lớn để Việt Nam định hình lại không gian phát triển, xây dựng các đô thị xanh, thông minh và bền vững, đáp ứng nhu cầu sống của người dân trong kỷ nguyên mới.