Cần có những giải pháp hữu hiệu quản lý mã số vùng trồng và kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), thời gian gần đây, tại nhiều địa phương trên cả nước đã xuất hiện nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến công tác quản lý MSVT và MSCSĐG. Có thể thấy đó là tình trạng sử dụng sai mã số, cho mượn hoặc cho thuê, hoặc mua, bán mã số trái quy định, không duy trì điều kiện kỹ thuật; vi phạm về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm vẫn còn diễn biến phức tạp…

Trong khi đó, tình trạng chạy theo số lượng, tập trung "cấp mã" nhưng chưa quan tâm đúng mức đến việc duy trì điều kiện sau cấp mã vẫn còn phổ biến. Năng lực tổ chức quản lý, kiểm tra và giám sát tại địa phương vẫn nhiều còn bất cập. Nhận thức và tư duy quản lý tại một số doanh nghiệp, người sản xuất còn hạn chế. Hiện MSVT, MSCSĐG đang được một số địa phương, doanh nghiệp, người sản xuất coi là điều kiện trước mắt để xuất khẩu, nhưng lại chưa thực sự chú trọng việc duy trì điều kiện kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ bền vững theo yêu cầu của nước nhập khẩu… Những tồn tại nêu trên đã ảnh hưởng đến uy tín nông sản xuất khẩu của Việt Nam.

Cũng theo Bộ NN&MT, thời gian qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 38/2026/NĐ-CP ngày 24/1/2026 quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và MSVT, MSCSĐG. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều bất cập. Việc quản lý và MSVT, MSCSĐG, cơ sở kiểm nghiệm tại nhiều địa phương còn chậm, chưa đáp ứng được nhu cầu xuất khẩu ngày càng tăng.

Tính đến tháng 05/2026, cả nước đã có 9.546 MSVT phục vụ xuất khẩu, 1.525 MSCSĐG phục vụ xuất khẩu cho các loại quả tươi (chuối, xoài, bưởi, thanh long, vú sữa, chanh không hạt, chanh leo, thạch đen, nhãn, vải, ớt…) được phép xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Nhật Bản.

Trong quá trình triển khai thực hiện, vẫn còn nhiều vùng trồng, cơ sở đóng gói nhận được các cảnh báo không tuân thủ của nước nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc. Riêng từ năm 2025 đến nay, cả nước đã có 403 MSVT và 240 MSCSĐG nhận được cảnh báo không tuân thủ từ phía thị trường Trung Quốc.

Tại Đắk Lắk, hiện nay tỉnh đang có trên 79.000 ha cây ăn quả, chiếm 20,33% diện tích cây lâu năm của tỉnh, trong đó sầu riêng có 41.821 ha, sản lượng năm 2025 đạt được 446.214 tấn.

Toàn tỉnh đã có 328 vùng trồng và 54 cơ sở đóng gói được cấp mã số cho các loại cây, như: sầu riêng, xoài, vải, nhãn, chuối, ớt, dưa hấu với tổng diện tích là 9.698 ha. Trong đó, riêng sầu riêng là 277 mã số, với diện tích là 7.500 ha; 42 MSCSĐG, với tổng công suất trên 6.000 tấn/ha.

Tỉnh cũng đã hoàn tất thêm hồ sơ 151 vùng trồng và 47 cơ sở đóng gói sầu riêng chờ phê duyệt, với kỳ vọng diện tích sầu riêng có mã số sẽ được nâng lên 40% trên tổng số 25.000 ha đang cho thu hoạch.

Tuy nhiên, khó khăn nhất hiện nay đối với tỉnh Đắk Lắk là việc minh bạch về sản lượng và thiếu cơ sở kiểm nghiệm (CSKN). Đa số các CSKN đều nằm ở ngoài tỉnh, làm gia tăng chi phí logistics và thời gian giải quyết thủ tục, dẫn đến nguy cơ ùn ứ sản phẩm khi vào vụ thu hoạch rộ…

Liên quan đến vấn đề trên, Bộ NN&MT cho biết, thời gian qua, việc phân quyền, phân cấp thủ tục đăng ký hoạt động thử nghiệm và chỉ định cơ sở kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về địa phương tuy tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện, nhưng trong giai đoạn đầu triển khai có thể phát sinh tình trạng chưa đồng đều về năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương, dẫn đến việc tiếp nhận, thẩm định hồ sơ, chỉ định cơ sở kiểm nghiệm còn khác nhau. Những khó khăn, tồn tại, vướng mắc, bất cập… đã nêu cần phải kịp thời được tháo gỡ, chấn chỉnh nhằm phục vụ nhu cầu xuất khẩu nông sản của Việt Nam trong thời gian tới.

