Liên đoàn Luật sư Việt Nam vừa có văn bản gửi Chính phủ kiến nghị tạm dừng một số điều khoản của Nghị định 109/2026/NĐ-CP do lo ngại các xung đột pháp lý nghiêm trọng và nguy cơ triệt tiêu tính độc lập của luật sư.
 |
| Liên đoàn Luật sư Việt Nam là tổ chức xã hội - nghề nghiệp thống nhất trong toàn quốc của các Đoàn Luật sư, các luật sư Việt Nam; có tư cách pháp nhân, có con dấu, tài khoản. |
Xung đột về thẩm quyền và xung đột quy phạm pháp luật
Theo LĐLSVN, quy định tại Khoản 1 Điều 84 Nghị định 109/2026/NĐ-CP đang tạo ra một tiền lệ chưa từng có khi giao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã đình chỉ hoạt động hoặc tước Chứng chỉ hành nghề luật sư. Quy định này bị đánh giá là xung đột trực tiếp với các văn bản pháp luật cấp cao hơn:
Xung đột với Luật Luật sư: Tại Khoản 2 Điều 83 Luật Luật sư quy định rõ "Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về luật sư... có nhiệm vụ, quyền hạn: Cấp, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư". Việc Nghị định 109 giao thẩm quyền "tước" chứng chỉ cho cấp xã là trái với thẩm quyền quản lý tập trung của Bộ Tư pháp.
Xung đột với Nghị định 118/2021/NĐ-CP: Khoản 2 Điều 5 Nghị định này quy định: “Không quy định tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn trong các trường hợp có quy định pháp luật về việc thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề”.
Vì việc thu hồi chứng chỉ luật sư đã được quy định tại Điều 18 Luật Luật sư, nên việc Nghị định 109 quy định thêm hình thức "tước" là trái với nguyên tắc xây dựng pháp luật hiện hành.
Cần xem xét thận trọng việc tước Chứng chỉ hành nghề luật sư
LĐLSVN cảnh báo về một "hiệu ứng đổ vỡ" dây chuyền đối với sự nghiệp của luật sư nếu quy định này được áp dụng. Nghị định 109 liệt kê 17 hành vi vi phạm hành chính có thể bị Chủ tịch UBND cấp xã phạt tiền từ 7 triệu đến 30 triệu đồng, đi kèm hình phạt bổ sung là "tước quyền sử dụng Chứng chỉ hành nghề".
Sự nguy hiểm nằm ở mối liên hệ giữa các chế tài: Theo Điểm h Khoản 1 Điều 18 Luật Luật sư, nếu luật sư "Bị xử phạt hành chính bằng hình thức tước quyền sử dụng Chứng chỉ hành nghề... có thời hạn" thì sẽ bị Bộ trưởng Bộ Tư pháp thu hồi Chứng chỉ hành nghề.
Khi bị thu hồi chứng chỉ, luật sư đương nhiên bị xóa tên khỏi danh sách luật sư và bị thu hồi Thẻ Luật sư theo Điều lệ LĐLSVN.
Như vậy, một quyết định xử phạt từ cấp xã – dù thời gian tước chứng chỉ chỉ là 01 tháng – cũng dẫn đến hậu quả luật sư bị mất nghề vĩnh viễn. Điều này đòi hỏi quy trình áp dụng phải cực kỳ thận trọng, thay vì giao quyền rộng rãi cho cấp cơ sở.
Tác động và khả năng phát sinh vướng mắc trong thực tiễn
LĐLSVN lo ngại quy định mới sẽ tạo ra rào cản tâm lý cực lớn khi Nghị định có hiệu lực từ ngày 18/5/2026.
Trong thực tiễn, luật sư thường bảo vệ quyền lợi cho người dân trong các vụ tranh chấp, khiếu nại hành chính về đất đai, xây dựng... mà chính quyền cấp xã thường là một bên có quyền lợi liên quan trực tiếp.
Việc để một bên đang có tranh chấp (UBND cấp xã) lại nắm giữ quyền tước chứng chỉ hành nghề của "người đại diện pháp luật" phía đối trọng (luật sư) sẽ gây ra sự bất bình đẳng nghiêm trọng. Điều này triệt tiêu tính độc lập, khách quan của luật sư – những nguyên tắc cốt lõi đã được khẳng định tại Điều 3 và Điều 5 Luật Luật sư nhằm bảo vệ công lý và quyền con người.
Để đảm bảo thượng tôn pháp luật, Liên đoàn Luật sư Việt Nam kiến nghị:
Tạm dừng hiệu lực thi hành quy định tại Điều 8, Điều 12 và Khoản 1 Điều 84 Nghị định 109/2026/NĐ-CP về thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã để tránh xung đột với Luật Luật sư và các Nghị định 118, 121.
Tổ chức rà soát lại toàn bộ các hành vi vi phạm hành chính có áp dụng hình phạt tước chứng chỉ hành nghề thuộc thẩm quyền của cấp xã.
Đề nghị Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát việc thi hành pháp luật theo Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị để bảo vệ đội ngũ luật sư, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN.
