 |
| Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại hội thảo - Ảnh: JICA |
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, công hàm trao đổi về khoản vay đã được hai Chính phủ phê duyệt và dự kiến ký kết ngay trong tháng 3/2026. Đây được xem là nguồn lực quan trọng nhằm hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia chịu tác động nặng nề từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Trong bối cảnh đó, nhu cầu tài chính cho chuyển đổi xanh được đánh giá là rất lớn.
Theo ước tính của các chuyên gia, tổng nhu cầu vốn cho các mục tiêu giảm phát thải đến năm 2030 vào khoảng 68,75 tỷ USD. Trong đó, nguồn lực trong nước chỉ đáp ứng khoảng 36%, phần còn lại phụ thuộc đáng kể vào hỗ trợ quốc tế.
Khác với các khoản ODA truyền thống, chương trình ODA thế hệ mới được thiết kế theo hướng tinh gọn thủ tục và rút ngắn thời gian triển khai.
Theo ông Kobayashi Yosuke, Trưởng Văn phòng JICA tại Việt Nam, quá trình từ khi đề xuất đến khi hai Chính phủ đạt thỏa thuận ban đầu chỉ mất khoảng 8 tháng – nhanh hơn đáng kể so với các dự án hạ tầng thường kéo dài nhiều năm.
 |
| Ông Kobayashi Yosuke (giữa), Trưởng Văn phòng JICA tại Việt Nam - Ảnh: JICA |
Khoản vay này dự kiến được giải ngân ngay trong năm 2026 và không phụ thuộc vào tiến độ xây dựng công trình như các dự án ODA truyền thống. Điều này giúp tăng tính linh hoạt trong phân bổ nguồn lực và đẩy nhanh hiệu quả sử dụng vốn.
Đáng chú ý, chương trình không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính mà còn hướng tới tạo lập một “thị trường” quy mô 50 tỷ yen, nơi kết hợp giữa vốn vay ưu đãi và năng lực công nghệ từ doanh nghiệp Nhật Bản.
Một điểm mới của ODA thế hệ mới là thúc đẩy liên kết giữa khu vực công và doanh nghiệp hai nước, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ xanh.
Theo đại diện JICA, chương trình sẽ kết nối các doanh nghiệp Nhật Bản – vốn sở hữu công nghệ tiên tiến – với Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam, qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực thực thi chính sách.
Chính phủ Việt Nam có thể sử dụng nguồn vốn này để triển khai các dự án cụ thể cùng doanh nghiệp Nhật, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư và đảm bảo tính bền vững.
Trong khuôn khổ hội thảo, 11 doanh nghiệp Nhật Bản đã trình bày các sáng kiến đang và sẽ triển khai tại Việt Nam. Một số dự án tiêu biểu gồm: Tối ưu hóa phân bón bằng dữ liệu vệ tinh nhằm giảm phát thải CO₂; Sản xuất than sinh học từ phụ phẩm nông – lâm nghiệp để hấp thụ carbon; Ứng dụng công nghệ xanh trong nông nghiệp và năng lượng. Những sáng kiến này được kỳ vọng góp phần thúc đẩy cả khu vực tư nhân lẫn doanh nghiệp nhà nước – một trong những trọng tâm cải cách của Việt Nam.
Nhật Bản hiện là nhà cung cấp vốn vay ODA bằng đồng yen lớn nhất cho Việt Nam. Tính đến hết năm tài khóa 2024, tổng giá trị vay đạt khoảng 2.550 tỷ yen (tương đương hơn 23 tỷ USD), chiếm trên 26% tổng vốn vay nước ngoài của Chính phủ.
Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki khẳng định khoản vay mới thể hiện cam kết mạnh mẽ của Nhật Bản trong việc hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu khí hậu, bao gồm đóng góp quốc gia tự quyết định (NDC) và ứng phó thiên tai.
“Đây cũng là khuôn khổ tiềm năng cho việc triển khai ODA thế hệ mới trong tương lai”, Đại sứ nhấn mạnh.
