Những vấn đề lớn trong quản lý vàng miếng và rủi ro chợ đen

Tại buổi tọa đàm với chủ đề “Sàn giao dịch vàng: Minh bạch thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô” được tổ chức vừa qua, ông Nguyễn Đức Lê, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, nguồn cung vàng chế tác, trang sức cơ bản đáp ứng đủ, nhưng vàng miếng lại gặp hạn chế về nhập khẩu, đặc biệt khi nhu cầu trong nước tăng đột biến. Chính sự thiếu hụt nguồn cung kết hợp với nhu cầu tích trữ truyền thống của người Việt đã tạo nên "nút thắt cổ chai", đẩy giá vàng lên cao và gây nên những cơn sốt giá bất thường.

Theo ông Lê, trong quá trình phối hợp kiểm soát giá vàng, Bộ Công Thương và Ngân hàng Nhà nước đã nhận diện được 7 vấn đề tồn tại cốt lõi trong quản lý hoạt động mua bán vàng miếng, cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn.

Ông Nguyễn Đức Lê, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương.

Ông cho hay, vấn đề đầu tiên là thiếu một cơ sở dữ liệu tập trung. Các cửa hàng kinh doanh vàng miếng chủ yếu hoạt động theo hình thức bán lẻ độc lập, không có cơ sở dữ liệu kết nối trực tuyến với cơ quan quản lý nhà nước. Điều này dẫn đến việc không thể theo dõi sát sao và kịp thời lượng hàng hóa mua bán trên thị trường, gây khó khăn cho việc đánh giá cung cầu thực tế.

Thứ hai là khó kiểm soát về chất lượng. Mặc dù vàng miếng được Nhà nước quản lý, tình trạng vàng miếng giả, vàng kém chất lượng vẫn trôi nổi trên thị trường. Việc thiếu cơ chế kiểm soát chất lượng đồng bộ tại các điểm bán lẻ khiến người tiêu dùng có nguy cơ mua phải hàng giả.

Thứ ba, hóa đơn mua bán vàng chưa minh bạch. Nhiều giao dịch mua bán vàng miếng được thực hiện bằng tiền mặt và không xuất hóa đơn, dẫn đến giao dịch không được công khai. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý mà còn khiến các cửa hàng khai báo doanh thu thấp hơn thực tế, dẫn đến tình trạng thất thu thuế đáng kể cho ngân sách nhà nước.

Thứ tư, chưa có cơ chế giám sát đồng bộ và hệ thống cảnh báo sớm. Sự phối hợp giữa các đơn vị quản lý chưa thật sự sát sao và đồng bộ, thiếu kết nối dữ liệu giữa các cơ quan khác nhau. Việc không có hệ thống cảnh báo sớm khiến cơ quan quản lý bị động trước những biến động bất thường của thị trường.

Thứ năm, chênh lệch giá vàng với chợ đen lớn. Khoảng cách lớn giữa giá vàng niêm yết và giá vàng chợ đen dễ dàng dẫn đến hoạt động buôn lậu, giao dịch không báo cáo và không nộp thuế. Điều này khiến cơ quan quản lý gặp khó khăn lớn trong việc kiểm soát dòng chảy vàng và quản lý thuế.

Thứ sáu, giá niêm yết và giá bán không chính xác. Tình trạng giá vàng được niêm yết có thể cao hơn hoặc thấp hơn giá bán thực tế tùy thuộc vào thời điểm và tình hình khan hàng. Đặc biệt, có lúc nhiều đơn vị cố tình găm giữ vàng chế tác hoặc vàng lẻ trong dân, gây ra sự khan hiếm giả tạo và khó khăn cho công tác quản lý.

Cuối cùng là nhu cầu vàng tăng đột biến do tâm lý chung của người dân. Khi người dân nghe tin giá vàng tăng, họ đổ xô đi mua theo tâm lý đám đông, gây nên những cơn sốt bất thường, khiến thị trường trở nên khó lường và các cửa hàng có thể tự ý nâng giá trong một vài thời điểm nhất định.

Bên cạnh những tồn tại trong quản lý, ông Nguyễn Đức Lê cũng đưa ra những cảnh báo về rủi ro khi người dân mua vàng qua "chợ đen". Các giao dịch này không có kiểm định chất lượng, người dân không thể kiểm tra bằng mắt thường và rất dễ mua phải vàng giả hoặc vàng kém chất lượng. Việc không có hóa đơn, không minh bạch khiến người mua phải chịu mọi rủi ro về mặt pháp lý. Hơn nữa, vào lúc sốt giá, giá chợ đen thường cao hơn giá cửa hàng, có những thời điểm chênh lệch giá mua và giá bán rất lớn, dẫn đến trường hợp người mua vàng buổi sáng nhưng đã lỗ ngay vào buổi chiều. Cuối cùng, rủi ro an toàn cá nhân là điều không thể bỏ qua, khi giao dịch bằng tiền mặt tại các địa điểm không được giám sát có thể khiến người dân bị cướp hoặc bị tấn công.

Ông Lê nhấn mạnh, hoạt động đầu tư và găm hàng của thị trường chợ đen ảnh hưởng nghiêm trọng đến nỗ lực quản lý giá của Nhà nước, gây mất kiểm soát và điều tiết của các đơn vị quản lý, ảnh hưởng tiêu cực đến ổn định tiền tệ và làm giảm niềm tin vào dòng tiền chính thống.