Khi quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp bị ảnh hưởng, người lao động có thể khiếu nại hoặc khởi kiện

Không ít người lao động gặp vướng mắc khi làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp, từ việc hồ sơ bị chậm giải quyết, không được công nhận thời gian đóng bảo hiểm đến quyết định hưởng chế độ chưa phù hợp. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của người mất việc mà còn có thể phát sinh tranh chấp giữa người lao động, doanh nghiệp và cơ quan thực hiện chính sách.

Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định quyền khiếu nại đối với các quyết định, hành vi liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), đồng thời xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết và các bước bảo vệ quyền lợi của người tham gia.

Không đồng ý với quyết định bảo hiểm thất nghiệp, người lao động có quyền khiếu nại

Theo Luật Việc làm 2025, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền đề nghị cơ quan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi về BHTN khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó trái quy định pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Quyền này không chỉ dành cho người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp mà còn áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có quyền lợi hợp pháp bị ảnh hưởng bởi quyết định hoặc hành vi trong quá trình thực hiện chính sách.

Luật xác định quyết định, hành vi về BHTN bao gồm quyết định hoặc hành vi của cơ quan bảo hiểm xã hội, tổ chức dịch vụ việc làm công và người có thẩm quyền thuộc các cơ quan, tổ chức này trong việc thực hiện hoặc không thực hiện trách nhiệm theo quy định.

Như vậy, đối tượng khiếu nại không chỉ giới hạn ở những quyết định đã được ban hành. Trường hợp cơ quan, người có thẩm quyền không thực hiện trách nhiệm theo quy định, dẫn đến quyền lợi hợp pháp bị ảnh hưởng, người có liên quan cũng có thể thực hiện quyền khiếu nại nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

Chẳng hạn, người lao động cho rằng quyết định giải quyết chế độ BHTN chưa phản ánh đúng thời gian tham gia bảo hiểm có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét lại. Tương tự, nếu hồ sơ bị chậm giải quyết vượt thời hạn pháp luật quy định mà không có căn cứ hợp pháp, người lao động có thể sử dụng cơ chế khiếu nại để bảo vệ quyền lợi.

Tuy nhiên, việc không đồng ý với kết quả giải quyết chưa đồng nghĩa quyết định của cơ quan thực hiện chính sách là trái pháp luật. Người khiếu nại cần xác định rõ nội dung bị ảnh hưởng, căn cứ pháp lý và tài liệu liên quan để chứng minh yêu cầu của mình.

Có thể lựa chọn khiếu nại hoặc khởi kiện tại Tòa án

Một điểm đáng chú ý của Luật Việc làm 2025 là quy định cụ thể trình tự khiếu nại đối với quyết định, hành vi về BHTN của cơ quan bảo hiểm xã hội và tổ chức dịch vụ việc làm công.

Khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp, người khiếu nại có thể lựa chọn khiếu nại lần đầu đến cơ quan đã ban hành quyết định, thực hiện hành vi hoặc khởi kiện tại Tòa án theo quy định.

Nếu lựa chọn khiếu nại, cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc tổ chức dịch vụ việc làm công có trách nhiệm giải quyết trong phạm vi thẩm quyền.

Trường hợp không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần đầu của cơ quan bảo hiểm xã hội, hoặc đã hết thời hạn luật định nhưng khiếu nại chưa được giải quyết, người khiếu nại có thể tiếp tục khiếu nại lần hai đến người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp hoặc khởi kiện tại Tòa án.

Đối với quyết định, hành vi của tổ chức dịch vụ việc làm công, cơ quan giải quyết khiếu nại lần hai là người đứng đầu cơ quan chuyên môn về việc làm thuộc UBND cấp tỉnh.

Nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần hai hoặc hết thời hạn theo quy định mà khiếu nại vẫn chưa được giải quyết, người khiếu nại có quyền khởi kiện vụ án tại Tòa án theo quy định pháp luật.

Cơ chế này tạo điều kiện để người lao động, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan lựa chọn phương thức bảo vệ quyền lợi phù hợp, thay vì chỉ phụ thuộc vào kết quả xử lý của cơ quan ban hành quyết định ban đầu.

Đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính về BHTN, việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại được thực hiện theo pháp luật về khiếu nại. Riêng các quyết định, hành vi phát sinh trong hoạt động thanh tra về BHTN, trình tự giải quyết được thực hiện theo pháp luật về thanh tra.

Sự phân biệt này có ý nghĩa trong việc xác định đúng thẩm quyền, tránh tình trạng gửi đơn không đúng cơ quan hoặc áp dụng nhầm thủ tục giải quyết.

Doanh nghiệp cần chủ động bảo đảm hồ sơ, dữ liệu bảo hiểm

Quy định về quyền khiếu nại cũng đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị nhỏ và vừa có bộ phận nhân sự, kế toán kiêm nhiệm nhiều công việc.

Trong thực tế, việc giải quyết chế độ BHTN phụ thuộc vào nhiều thông tin như thời gian tham gia, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm, tình trạng chấm dứt hợp đồng lao động và dữ liệu do các bên cung cấp.

Nếu doanh nghiệp chậm hoàn tất thủ tục xác nhận quá trình đóng bảo hiểm hoặc cung cấp thông tin chưa chính xác, người lao động có thể gặp khó khăn khi thực hiện quyền hưởng chế độ.

Để hạn chế tranh chấp, doanh nghiệp cần rà soát dữ liệu đóng BHTN, hoàn tất các nghĩa vụ liên quan khi người lao động nghỉ việc, đồng thời phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội để xử lý kịp thời những sai lệch phát sinh.

Về phía người lao động, việc lưu giữ hợp đồng lao động, quyết định chấm dứt hợp đồng, thông tin quá trình tham gia BHTN, hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp và các văn bản trả lời của cơ quan chức năng là cần thiết khi phát sinh khiếu nại.

Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, người tham gia nên xác định rõ cơ quan ban hành quyết định hoặc thực hiện hành vi bị khiếu nại, đối chiếu với quy định hiện hành và thực hiện thủ tục trong thời hiệu luật định.

Việc khiếu nại đúng cơ quan, có căn cứ và đầy đủ tài liệu sẽ giúp quá trình xem xét thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ kéo dài thời gian giải quyết.

Với chính sách BHTN, bảo vệ quyền lợi không chỉ dừng ở việc chi trả trợ cấp đúng đối tượng, đúng mức hưởng. Cơ chế khiếu nại, khởi kiện còn góp phần kiểm soát việc thực thi trách nhiệm của các cơ quan liên quan, bảo đảm những quyết định ảnh hưởng đến người lao động và doanh nghiệp có thể được xem xét lại theo trình tự pháp luật.