Khánh Hòa: Hơn 105.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và bài toán tạo sức bật tăng trưởng

Tại Kỳ họp thứ 3, Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh Khánh Hòa khóa VIII đã thông qua Nghị quyết về Kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách địa phương giai đoạn 2026-2030, với tổng nguồn vốn dự kiến hơn 105.403 tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng để tỉnh triển khai các định hướng phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng và hướng tới mục tiêu sớm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Các đại biểu tham gia Kỳ họp thứ 3, Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh Khánh Hòa khóa VIII biểu quyết thông qua Nghị quyết về Kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách địa phương giai đoạn 2026-2030.

Theo kế hoạch, nguồn vốn ngân sách địa phương dự kiến bố trí hơn 92.097 tỷ đồng; vốn theo cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 55 năm 2022 của Quốc hội khoảng 400 tỷ đồng; ngân sách Trung ương hỗ trợ có mục tiêu hơn 6.917 tỷ đồng; vốn ODA và vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài hơn 1.400 tỷ đồng.

Đáng chú ý, giai đoạn 2026-2030 dự kiến bố trí vốn cho 407 dự án, giảm 358 dự án so với giai đoạn 2021-2025. Việc giảm số lượng dự án thể hiện định hướng tập trung nguồn lực, hạn chế đầu tư dàn trải và ưu tiên những công trình có tính cấp thiết, khả năng kết nối và tác động lan tỏa.

Tuy nhiên, giảm số lượng dự án mới là điều kiện ban đầu. Hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng công trình, chuẩn bị đầu tư có chất lượng, tổ chức thi công đúng tiến độ và khai thác được giá trị kinh tế sau khi dự án hoàn thành. Một tuyến đường có thể rút ngắn thời gian di chuyển, nhưng chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi kết nối được với khu sản xuất, cảng biển, trung tâm dịch vụ và thị trường tiêu thụ.

Khu công nghiệp Cà Ná nằm trong cực tăng trưởng phía Nam của tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: sưu tầm)

Theo định hướng của tỉnh Khánh Hòa, vốn đầu tư công sẽ bám sát cấu trúc phát triển không gian theo ba cực tăng trưởng: phía bắc là Vân Phong; khu vực trung tâm là Nha Trang - Cam Lâm - Cam Ranh; phía nam là Phan Rang - Cà Ná. Cách tiếp cận này hướng tới hình thành mạng lưới phát triển đa cực, tăng cường liên kết vùng và khai thác tốt hơn lợi thế của từng khu vực.

Với cực phía bắc, trọng tâm đầu tư là hạ tầng giao thông động lực, công nghiệp, logistics, thủy lợi và phát triển đô thị ven biển. Định hướng này gắn với mục tiêu phát triển Khu Kinh tế Vân Phong thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, công nghiệp, cảng biển và logistics của tỉnh và khu vực.

Đối với khu vực trung tâm, các dự án giao thông, chỉnh trang đô thị, môi trường, thủy lợi và du lịch được ưu tiên theo hướng tăng khả năng kết nối giữa Nha Trang, Diên Khánh, Cam Lâm và Cam Ranh, đồng thời liên thông với Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh, Quốc lộ 1, cao tốc Bắc - Nam và các khu vực phát triển dịch vụ, đô thị trọng điểm.

Trong khi đó, cực phía nam được định hướng đầu tư hạ tầng giao thông động lực, logistics, kết nối vùng và phục vụ kinh tế biển, tạo nền tảng cho một không gian tăng trưởng mới.

Ba cực phát triển chỉ thực sự bổ trợ cho nhau khi được kết nối bằng hệ thống hạ tầng đồng bộ và có sự phân công chức năng hợp lý. Nếu mỗi khu vực phát triển theo một hướng riêng, thiếu liên kết về giao thông, chuỗi cung ứng và thị trường, lợi thế về quy mô đầu tư sẽ khó chuyển hóa thành sức mạnh tổng thể của nền kinh tế tỉnh.

Với cộng đồng doanh nghiệp, giá trị của đầu tư công không chỉ nằm ở số kilomet đường được xây dựng hay số công trình được hoàn thành. Điều quan trọng hơn là hạ tầng mới giúp giảm bao nhiêu chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian giao hàng, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường và tạo thêm cơ hội đầu tư, kinh doanh. Đây cũng là thước đo cần được đặt ra khi Khánh Hòa triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Một tuyến giao thông kết nối tốt có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí logistics. Hạ tầng cảng biển và các đầu mối vận tải được đầu tư đồng bộ có thể tạo điều kiện cho hoạt động xuất nhập khẩu, công nghiệp và dịch vụ phát triển. Hạ tầng đô thị, môi trường và cấp thoát nước được cải thiện có thể nâng cao chất lượng sống, tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư và nguồn nhân lực.

Tuy nhiên, những tác động đó không tự động xuất hiện chỉ vì công trình được xây dựng. Hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng kết nối với các dự án sản xuất, khu công nghiệp, khu kinh tế, điểm du lịch và hệ thống dịch vụ hỗ trợ. Vì vậy, việc lựa chọn danh mục đầu tư cần tính đến nhu cầu phát triển thực tế, khả năng khai thác công trình và mối liên hệ với các nguồn lực ngoài ngân sách.

Đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạ tầng đồng bộ có ý nghĩa đặc biệt bởi chi phí vận tải, mặt bằng, điện, nước và khả năng tiếp cận thị trường thường ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh. Khi những chi phí này được cải thiện, doanh nghiệp có thêm điều kiện mở rộng sản xuất, tham gia chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Dẫu vậy, đầu tư công không thể thay thế vai trò của vốn tư nhân. Nguồn vốn nhà nước cần tập trung vào những hạ tầng thiết yếu, công trình có tính kết nối và những lĩnh vực cần sự dẫn dắt của Nhà nước; qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào sản xuất, thương mại, dịch vụ và công nghệ.