Đối với tỉnh Đắk Lắk, Phó Chủ tịch UBND tỉnh ông Nguyễn Thiên Văn kiến nghị: Chính phủ, Bộ NN và MT cần sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể về việc giải quyết thủ tục hành chính chỉ định cơ sở kiểm nghiệm thực vật tại địa phương; ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về các thủ tục hành chính sau phân cấp, đồng thời tăng cường tập huấn, hỗ trợ nghiệp vụ cho cán bộ địa phương; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung kết nối giữa Bộ, tỉnh, doanh nghiệp và các cơ quan kiểm định, hải quan…

Phó chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn kiến nghị với Chính phủ nhiều vấn đề liên quan đến quản lý MSVT, MSCSĐG và kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu nông sản.

Tỉnh Đắk Lắk cũng đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực MSVT và CSĐG để bảo vệ uy tín nông sản Đắk Lắk nói riêng và Việt Nam nói chung trên thị trường quốc tế, đảm bảo quyền lợi cho các đơn vị sản xuất và xuất khẩu chân chính.

Được biết, sáng nay 15/5, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc với sự tham dự của Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng; đại diện các bộ, cơ quan, hiệp hội ngành hàng liên quan và kết nối trực tuyến với đầu cầu một số địa phương. nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc cấp, quản lý MSVT, MSCSĐG và công tác kiểm nghiệm nông sản, thủy sản phục vụ xuất khẩu.

Tại hội nghị, sau khi ghi nhận báo cáo, phản ánh, kết luận từ các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh: Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với xuất khẩu không chỉ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế mà còn bảo đảm sinh kế cho người dân. Việc cấp và quản lý MSVT, CSĐG không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là “tấm vé thông hành” quyết định uy tín của nông sản Việt trên trường quốc tế. Vì vậy, các địa phương cần chủ động, quyết liệt hơn nữa trong việc triển khai thực hiện cấp MSVT, MSĐG và thực thi pháp luật đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các Bộ, ngành phải đảm bảo hành lang pháp lý thông thoáng, hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp và người nông dân trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay. Trong đó, Bộ NN&MT phải rà soát lại toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật, nếu có vướng mắc phải kịp thời sửa đổi để tạo thuận lợi cho địa phương. Bộ cũng cần rà soát quy trình, thủ tục cấp MSVT, CSĐG và kiểm nghiệm theo hướng nhanh nhất, thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền rõ ràng cho địa phương.

Quản lý chặt chẽ MSVT, MSCSĐG và kiểm nghiệm sẽ tạo cơ hội cho nông sản Việt Nam “xuất ngoại” ngày càng nhiều hơn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã đề nghị Bộ NN&MT làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc để thúc đẩy tiến độ phê duyệt MSVT, CSĐG và công nhận các phòng kiểm nghiệm của Việt Nam; đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số, xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ hiệu quả công tác quản lý, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản xuất bền vững.

Mong rằng, với sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ cùng các Bộ, ngành, địa phương… những khó khăn, tồn tại, bất cập, vướng mắc trong việc cấp, quản lý MSVT, MSCSĐG và công tác kiểm nghiệm nông sản, thủy sản phục vụ xuất khẩu sẽ kịp thời được tháo gỡ, xử lý, tạo cơ hội đưa nông sản Việt Nam "xuất ngoại", làm cho nông sản Việt Nam ngày càng uy tín hơn trên thị trường quốc tế. Trước mắt là kỳ vọng trong năm 2026, ngành nông nghiệp sẽ đạt được mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 54 tỷ USD, riêng ngành rau quả sẽ đạt khoảng 5,9 tỷ USD.