Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Lào Cai vừa ban hành Quyết định số 2826/QĐ-UBND về Bộ tiêu chí đánh giá “Gia đình hạnh phúc”, “Thôn, tổ dân phố hạnh phúc”, “Xã, phường hạnh phúc” trên địa bàn tỉnh.
Bộ tiêu chí được xây dựng trên cơ sở Chỉ thị số 06-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới; Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030; Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình và kế hoạch nâng cao chỉ số hạnh phúc của người dân Lào Cai năm 2026.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc xác lập ba danh hiệu. Lần đầu tiên trên toàn tỉnh Lào Cai, hạnh phúc được cụ thể hóa bằng một hệ thống tiêu chí gắn với điều kiện sống, quan hệ gia đình, chất lượng dịch vụ công, trách nhiệm của cộng đồng và quyền tham gia của người dân.
 |
| Cuộc sống bình yên, sự gắn kết gia đình và tinh thần lắng nghe người dân là những giá trị được thể hiện trong Bộ tiêu chí đánh giá hạnh phúc của tỉnh Lào Cai. (Ảnh minh họa do AI tạo) |
Đối với “Gia đình hạnh phúc”, điều kiện đầu tiên là gia đình không thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo; các thành viên trong độ tuổi lao động có việc làm hợp pháp; tham gia xây dựng khu dân cư an toàn về an ninh, trật tự; tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt từ 90% trở lên và trẻ em được tiêm chủng đầy đủ.
Cách xác định này cho thấy hạnh phúc không tách rời nền tảng vật chất tối thiểu. Một gia đình khó có thể yên vui nếu việc làm thiếu ổn định, người bệnh không được chữa trị kịp thời, trẻ em không có điều kiện học tập hoặc nơi ở không bảo đảm an toàn.
Tuy nhiên, thu nhập không phải thước đo duy nhất. Bộ tiêu chí dành nhiều nội dung cho sự yêu thương, tôn trọng và chia sẻ giữa các thành viên; không để xảy ra bạo lực gia đình; quan tâm chăm sóc người cao tuổi, trẻ em và người yếu thế; tôn trọng quyền lựa chọn của mỗi cá nhân.
Gia đình cũng cần có nhà ở an toàn, cảnh quan xanh, sạch, đẹp; duy trì hoạt động văn hóa, thể thao, vui chơi, giải trí lành mạnh và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân. Như vậy, một mái ấm được đánh giá không chỉ bằng điều kiện kinh tế mà còn qua cách các thành viên đối xử với nhau và trách nhiệm của gia đình đối với cộng đồng.
Nếu gia đình là nền móng thì thôn, tổ dân phố là không gian để những giá trị tốt đẹp được kết nối và lan tỏa. Theo Bộ tiêu chí, “Thôn, tổ dân phố hạnh phúc” phải có từ 80% số hộ trở lên đạt tiêu chí “Gia đình hạnh phúc”; tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo thấp hơn năm trước; 100% trẻ em trong độ tuổi đi học được đến trường, không có trẻ bỏ học.
Khu dân cư phải đạt tiêu chuẩn an toàn về an ninh, trật tự; phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc được xếp loại khá trở lên; không để xảy ra vụ việc vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Gia đình chính sách, người có công và các đối tượng thuộc diện hưởng trợ cấp phải được quan tâm, giúp đỡ.
Điều đó cho thấy hạnh phúc của cộng đồng không được đo bằng một vài hộ khá giả hay một số mô hình nổi bật. Giá trị của danh hiệu nằm ở khả năng chăm lo cho số đông và không để người yếu thế đứng ngoài thành quả phát triển.
Bộ tiêu chí còn đề cập đến hiệu quả hoạt động của nhà văn hóa, khu thể thao; phong trào học tập suốt đời; bảo vệ môi trường và xây dựng cảnh quan sáng, xanh, sạch, đẹp. Đặc biệt, các kiến nghị, phản ánh của Nhân dân phải được tiếp nhận và xử lý kịp thời.
Đây là tiêu chí trực tiếp phản ánh chất lượng quản trị ở cơ sở. Người dân không chỉ cần đường giao thông thuận tiện, môi trường sạch hay nơi sinh hoạt cộng đồng. Họ còn cần được lắng nghe và biết rằng những phản ánh chính đáng của mình sẽ được xem xét, giải quyết có trách nhiệm.
Ở cấp xã, phường, yêu cầu được đặt ra cao hơn: có từ 90% thôn, tổ dân phố đạt danh hiệu hạnh phúc; tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo giảm so với năm trước; 100% trường học trên địa bàn được công nhận “Trường học hạnh phúc”.
Xã, phường cũng phải bảo đảm thiết chế văn hóa, thể thao; đạt tiêu chuẩn an toàn về an ninh, trật tự; tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế từ 95% trở lên và tỷ lệ người dân được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời đạt từ 90% trở lên.
Các tiêu chí còn bao quát an sinh xã hội, hạ tầng giao thông, khả năng phòng ngừa và ứng phó thiên tai, thu gom và xử lý rác thải, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Một địa phương được đánh giá hạnh phúc vì thế không chỉ dựa vào kết quả tăng trưởng kinh tế mà còn phải thể hiện qua chất lượng cuộc sống và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
Đáng chú ý, Bộ tiêu chí đặt quyền làm chủ của Nhân dân theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng” vào nội dung đánh giá. Người dân được tham gia giám sát, góp ý và quyết định những vấn đề liên quan trực tiếp đến phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương.
Điểm này có sự gặp gỡ với thực tiễn đang được triển khai tại xã Mậu A. Kế hoạch số 234/KH-UBND của xã đặt mục tiêu nâng chỉ số hạnh phúc của người dân năm 2026 đạt 72%. Việc tổ chức đối thoại, tiếp nhận kiến nghị và tạo điều kiện để người dân tham gia những công việc chung đang từng bước đưa khái niệm hạnh phúc từ kế hoạch vào đời sống.
Thực tế hơn 200 hộ dân Mậu A tự nguyện hiến đất để mở rộng trên 10 km đường giao thông cho thấy khi người dân được bàn bạc, đồng thuận và nhìn thấy lợi ích chung, họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển.
Quyết định số 2826/QĐ-UBND có hiệu lực từ ngày 12/8/2026; đồng thời bãi bỏ hai quyết định trước đây của UBND tỉnh Yên Bái về các tiêu chí đánh giá tạm thời. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao chủ trì hướng dẫn, kiểm tra và tổng hợp kết quả thực hiện hằng năm.
Một bộ tiêu chí chỉ thực sự có ý nghĩa khi những con số trong báo cáo tương đồng với cảm nhận của người dân. Đó là việc làm ổn định hơn, trẻ em được đến trường, người bệnh được chăm sóc, môi trường sống an toàn, kiến nghị được giải quyết và tiếng nói của người dân được tôn trọng.
Khi những điều ấy hiện diện trong từng mái ấm và khu dân cư, hạnh phúc sẽ không còn là một danh hiệu mang tính hình thức. Nó trở thành thước đo gần gũi nhất về hiệu quả quản trị, mức độ đồng thuận và chất lượng phát triển của mỗi địa phương.