Muốn đạt được điều đó, các dự án cần được xem xét trong mối quan hệ với quy hoạch không gian kinh tế, nhu cầu của thị trường và khả năng huy động nguồn lực xã hội. Hạ tầng được đầu tư đúng chỗ sẽ tạo điều kiện cho dòng vốn tư nhân tìm đến; ngược lại, công trình thiếu tính kết nối hoặc chưa gắn với nhu cầu thực tế có thể làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Bởi vậy, bên cạnh mục tiêu hoàn thiện các tiêu chí đô thị, Khánh Hòa cần quan tâm đến khả năng hình thành các chuỗi giá trị kinh tế quanh những công trình trọng điểm. Đây là cách để nguồn vốn đầu tư công tạo ra hiệu ứng lan tỏa rộng hơn, thay vì chỉ dừng lại ở giá trị xây dựng cơ bản.

Một trong những yêu cầu quan trọng của kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030 là nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong quản lý vốn, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và xử lý kịp thời các dự án chậm triển khai, chậm giải ngân hoặc không đủ điều kiện thực hiện.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Hòa Nam, tỉnh Khánh Hòa sẽ đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cá thể hóa trách nhiệm; bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm và rõ kết quả. Đồng thời, tỉnh tập trung tháo gỡ vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng, coi đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ dự án.

Thực tế triển khai các dự án hạ tầng cho thấy, chậm giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư chưa hoàn thiện hoặc công tác chuẩn bị dự án thiếu kỹ lưỡng đều có thể ảnh hưởng đến tiến độ và làm phát sinh chi phí. Vì vậy, nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư cần được coi là khâu quan trọng ngay từ đầu, thay vì chờ khó khăn xuất hiện mới tìm cách xử lý.

Việc đẩy mạnh tuyên truyền, đối thoại với người dân, thực hiện công khai và minh bạch các chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư cũng có ý nghĩa thiết thực. Khi quyền lợi hợp pháp của người dân được bảo đảm, thông tin được cung cấp đầy đủ và những kiến nghị chính đáng được giải quyết kịp thời, quá trình bàn giao mặt bằng sẽ có thêm điều kiện thuận lợi.

Cùng với tiến độ, hiệu quả kinh tế - xã hội xuyên suốt vòng đời dự án cần trở thành tiêu chí quan trọng trong phân bổ và quản lý vốn. Một dự án không nên chỉ được đánh giá bằng tỷ lệ giải ngân hay thời điểm khánh thành, mà còn cần được xem xét về khả năng khai thác, chi phí vận hành, mức độ đáp ứng nhu cầu và tác động đối với phát triển kinh tế địa phương.

Đặc biệt, công tác hậu kiểm phải được thực hiện nghiêm túc để kịp thời phát hiện, xử lý hành vi vi phạm, thất thoát, lãng phí và tiêu cực. Việc điều chỉnh danh mục, xử lý dự án không còn phù hợp hoặc không đủ điều kiện thực hiện cũng cần dựa trên căn cứ rõ ràng, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu và có hiệu quả.

Đây là yêu cầu quan trọng bởi đầu tư công không chỉ sử dụng nguồn lực ngân sách hiện tại mà còn tạo ra những nghĩa vụ về quản lý, vận hành và bảo trì công trình trong nhiều năm. Mỗi quyết định đầu tư vì thế cần được cân nhắc trên cơ sở lợi ích lâu dài, khả năng cân đối nguồn lực và mức độ đóng góp cho sự phát triển chung.

Dự án Đường ven biển Vạn Lương - Ninh Hòa. (Ảnh minh họa)

Với quy mô vốn dự kiến hơn 105.403 tỷ đồng, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 tạo ra cơ hội quan trọng để Khánh Hòa hoàn thiện hạ tầng chiến lược, củng cố các cực tăng trưởng và nâng cao chất lượng không gian đô thị.

Nhưng quy mô vốn mới phản ánh khả năng huy động nguồn lực, chưa phải kết quả phát triển cuối cùng. Giá trị thực của kế hoạch sẽ được thể hiện qua những công trình hoàn thành đúng tiến độ, năng lực kết nối được cải thiện, chi phí kinh doanh được tiết giảm, hoạt động sản xuất và dịch vụ phát triển, việc làm được tạo ra và nguồn thu ngân sách có thêm cơ sở tăng trưởng bền vững.

Mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương đòi hỏi Khánh Hòa không chỉ đầu tư để mở rộng hạ tầng, mà còn phải nâng cao chất lượng đô thị, môi trường sống, dịch vụ công và năng lực quản trị phát triển. Điều đó đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa quy hoạch, đầu tư công, thu hút đầu tư tư nhân và tổ chức thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn tới, bài toán quan trọng không đơn thuần là phân bổ hết nguồn vốn, mà là lựa chọn được những dự án có khả năng tạo ra giá trị lớn nhất cho nền kinh tế và người dân. Khi mỗi công trình được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển tổng thể, nguồn vốn nhà nước sẽ có điều kiện phát huy vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng để các nguồn lực xã hội cùng tham gia.

Hơn 105.403 tỷ đồng vì thế không chỉ là một con số trong kế hoạch đầu tư trung hạn. Đó còn là trách nhiệm trong lựa chọn ưu tiên, tổ chức thực hiện và bảo đảm hiệu quả từng đồng vốn ngân sách. Khánh Hòa càng giải quyết tốt bài toán này, cơ hội chuyển hóa lợi thế về vị trí, kinh tế biển và liên kết vùng thành sức bật tăng trưởng bền vững càng rõ nét.