Nhà máy thông minh mở ra động lực mới cho phát triển công nghiệp bền vững

Nhà máy thông minh – xu hướng sản xuất của kinh tế toàn cầu

Khái niệm “nhà máy thông minh” ngày càng được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp tăng năng suất, tối ưu chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh sản xuất toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình số hóa.

Ở các nhà máy thông minh, máy móc được kết nối internet và liên kết với nhau qua hệ thống có thể tự hình dung toàn bộ quy trình sản xuất rồi đưa ra quyết định.

Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu thị trường Grand View Research (Mỹ), quy mô thị trường sản xuất thông minh toàn cầu có thể đạt gần 790 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 14% mỗi năm.

Ở các nhà máy thông minh, máy móc được kết nối internet và liên kết với nhau qua hệ thống có thể tự hình dung toàn bộ quy trình sản xuất rồi đưa ra quyết định. Theo TS. Lê Đình Phong thuộc lĩnh vực robotics và tự động hóa (Khu Công nghệ cao TP.HCM), tính năng quan trọng nhất của nhà máy thông minh là sự kết nối.

Các máy móc thiết bị, cảm biến, robot, dữ liệu (từ các hoạt động và hệ thống kinh doanh cũng như từ các nhà cung cấp và khách hàng), nguồn nhân lực... kết nối với nhau, từ đó có thể thực hiện các quy trình thông minh và hiệu quả trong sản xuất. Với công nghệ mới, mọi hoạt động được tối ưu hóa, giảm sự can thiệp bằng tay với độ tin cậy cao, quy trình sản xuất được minh bạch từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng, từ nhà máy đến chuỗi cung ứng, quá trình phân phối, trải nghiệm người dùng.

Sự kết hợp của các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật công nghiệp (IIoT), robot và dữ liệu lớn đang tạo ra bước tiến đáng kể trong lĩnh vực sản xuất. Các công nghệ này cho phép doanh nghiệp tối ưu dây chuyền, dự báo lỗi thiết bị, đồng thời quản trị chuỗi cung ứng theo thời gian thực, hình thành một hệ sinh thái sản xuất số hóa toàn diện.

Xu hướng này không chỉ phổ biến tại các nền công nghiệp phát triển như Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc mà còn lan rộng trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt khi doanh nghiệp phải đối mặt với yêu cầu giảm chi phí, nâng cao năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Đối với Việt Nam, quốc gia đang dần trở thành trung tâm sản xuất quan trọng của khu vực, việc tiếp cận và làm chủ mô hình sản xuất thông minh không chỉ liên quan đến đổi mới công nghệ mà còn tác động trực tiếp tới vị thế của nền công nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thúc đẩy mô hình nhà máy thông minh tại Việt Nam

Thời gian qua, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đã triển khai nhiều chương trình nhằm thúc đẩy sự phát triển của mô hình nhà máy thông minh, qua đó góp phần hiện thực hóa các định hướng lớn về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông Võ Xuân Hoài - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia.

Theo ông Võ Xuân Hoài – Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, NIC đã phối hợp với nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới để xây dựng các nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận mô hình sản xuất hiện đại.

Một trong những sáng kiến đáng chú ý là hợp tác giữa NIC và Tập đoàn Siemens (Đức) nhằm xây dựng không gian trải nghiệm số về nhà máy thông minh. Trong không gian này, các mô hình nhà máy hiện đại trên thế giới được mô phỏng bằng công nghệ số, giúp doanh nghiệp Việt Nam trực tiếp quan sát cách các dây chuyền sản xuất thông minh vận hành.

Ông Võ Xuân Hoài cho biết: “Các doanh nghiệp khi muốn chuyển đổi từ mô hình nhà máy truyền thống sang nhà máy thông minh có thể đến đây để tìm hiểu, trao đổi và nghiên cứu cách ứng dụng các công nghệ cũng như giải pháp của các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới”.

Bên cạnh đó, NIC cũng đang hợp tác với Tập đoàn Dassault Systèmes để xây dựng Trung tâm AI và Trung tâm Xuất sắc về mô phỏng số và trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.

Theo ông Hoài, công nghệ mô phỏng số là một trong 11 công nghệ chiến lược đã được Thủ tướng Chính phủ xác định trong các định hướng phát triển khoa học và công nghệ, đồng thời là nền tảng quan trọng để thiết kế, vận hành và tối ưu hóa các nhà máy thông minh.

Thông qua các chương trình hợp tác quốc tế này, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã có cơ hội tiếp cận các giải pháp công nghệ tiên tiến, qua đó từng bước nâng cao năng lực sản xuất.

Hành trình chuyển đổi còn nhiều thách thức

Dù vậy, thực tế cho thấy quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất thông minh tại Việt Nam vẫn diễn ra tương đối chậm.

Theo các chương trình đánh giá do NIC phối hợp với các đối tác Nhật Bản thực hiện, phần lớn dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp trong nước vẫn ở giai đoạn sơ khai.

Chỉ một số nhà máy quy mô lớn do các tập đoàn lớn đầu tư mới bước đầu ứng dụng mô hình sản xuất thông minh, tiêu biểu như một số nhà máy của VinFast. Phần lớn doanh nghiệp còn lại vẫn đang tìm hiểu và chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi.

Theo ông Võ Xuân Hoài, việc xây dựng một nhà máy thông minh không thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Quá trình này cần bắt đầu từ thay đổi nhận thức của doanh nghiệp, sau đó mới tiến tới đầu tư thiết bị, xây dựng hệ thống quản trị và đào tạo nguồn nhân lực.

Ông Hoài nhận định đây là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, khi chi phí đầu tư công nghệ thường khá lớn trong khi rủi ro thị trường vẫn còn hiện hữu.