Sàn thương mại điện tử "vô tình" mở đường cho hàng ngoại lách thuế?

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển như vũ bão, việc kiểm soát dòng hàng hóa nhập khẩu qua kênh này đang trở thành bài toán hóc búa đối với cơ quan quản lý. Gần đây, một đề xuất từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã thu hút sự chú ý của dư luận và giới chuyên gia kinh tế.

Theo quan điểm của VCCI, chính sách miễn thuế đối với đơn hàng có giá trị từ một triệu đồng trở xuống, như đề xuất trong dự thảo nghị định mới của Bộ Tài chính, sẽ dẫn đến hệ quả là phần lớn hàng hóa nhập khẩu qua thương mại điện tử sẽ không phải chịu bất kỳ loại thuế nhập khẩu nào. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự bất bình đẳng đáng kể với hàng hóa sản xuất trong nước.

Dữ liệu từ nền tảng Metric ghi nhận, chỉ riêng trong năm 2024, hơn 324 triệu sản phẩm nhập khẩu đã được tiêu thụ thông qua sàn thương mại điện tử Shopee, mang lại doanh thu lên tới hơn 14.200 tỷ đồng. Bình quân, mỗi sản phẩm chỉ có giá khoảng 43.682 đồng.

VCCI cho rằng, nếu không điều chỉnh, cơ chế này sẽ vô hình trung khuyến khích làn sóng hàng hóa ngoại tràn vào Việt Nam theo dạng đơn lẻ nhưng với số lượng khổng lồ, trong khi doanh nghiệp nội lại gánh thêm áp lực về thuế và chi phí sản xuất.

Thương mại điện tử Việt Nam đang trở thành "mỏ vàng" cho hàng giá rẻ nhập khẩu. Ảnh minh họa

Dù vậy, VCCI cũng thừa nhận rằng việc xây dựng chính sách thuế cho hàng thương mại điện tử không phải là nhiệm vụ đơn giản. Khác với hàng nhập khẩu truyền thống, mỗi lô hàng qua thương mại điện tử thường bao gồm nhiều đơn nhỏ, đa dạng về chủng loại, khó xác định mã HS cụ thể.

Từ kinh nghiệm quốc tế, VCCI đề xuất một hướng đi khác khả thi hơn: Đơn giản hóa hệ thống mã HS bằng cách gom các loại hàng hóa vào một số nhóm nhất định, mỗi nhóm áp dụng một mức thuế suất thống nhất. Đây là mô hình mà Canada đã áp dụng từ năm 2012, với ba nhóm hàng hóa chính thay thế cho hơn 5.000 mã HS truyền thống.

Với tốc độ phát triển như hiện nay, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang trở thành "mỏ vàng" cho hàng giá rẻ nhập khẩu. Tới cuối tháng 9/2024, hàng hóa dưới 200.000 đồng đã chiếm hơn một nửa tổng doanh số toàn thị trường, và người Việt chi khoảng 900 tỷ đồng mỗi tháng để mua sắm trực tuyến. Ước tính mỗi ngày có khoảng 4-5 triệu đơn hàng nhỏ được vận chuyển từ Trung Quốc về Việt Nam qua các nền tảng thương mại điện tử.

Đáng chú ý, hơn một nửa doanh số thương mại điện tử Việt Nam năm 2024 đến từ các sản phẩm dưới 200.000 đồng. Cũng theo Metric, mỗi ngày có từ 4 đến 5 triệu đơn hàng nhỏ được vận chuyển từ Trung Quốc về Việt Nam. Điều này khiến chính sách miễn thuế trở nên lỗi thời và mất kiểm soát với thực tế.

Hiện nay, các doanh nghiệp sản xuất trong nước phải nộp thuế nhập khẩu cho nguyên vật liệu, trong khi hàng hóa thành phẩm từ nước ngoài lại “ung dung” vào thị trường nội địa mà không chịu bất kỳ loại thuế nào nếu có giá trị nhỏ. VCCI cho rằng đây là một bất cập lớn, gây mất công bằng trong chính sách thuế và tạo lợi thế không chính đáng cho hàng ngoại.

“Chúng ta không thể để sản phẩm ngoại tràn vào ồ ạt, tận dụng ngưỡng miễn thuế để cạnh tranh với hàng Việt bằng giá rẻ nhờ trốn thuế,” một chuyên gia chính sách thuế bình luận.

Tuy nhiên, việc thu thuế với hàng hóa thương mại điện tử giá rẻ không phải là chuyện dễ. VCCI cũng thừa nhận khó khăn trong việc phân loại mã HS (Hệ thống phân loại hàng hóa theo chuẩn quốc tế) cho các đơn hàng nhỏ lẻ, đa dạng ngành hàng.

Bộ Tài chính hiện đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định mới về quản lý hải quan với hàng hóa xuất nhập khẩu. Đây là thời điểm then chốt để cơ quan quản lý cân nhắc giữa tính hiệu quả hành chính và sự công bằng chính sách.