Từ một loại cây công nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên vùng Tây Bắc, cây cà phê đang từng bước trở thành ngành hàng nông nghiệp chủ lực của tỉnh Sơn La. Với định hướng phát triển theo hướng sinh thái, hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và gắn với chuỗi giá trị bền vững, ngành cà phê Sơn La được kỳ vọng tạo động lực quan trọng cho tăng trưởng xanh, nâng cao thu nhập cho người dân và mở rộng vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.
Những năm qua, cùng với chủ trương phát triển nông nghiệp hàng hóa của tỉnh Sơn La và sự tham gia của người dân, doanh nghiệp, ngành cà phê Sơn La đã có bước phát triển mạnh cả về diện tích lẫn chất lượng. Toàn tỉnh hiện có hơn 33.628 ha cà phê, hình thành 5 chuỗi liên kết sản xuất; có 5 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP; 8 tổ chức được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La”. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu cà phê vùng cao Tây Bắc.
 |
| Sơn La đang định hướng theo sinh thái bền vững trong việc sản xuất, chế biến, tiêu thụ cà phê |
Không chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, cà phê Sơn La đang chuyển dịch theo hướng sinh thái, gắn với du lịch trải nghiệm, dịch vụ và xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng. Các vùng trồng tập trung tại Mai Sơn, Thuận Châu, khu vực thành phố Sơn La (cũ) và nhiều địa phương khác đang trở thành điểm nhấn trong phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, ngành cà phê vẫn còn tồn tại một số hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa thật bền vững, chất lượng chưa đồng đều, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Đặc biệt, yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, nhất là các quy định về chống phá rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu theo hướng minh bạch, xanh và bền vững hơn.
Theo định hướng đến năm 2030, Sơn La phấn đấu duy trì ổn định khoảng 35.000 ha cà phê, sản lượng quả tươi đạt 420.000 tấn, cà phê nhân đạt 60.000 tấn. Trên 80% diện tích được cấp chứng nhận bền vững như RA, 4C, GAP hoặc hữu cơ; 100% vùng trồng được số hóa dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, tỉnh đặt mục tiêu phát triển khoảng 6.000 ha cà phê đặc sản, hình thành 4 vùng ứng dụng công nghệ cao và giảm ít nhất 15% phát thải khí nhà kính so với năm 2020.
Định hướng đến năm 2035, tỷ lệ diện tích được chứng nhận bền vững sẽ đạt trên 90%, chế biến sâu trên 20%, hình thành 6 vùng cà phê công nghệ cao, đưa ngành hàng này trở thành trụ cột trong phát triển kinh tế xanh của địa phương.
Một trong những giải pháp trọng tâm được Sơn La xác định là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị cà phê. Theo đó, tỉnh Sơn La sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng, quản lý truy xuất nguồn gốc, phân loại rủi ro vùng sản xuất nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế. Các mô hình sản xuất hữu cơ, tuần hoàn, cà phê đặc sản tiếp tục được khuyến khích; đồng thời ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm, bón phân thông minh và quản lý cây trồng bằng dữ liệu số.
 |
| Các sản phẩm cà phê hiện tại của Sơn La |
Song song với đó, tỉnh Sơn La tập trung tái canh gần 9.800 ha cà phê già cỗi bằng giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu, góp phần ổn định vùng nguyên liệu lâu dài.
Đáng chú ý, Sơn La xác định doanh nghiệp là trung tâm của chuỗi giá trị, cùng với mô hình liên kết “6 nhà” gồm nhà nước, nhà nông, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng và nhà phân phối. Các hợp tác xã, doanh nghiệp sẽ đóng vai trò nòng cốt trong tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, hướng tới chuỗi giá trị minh bạch và bền vững.
Cùng với đó, tỉnh Sơn La tiếp tục thu hút đầu tư các nhà máy chế biến sâu tại các vùng nguyên liệu lớn, phát triển đa dạng sản phẩm như cà phê rang xay, hòa tan và cà phê đặc sản, đồng thời chú trọng xử lý môi trường và tận dụng phụ phẩm theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Ngoài giá trị kinh tế, Sơn La cũng đẩy mạnh gắn phát triển cà phê với du lịch sinh thái và văn hóa bản địa. Các mô hình trải nghiệm như tham quan đồi cà phê, thu hái, chế biến và thưởng thức cà phê đặc sản đang mở ra hướng đi mới, góp phần đa dạng hóa sinh kế và nâng cao giá trị ngành hàng. Lễ hội Cà phê Sơn La cùng các hoạt động xúc tiến thương mại, thương mại điện tử tiếp tục được đẩy mạnh, mở rộng thị trường tiêu thụ.
Với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và minh bạch, ngành cà phê Sơn La đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu trở thành ngành hàng chủ lực có sức cạnh tranh cao, góp phần xây dựng nông thôn mới hiện đại và phát triển bền vững vùng Tây Bắc.
