Danh mục xanh và hỗ trợ lãi suất 2% là "đòn bẩy kép” cho Việt Nam trong cuộc đua Net Zero

Việc phối hợp hiệu quả giữa khung phân loại xanh, hỗ trợ lãi suất 2%, cùng với thị trường trái phiếu chuyên nghiệp hóa, đang hình thành một đòn bẩy tài chính kép đầy tiềm năng.

Việt Nam đang từng bước cụ thể hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 (Net Zero 2050) bằng một chiến lược song hành độc đáo: kết hợp Khung phân loại xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg và chính sách hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước. Đây không chỉ là một cặp công cụ tài chính – pháp lý đơn thuần, mà là bộ đôi xúc tác có khả năng định hình lại dòng chảy tài chính phát triển bền vững trong thập kỷ tới.

Khung phân loại xanh: “Ngôn ngữ chung” để dẫn dắt dòng vốn

Quyết định 21/2025/QĐ-TTg là một bước tiến quan trọng trong việc thiết lập ngôn ngữ chuẩn hóa cho thị trường tài chính xanh Việt Nam. Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ – Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, văn bản này tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng để nhận diện dự án xanh, từ đó hướng dòng vốn ưu đãi đến đúng địa chỉ ưu tiên: năng lượng tái tạo, giao thông sạch, nông nghiệp thông minh, kinh tế tuần hoàn…

Mức hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước là yếu tố “chia sẻ rủi ro” vô cùng cần thiết trong bối cảnh nhiều dự án xanh – đặc biệt là quy mô vừa và nhỏ – vẫn đang gặp khó khăn trong giai đoạn đầu triển khai. Theo ông Lê Minh Tuấn, CEO một công ty tài chính phát triển, ưu đãi này có thể biến “tính bền vững” thành “tính khả thi tài chính”, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh.

Tuy nhiên, chính sách chỉ thực sự hiệu quả nếu cơ chế thực thi minh bạch và thống nhất. Việc chuyển sang chi trả hỗ trợ qua ngân sách địa phương thay vì hệ thống ngân hàng thương mại là một nỗ lực tăng tính linh hoạt và phân quyền. Song, như cảnh báo từ ông Thọ, mô hình này có thể tạo ra những khoảng trống kiểm soát, phát sinh cơ chế xin – cho nếu thiếu hệ thống nghiệp vụ và giám sát chặt chẽ.

Giải pháp đề xuất là xây dựng một hệ sinh thái số hóa liên thông, kết nối dữ liệu giữa ngân hàng – cơ quan môi trường – tài chính địa phương, đảm bảo công khai, minh bạch và hậu kiểm chuyên biệt.

Thị trường vốn xanh: “Bệ phóng” dài hạn cho dự án lớn

Trong khi tín dụng xanh tạo động lực ngắn hạn, thì thị trường trái phiếu doanh nghiệp lại là kênh huy động vốn dài hạn cho các dự án xanh quy mô lớn. Nghị định 245/2025/NĐ-CP về trái phiếu doanh nghiệp chính là điểm tựa quan trọng để thị trường vốn Việt Nam tiến đến chuẩn mực chuyên nghiệp hơn, khi yêu cầu bắt buộc xếp hạng tín nhiệm và giới hạn tỷ lệ nợ cho doanh nghiệp phát hành.

Theo bà Bá Thị Thu Huệ – Giám đốc Thương mại FiinRatings, Nghị định 245 tạo ra một “chu kỳ sàng lọc mới”, giúp dòng vốn chỉ chảy về những doanh nghiệp có quản trị tốt, minh bạch và kỷ luật tài chính. Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đình Duy – Giám đốc phân tích cao cấp VIS Rating nhận định quy định mới sẽ giảm rủi ro hệ thống, tăng độ tin cậy cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Dưới góc nhìn thực tiễn, ông Nguyễn Tiến Anh – Giám đốc chiến lược tại một tập đoàn hạ tầng xanh – nhấn mạnh rằng việc xếp hạng tín nhiệm bắt buộc giúp giảm 10-15% chi phí vốn cho doanh nghiệp minh bạch, đồng thời mở rộng tiếp cận với nhà đầu tư quốc tế. Đây là một lợi thế cạnh tranh rõ rệt trong bối cảnh khu vực đang cạnh tranh quyết liệt nguồn vốn xanh.

Danh mục phân loại xanh và sự chuyên nghiệp hóa thị trường vốn không chỉ giúp tăng tính hiệu quả nội tại, mà còn là lời mời gọi hấp dẫn với cộng đồng tài chính toàn cầu. Ông Julien Seillan – Giám đốc Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) tại Việt Nam – đánh giá cao mức độ tiệm cận chuẩn quốc tế của Danh mục phân loại xanh. Đây là tiền đề để AFD cam kết đầu tư 500 triệu Euro thông qua Sáng kiến Chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP).

Theo ông Seillan, sự minh bạch trong thiết kế và vận hành thể chế tài chính xanh là yếu tố quyết định để các tổ chức quốc tế yên tâm đồng hành lâu dài. Bởi vậy, minh bạch không chỉ là “nguyên tắc quản trị”, mà còn là lợi thế cạnh tranh quốc gia trong cuộc đua thu hút vốn bền vững.