Chuyển đổi xanh đang trở thành xu thế quan trọng trên toàn cầu, và Việt Nam không nằm ngoài dòng chảy này. Ngành ngân hàng, vốn đóng vai trò chủ chốt trong việc huy động và phân bổ vốn, cũng đang tích cực tham gia vào cuộc cách mạng này thông qua việc thúc đẩy tín dụng xanh. Tuy nhiên, dù những nỗ lực đã được ghi nhận, dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam vẫn còn khiêm tốn, điều này phản ánh những thách thức còn tồn tại trong việc định hình và triển khai các sáng kiến tài chính bền vững.
Các ngân hàng lớn tại Việt Nam, bao gồm Vietcombank, BIDV và VietinBank, đã thực hiện những bước đi tiên phong trong việc phát hành trái phiếu xanh và tài trợ cho các dự án bảo vệ môi trường. Mới đây, Vietcombank đã phát hành thành công 2.000 tỷ đồng trái phiếu xanh lần đầu tiên trong lịch sử của mình, tập trung vào các dự án mang lại lợi ích về môi trường. BIDV cũng không kém cạnh khi phát hành 2.500 tỷ đồng trái phiếu xanh theo Nguyên tắc của Hiệp hội Thị trường vốn quốc tế (ICMA) và tiếp tục phát hành thêm 3.000 tỷ đồng trái phiếu tự nguyện vào cuối tháng 8/2024. Với những nỗ lực này, các ngân hàng đang góp phần không nhỏ vào việc thúc đẩy phát triển bền vững, đồng thời thể hiện cam kết của mình đối với mục tiêu xanh hóa nền kinh tế.
 |
| Quá trình chuyển đổi sang tín dụng và trái phiếu xanh gặp nhiều thách thức do thiếu một bộ tiêu chí rõ ràng để đánh giá các yếu tố xanh (Ảnh: Minh họa). |
Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu đang hướng đến mục tiêu giảm phát thải carbon và bảo vệ môi trường, tín dụng xanh không chỉ là một lựa chọn mà còn là một trách nhiệm của các tổ chức tài chính. VietinBank chẳng hạn, đã ký kết biên bản hợp tác với MUFG tại Hội nghị COP28 để thu xếp 1 tỷ USD cho các dự án phát triển bền vững. Điều này cho thấy sự tham gia của ngân hàng vào việc huy động nguồn lực quốc tế cho các sáng kiến xanh tại Việt Nam.
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến tháng 9/2024, đã có 50 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh, chiếm hơn 22% tổng dư nợ toàn ngành ngân hàng, với tốc độ tăng trưởng 15,62% so với cuối năm 2023. Một trong những ngân hàng đi đầu trong việc phát triển tín dụng xanh là BIDV, với dư nợ tín dụng xanh đạt 75,5 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 4,1% tổng dư nợ của ngân hàng này. Các dự án chủ yếu trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và nông nghiệp xanh, đây là những ngành được ưu tiên trong việc cấp tín dụng xanh.
Với chiến lược tập trung vào phát triển bền vững, các ngân hàng đang dần nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc thực hiện các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Việc thực hiện các báo cáo minh bạch và kiểm toán theo chuẩn mực ESG cho thấy các ngân hàng này không ngần ngại chi phí để đạt được mục tiêu dài hạn.
Mặc dù các ngân hàng đã tích cực triển khai tín dụng xanh, song thực tế cho thấy dư nợ tín dụng xanh vẫn còn khá khiêm tốn. Đến hết tháng 9/2024, tín dụng xanh chỉ chiếm khoảng 4,5% tổng dư nợ toàn hệ thống ngân hàng. Đây là tỷ lệ khá nhỏ so với quy mô tín dụng chung của nền kinh tế. Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân chính khiến dư nợ tín dụng xanh vẫn chưa phát triển mạnh mẽ là do thiếu một bộ tiêu chí xanh rõ ràng.
Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng ban chỉ đạo ESG của Agribank cho biết, việc thiếu các tiêu chí xanh chuẩn mực đã tạo ra nhiều khó khăn trong quá trình thẩm định và cấp tín dụng. Dự án xanh thường có thời gian dài và yêu cầu nguồn vốn lớn, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rủi ro cao. Do đó, việc đánh giá và cho vay cần phải rất kỹ lưỡng. Việc thiếu một bộ tiêu chí đồng nhất dẫn đến các ngân hàng áp dụng các quy định khác nhau, gây khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho các dự án xanh.
Để thúc đẩy tín dụng xanh phát triển mạnh mẽ hơn, các chuyên gia đều cho rằng, cần phải có một bộ tiêu chí xanh quốc gia, được Chính phủ ban hành, làm cơ sở cho các ngân hàng trong việc đánh giá và thẩm định các dự án xanh. Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, cho biết, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang rất mong Bộ Tài nguyên và Môi trường trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định về tiêu chí môi trường đối với các dự án đầu tư được cấp tín dụng xanh. Một bộ tiêu chí rõ ràng không chỉ giúp các ngân hàng dễ dàng hơn trong việc đánh giá, thẩm định, mà còn tạo ra sự minh bạch và nhất quán trong việc triển khai tín dụng xanh.
Bà Giang cũng đề nghị cần xây dựng lộ trình thực hiện các cơ chế chính sách hỗ trợ các ngành xanh, bao gồm các biện pháp về thuế, phí, vốn, kỹ thuật, và chiến lược phát triển để thúc đẩy tín dụng xanh, giúp các ngân hàng dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và thực hiện các khoản vay xanh.
Tín dụng xanh là một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi bền vững của nền kinh tế. Dù còn nhiều thách thức, nhưng những bước đi đầu tiên của các ngân hàng Việt Nam trong việc phát hành trái phiếu xanh và cung cấp tín dụng xanh cho các dự án bảo vệ môi trường đã thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với mục tiêu phát triển bền vững. Việc hoàn thiện các tiêu chí xanh và hỗ trợ chính sách sẽ là những yếu tố then chốt giúp tín dụng xanh phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.
Với những nỗ lực hiện tại, có thể hy vọng rằng trong tương lai gần, tín dụng xanh sẽ trở thành một công cụ tài chính chủ chốt trong việc thúc đẩy các dự án phát triển bền vững tại Việt Nam.
