Thương mại là cánh tay nối dài và khát vọng 100 tỷ USD của nông sản Việt
Phát biểu tại Diễn đàn Nông dân Quốc gia lần thứ X năm 2025 với chủ đề “Kết nối thị trường - Xây dựng thương hiệu - Thúc đẩy tiêu thụ nông sản, góp phần tăng trưởng kinh tế đất nước 2 con số” diễn ra sáng ngày 1/10, ông Lương Quốc Đoàn, Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam, khẳng định: “Thương mại chính là cánh tay nối dài để đưa nông sản Việt vươn xa. Nhưng để cánh tay này phát huy trọn vẹn, chúng ta cần tập trung khắc phục hạn chế trong phát triển thị trường nội địa, tăng cường chế biến sâu, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu bền vững.”
 |
| Toàn cảnh đối thoại "Lắng nghe nông dân nói". Ảnh: moit |
Theo ông Lương Quốc Đoàn, mặc dù xuất khẩu nông sản đạt con số kỷ lục nhưng phần lớn vẫn bán dưới dạng thô, chưa qua chế biến, chưa có thương hiệu gắn với vùng trồng, chỉ dẫn địa lý. Điều này khiến giá trị gia tăng còn hạn chế. Mục tiêu đặt ra là cuối năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 70 tỷ USD và phấn đấu đến 2030 chạm mốc 100 tỷ USD. “Để đạt được, không thể tiếp tục sản xuất manh mún, nhỏ lẻ mà phải hướng tới nông nghiệp xanh, sạch, gắn với thị trường từ khâu đầu vào,” ông Đoàn nhấn mạnh.
Từ thực tế sản xuất, chị Vương Thị Thương, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nông sản Toàn Thương (Lạng Sơn), chia sẻ: HTX có hơn 100 lao động, sản phẩm chủ lực là hồng treo gió, doanh thu hơn 5 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 2,2 tỷ đồng/năm. Để tiêu thụ, HTX không chỉ bán qua thương lái mà còn khai thác các nền tảng số như Facebook, Zalo, YouTube, TikTok. “Khi đưa sản phẩm lên mạng xã hội, chúng tôi tiếp cận khách hàng nhanh hơn, đồng thời tạo dựng hình ảnh sản phẩm OCOP bền vững hơn,” chị Vương Thị Thương nói.
Công nghệ số và bảo hộ thương hiệu là chìa khóa mở cửa thị trường
Đồng tình với hướng đi này, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), cho biết: Hai sản phẩm của HTX Toàn Thương đã được chứng nhận OCOP 4 sao, là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu. Bộ Công Thương hiện triển khai nhiều giải pháp: Cải thiện bao bì, dán tem truy xuất nguồn gốc, quảng bá qua chương trình thương hiệu quốc gia; tổ chức hội chợ xuất khẩu sản phẩm OCOP (Vietnam OCOPEX); đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử lớn như Amazon, Alibaba, Shopee, TikTok Shop.
Ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh: “Thương mại điện tử không chỉ là kênh bán hàng mà còn là cách xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt trên thị trường quốc tế.” Năm 2024, Bộ đã dành 26,5 tỷ đồng cho 26 đề án xúc tiến nông sản. Năm 2025, có 38 đề án riêng cho nông sản, với ngân sách gần 35 tỷ đồng.
Về phía Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, bà Lê Hoàng Oanh lưu ý: Muốn đưa sản phẩm ra quốc tế, trước hết phải đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng, sản lượng và bao bì. Bà Lê Hoàng Oanh cho biết Bộ đã ban hành cẩm nang hướng dẫn xuất khẩu vào các thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, Hong Kong và đang đào tạo kỹ năng số, livestream cho nông dân, hợp tác xã. “Thương mại điện tử chỉ hiệu quả khi sản phẩm đủ quy mô, có sự liên kết vùng để tạo nguồn hàng ổn định. Đồng thời, bảo hộ thương hiệu là yếu tố then chốt để tránh hàng giả, hàng nhái và giữ uy tín cho nông sản Việt.”
Một giải pháp đang được nghiên cứu là sử dụng một phần nguồn thu từ thuế phòng vệ thương mại (khoảng 1.300 tỷ đồng) để hỗ trợ nông dân đăng ký bảo hộ thương hiệu. Điều này sẽ giúp người sản xuất có cơ sở pháp lý khi tranh chấp, đồng thời củng cố vị thế nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Ở góc nhìn dài hạn, Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh: Sản xuất phải gắn với thị trường ngay từ đầu. “Sản xuất gì, bán cho ai, giá bao nhiêu, đó là những câu hỏi phải được trả lời trước khi gieo trồng,” ông Nguyễn Hồng Diên nói. Bộ trưởng khẳng định “thời của rau hai luống, lợn hai chuồng đã qua”, thay vào đó phải là nông nghiệp sạch, minh bạch, có truy xuất nguồn gốc.
Ngoài ra, ông Nguyễn Hồng Diên cũng nhấn mạnh vai trò của thị trường nội địa với gần 100 triệu dân, một “sân nhà” tiềm năng nhưng chưa được chú trọng. “Chúng ta không thể chỉ hướng ra xuất khẩu mà bỏ quên người tiêu dùng trong nước,” ông Nguyễn Hồng Diên lưu ý.
Song song với đó, Việt Nam đang đàm phán mở cửa thêm nhiều thị trường tại các nước CPTPP, vùng Vịnh, khối Mercosur… Các nông sản chủ lực như gạo, cà phê, hạt tiêu, hạt điều đang được hưởng ưu đãi thuế 0% ở nhiều thị trường. Nhưng để tận dụng, cần liên kết chuỗi giá trị, chuẩn hóa vùng trồng và xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với địa phương.
Thông điệp từ Diễn đàn Nông dân Quốc gia lần thứ X năm 2025 cho thấy cơ hội rất lớn cho nông sản Việt. Nhưng để khẳng định vị thế trên bản đồ toàn cầu, cần chuyển từ ‘làm ra’ sang ‘làm thương hiệu’, từ ‘bán hộ’ sang ‘bán chính danh’. Khi thương mại trở thành cánh tay nối dài vững chắc, được hỗ trợ bởi công nghệ, pháp lý và chiến lược bài bản, nông sản Việt hoàn toàn có thể chinh phục mục tiêu 100 tỷ USD vào năm 2030.
