Ngân sách hỗ trợ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp được bảo đảm ra sao?

Bảo hiểm thất nghiệp có ý nghĩa thiết thực với người lao động khi mất nguồn thu nhập. Với doanh nghiệp, chính sách còn hỗ trợ đào tạo, duy trì việc làm, giảm áp lực khi phải điều chỉnh sản xuất. Để các chế độ được thực hiện, nguồn lực của quỹ và sự phối hợp giữa những cơ quan giải quyết chính sách cần được bảo đảm.

Nghị định 374/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, cụ thể hóa các quy định của Luật Việc làm về bảo hiểm thất nghiệp. Trong đó, Bộ Tài chính được giao trách nhiệm bảo đảm ngân sách hỗ trợ quỹ, phối hợp hoàn thiện cơ chế tài chính và tổ chức chi trả điện tử.

Ngân sách hỗ trợ theo tình hình quỹ

Theo Điều 42 của nghị định, Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung quy định về cơ chế tài chính bảo hiểm thất nghiệp. Bộ đồng thời có trách nhiệm bảo đảm ngân sách hỗ trợ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp theo quy định.

Điều 41 xác định các quyền của Bộ, gồm ban hành văn bản hướng dẫn về bảo hiểm thất nghiệp, chỉ đạo cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện chính sách và thực hiện các quyền khác theo pháp luật.

Cơ chế hỗ trợ quỹ được quy định cụ thể tại Điều 4. Theo đó, ngân sách nhà nước hỗ trợ theo nguyên tắc bảo đảm duy trì số dư quỹ hằng năm bằng hai lần tổng các khoản chi chế độ bảo hiểm thất nghiệp và chi tổ chức, hoạt động bảo hiểm thất nghiệp của năm trước liền kề.

Tuy nhiên, mức hỗ trợ tối đa bằng 1% quỹ tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của những người lao động đang tham gia. Nguồn kinh phí do ngân sách trung ương bảo đảm. Như vậy, mức 1% là giới hạn hỗ trợ; kinh phí thực tế phải được xác định theo nguyên tắc và tình hình thu, chi của quỹ.

Quy trình chuyển kinh phí cũng gắn với dự toán và quyết toán. Vào quý IV hằng năm, Bảo hiểm xã hội Việt Nam căn cứ dự toán thu, chi được giao để xác định số kinh phí hỗ trợ, gửi Bộ Tài chính chuyển một lần vào quỹ.

Sau khi nhận báo cáo quyết toán năm trước đã được Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội thông qua, Bộ Tài chính có 10 ngày làm việc để thẩm định, xác định kinh phí hỗ trợ. Nếu đã cấp thừa, Bảo hiểm xã hội Việt Nam phải hoàn trả phần chênh lệch; nếu cấp thiếu, Bộ Tài chính báo cáo cấp có thẩm quyền phê duyệt hỗ trợ bổ sung vào năm sau.

Cách thiết kế này gắn trách nhiệm bảo đảm nguồn lực với việc kiểm tra nhu cầu hỗ trợ thực tế. Đối với doanh nghiệp và người lao động, cần phân biệt khoản ngân sách hỗ trợ quỹ với nghĩa vụ đóng bảo hiểm thất nghiệp của từng bên. Đây là các nguồn tài chính được quy định riêng.

Trao đổi với Dân trí về chính sách mới, ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm, Bộ Nội vụ, cho biết Luật Việc làm 2025 được sửa đổi nhằm khắc phục những hạn chế về diện bao phủ, tính linh hoạt của mức đóng và việc hỗ trợ duy trì việc làm.

Theo ông Tú, chính sách trước đây tập trung nhiều vào giải quyết trợ cấp sau khi người lao động thất nghiệp. Những điều chỉnh trong luật mới hướng tới việc chủ động hỗ trợ duy trì việc làm, đồng thời mở rộng phạm vi hỗ trợ đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề.

Kết nối dữ liệu để người lao động bớt đi lại

Ứng dụng công nghệ thông tin trong xử lý hồ sơ và chi trả bảo hiểm thất nghiệp

Bên cạnh nguồn kinh phí, Nghị định 374 đặt ra yêu cầu thống nhất việc ứng dụng công nghệ thông tin và giao dịch điện tử trong chi trả các chế độ bảo hiểm thất nghiệp.

Bộ Tài chính có trách nhiệm phối hợp với các bộ, ngành tổ chức thực hiện, quản lý hoạt động này trên toàn quốc. Dữ liệu phải được kết nối, chia sẻ với tổ chức dịch vụ việc làm công, Cổng Dịch vụ công quốc gia và các hệ thống thông tin liên quan, đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Với người đang mất việc, mỗi lần bổ sung giấy tờ hay đến trực tiếp cơ quan giải quyết đều phát sinh thời gian và chi phí. Vì vậy, giá trị của số hóa cần được thể hiện ở khả năng đối chiếu thông tin, theo dõi hồ sơ và nhận kết quả thuận tiện.

Theo ông Trần Tuấn Tú, dữ liệu đang từng bước được liên thông giữa cơ sở dữ liệu dân cư và cơ quan bảo hiểm xã hội. Việc chia sẻ thông tin giúp giảm giấy tờ, chi phí sao chụp, công chứng và đi lại. Ông cũng cho biết mục tiêu là xây dựng hệ thống giải quyết bảo hiểm thất nghiệp thống nhất từ Trung ương đến địa phương, với cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ quản lý và thực hiện chính sách.

Từ phía đơn vị trực tiếp tiếp nhận hồ sơ, bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, cho biết trung tâm đã rà soát quy trình nội bộ, tăng cường đào tạo cán bộ và phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội để giải quyết chế độ đúng thời hạn. Theo bà, nộp hồ sơ trực tuyến giúp giảm thời gian và áp lực trong khâu tiếp nhận, xử lý.

Các ý kiến này cho thấy số hóa cần đi cùng điều chỉnh quy trình và phối hợp giữa các đơn vị. Nếu thông tin được tiếp nhận điện tử nhưng khâu đối chiếu, chuyển dữ liệu và chi trả thiếu đồng bộ, người lao động vẫn có thể phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc rà soát thông tin nhân sự, tiền lương và quá trình tham gia bảo hiểm nên được thực hiện thường xuyên. Dữ liệu đầy đủ, thống nhất giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn khi phối hợp xác nhận thông tin cho người lao động, nhất là lúc chấm dứt hợp đồng.

Đối với người lao động, kênh trực tuyến là thêm một lựa chọn thực hiện thủ tục. Theo ông Tú, người dân có thể lựa chọn nộp hồ sơ trực tiếp tại trung tâm dịch vụ việc làm hoặc qua Cổng Dịch vụ công quốc gia. Việc mở rộng giao dịch điện tử vì thế cần gắn với hướng dẫn rõ ràng, để người chưa quen thao tác trên mạng vẫn tiếp cận được chính sách.