Trong nhiều năm, lĩnh vực kinh doanh hàng miễn thuế thường được xem là “sân chơi” của một số doanh nghiệp lớn bởi yêu cầu cao về hạ tầng, quản lý hải quan và nguồn vốn. Tuy nhiên, nhìn dưới góc độ phát triển chuỗi cung ứng, Nghị định số 273/2026/NĐ-CP không chỉ siết chặt quản lý mà còn tạo ra không gian mới để doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), startup công nghệ và các nhà sản xuất trong nước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái hàng miễn thuế. Điều kiện tiên quyết không còn nằm ở quy mô doanh nghiệp, mà ở năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quản trị và tuân thủ pháp luật.
 |
| Nghị định 273/2026/NĐ-CP: Cơ hội nào cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh và startup trong chuỗi giá trị hàng miễn thuế? |
Hàng miễn thuế không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp bán lẻ
Một cách nhìn phổ biến lâu nay là kinh doanh hàng miễn thuế chỉ liên quan đến các doanh nghiệp vận hành cửa hàng tại sân bay hoặc cửa khẩu. Thực tế, Nghị định 273 điều chỉnh toàn bộ chuỗi hoạt động từ nhập khẩu, lưu kho, vận chuyển, bán hàng, giao nhận đến quản lý dữ liệu điện tử. Điều đó đồng nghĩa cơ hội không chỉ dành cho doanh nghiệp bán lẻ mà còn mở rộng sang các doanh nghiệp logistics, công nghệ, sản xuất, bao bì và dịch vụ hỗ trợ.
Đặc biệt, Điều 14 của Nghị định đã chính thức quy định thủ tục bán hàng miễn thuế trực tuyến, yêu cầu doanh nghiệp kết nối dữ liệu với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan và kiểm tra, đối chiếu thông tin người mua trước khi giao hàng. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực vốn được xem là đặc thù này.
Doanh nghiệp sản xuất trong nước có thêm dư địa tiếp cận thị trường
Một điểm đáng chú ý là Nghị định 273 tiếp tục duy trì cơ chế đưa hàng hóa sản xuất trong nước vào kinh doanh tại cửa hàng miễn thuế theo quy định của pháp luật hải quan.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực thực phẩm chế biến, đồ uống, mỹ phẩm, thủ công mỹ nghệ hay sản phẩm OCOP, đây là cơ hội tiếp cận nhóm khách hàng quốc tế có mức chi tiêu cao mà không phải đầu tư trực tiếp vào hệ thống bán lẻ.
Tuy nhiên, để tham gia chuỗi cung ứng này, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, quản lý hàng hóa và khả năng phối hợp dữ liệu với doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế. Trong bối cảnh quản lý dựa trên dữ liệu điện tử, việc xây dựng hệ thống quản trị minh bạch sẽ trở thành điều kiện tiên quyết để hàng Việt có chỗ đứng bền vững.
Startup công nghệ đứng trước “thị trường ngách” giàu tiềm năng
Nếu nhìn rộng hơn, đối tượng hưởng lợi từ Nghị định 273 không chỉ là doanh nghiệp thương mại.
Việc toàn bộ quy trình quản lý được số hóa mở ra nhu cầu lớn đối với các giải pháp công nghệ như phần mềm quản lý kho, quản lý bán hàng, kết nối dữ liệu với cơ quan hải quan, camera giám sát thông minh, nhận diện khách hàng, quản trị chứng từ điện tử hay phân tích dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro.
Đây là lĩnh vực mà các startup công nghệ Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia với lợi thế về chi phí và khả năng tùy biến theo yêu cầu của doanh nghiệp. Thay vì cạnh tranh trực tiếp trên thị trường bán lẻ, startup có thể trở thành nhà cung cấp giải pháp chuyển đổi số cho hệ sinh thái kinh doanh hàng miễn thuế.
Thách thức lớn nhất vẫn là năng lực tuân thủ
Bên cạnh cơ hội, Nghị định 273 cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Từ quy định về quản lý tem “VIET NAM DUTY NOT PAID”, cập nhật dữ liệu điện tử, quản lý hàng tồn, giao nhận hàng hóa, đến thủ tục thay đổi mục đích sử dụng hoặc tiêu hủy hàng hóa đều được chuẩn hóa và giám sát chặt chẽ. Các quy định tại Điều 11, Điều 14, Điều 16 và Điều 17 cho thấy trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp không chỉ dừng ở việc bán hàng mà bao trùm toàn bộ vòng đời của hàng hóa.
Với các doanh nghiệp quy mô nhỏ, hạn chế lớn nhất không phải là vốn mà là thiếu nhân sự am hiểu pháp luật, thiếu hệ thống quản trị dữ liệu và quy trình kiểm soát nội bộ. Nếu không đầu tư từ sớm, chi phí khắc phục vi phạm có thể lớn hơn nhiều so với chi phí tuân thủ.
Từ tuân thủ pháp luật đến nâng cao năng lực cạnh tranh
Nhìn tổng thể, Nghị định 273 không đơn thuần là văn bản hướng dẫn thủ tục hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế. Đây là một bước hoàn thiện thể chế theo hướng hiện đại, lấy dữ liệu làm nền tảng quản lý, áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại đặc thù.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh có định hướng phát triển thành doanh nghiệp và các startup, thông điệp quan trọng không nằm ở việc “được làm gì”, mà là “cần chuẩn bị gì” để đáp ứng yêu cầu của môi trường kinh doanh mới. Đầu tư vào quản trị dữ liệu, chuẩn hóa quy trình, nâng cao năng lực pháp chế và ứng dụng công nghệ sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị hàng miễn thuế trong những năm tới.
Nghị định 273 vì thế không chỉ là một văn bản pháp luật về hải quan. Dưới góc nhìn phát triển doanh nghiệp, đây còn là lời nhắc rằng trong nền kinh tế số, năng lực tuân thủ đang dần trở thành một lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp nào chuẩn bị sớm sẽ không chỉ giảm rủi ro pháp lý mà còn có cơ hội đón đầu một thị trường đang chuyển mình theo hướng minh bạch, kết nối và số hóa toàn diện.
