Nhà đầu tư cá nhân tại châu Âu đang đẩy mạnh đăng ký mua cổ phần trong đợt chào bán công khai lần đầu ra công chúng (IPO) của SpaceX. Tuy nhiên, giới quan sát cảnh báo thương vụ này có thể tiềm ẩn biến động lớn đối với nhóm nhà đầu tư không có năng lực phân tích và nguồn lực như các tổ chức chuyên nghiệp.
SpaceX đang cân nhắc phân bổ tới 30% lượng cổ phần chào bán cho nhà đầu tư cá nhân, mức cao bất thường so với thông lệ IPO. Đợt chào bán dự kiến triển khai tại Anh, Đức, Đan Mạch, Pháp, Hà Lan, Na Uy, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Thụy Sĩ.
Tại Anh, tám nền tảng đầu tư trực tuyến đã mời khách hàng đăng ký mua cổ phần trong thương vụ huy động 75 tỷ USD. Một số nhà phân tích đánh giá đây có thể là đợt chào bán dành cho nhà đầu tư cá nhân đáng chú ý nhất tại nước này kể từ sau thương vụ Royal Mail niêm yết năm 2013.
Theo ông Ygal El Harrar, lãnh đạo mảng thị trường vốn cổ phần công nghệ toàn cầu tại BNP Paribas, mức độ quan tâm của nhà đầu tư cá nhân đối với thương vụ này vượt xa nhiều IPO trước đó.
Bối cảnh thị trường cũng góp phần thúc đẩy sự chú ý đối với thương vụ. Hoạt động IPO tại châu Âu đã suy giảm mạnh kể từ năm 2021, trong khi tỷ trọng tài sản hộ gia đình nắm giữ dưới dạng chứng khoán tài chính tại Liên minh châu Âu chỉ ở mức 17%, thấp hơn nhiều so với 43% tại Mỹ.
Dù vậy, nhiều chuyên gia khuyến nghị thận trọng. Theo các ý kiến học thuật và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được Reuters dẫn lại, mức định giá khoảng 1,75 nghìn tỷ USD của SpaceX được xem là rất cao đối với một doanh nghiệp vẫn đang thua lỗ. Ngoài ra, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng dưới 5% cùng việc thiếu quyền biểu quyết cũng có thể làm tăng rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân.
SpaceX chưa phản hồi đề nghị bình luận. Trong khi đó, Elon Musk cho biết ông lạc quan về triển vọng doanh thu và cho rằng dòng tiền của công ty đã trở nên dễ dự báo hơn.
Tâm lý nhà đầu tư cá nhân hiện khá phân hóa. Trên các diễn đàn như Reddit và các nền tảng đầu tư, một bộ phận tỏ ra hào hứng với cơ hội tiếp cận sớm, trong khi số khác lo ngại về mức định giá cao và phong cách điều hành của ông Musk.
Hargreaves Lansdown cho biết khoảng 35.000 khách hàng đã đăng ký nhận thông báo liên quan đến IPO kể từ khi tin đồn về thương vụ xuất hiện vào tháng 4.
Một số nền tảng giao dịch cũng đẩy mạnh thu hút người dùng mới quanh thương vụ này. Tuy nhiên, các cảnh báo rủi ro cho thấy nhà đầu tư đăng ký mua có thể không được phân bổ cổ phần, hoặc chỉ nhận được khối lượng thấp hơn đáng kể so với nhu cầu đăng ký.
Theo giới học giả, khác biệt lớn nhất giữa nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư cá nhân nằm ở khả năng thẩm định. Các tổ chức thường có đội ngũ phân tích và dữ liệu chuyên sâu để định giá doanh nghiệp, trong khi nhà đầu tư cá nhân phải đối mặt với mức độ bất định cao hơn đáng kể.
Một trong những điểm gây tranh cãi là định giá theo hệ số giá trên doanh thu (P/S). Một số chuyên gia cho rằng với mức P/S vào khoảng 100 lần, thương vụ này đang ở vùng định giá rất cao so với mặt bằng phổ biến trên thị trường.
Ở chiều ngược lại, các ngân hàng tham gia thương vụ cho biết họ đang tìm cách mở rộng khả năng tiếp cận cho nhà đầu tư cá nhân, thay vì chỉ ưu tiên các tổ chức như trong nhiều đợt IPO truyền thống.
Tại Anh, hệ thống phân phối lệnh mua đang được triển khai thông qua các nền tảng như AJ Bell, CMC Markets, eToro, Freetrade, Interactive Brokers và Interactive Investor. Mô hình này được đánh giá có thể tạo tiền lệ để nhiều doanh nghiệp quốc tế mở rộng bán cổ phần trực tiếp tới nhà đầu tư cá nhân tại thị trường Anh.
Việc nhà đầu tư cá nhân được tiếp cận IPO ngay từ giai đoạn đầu được xem là điểm tích cực, bởi điều này giúp họ có cơ hội mua cổ phần trước khi cổ phiếu bước vào giao dịch thứ cấp trên thị trường.
Mức đăng ký tối thiểu cũng được đặt tương đối cao trên một số nền tảng. eToro yêu cầu tối thiểu 750 USD, trong khi Hargreaves Lansdown yêu cầu 1.000 GBP, tương đương khoảng 1.334 USD theo mức quy đổi được dẫn trong bài.
Theo BNP Paribas, xu hướng gia tăng tỷ trọng dành cho nhà đầu tư cá nhân đang dần xuất hiện trong các thương vụ công nghệ, song mức phân bổ lên tới 30% như SpaceX vẫn là trường hợp hiếm thấy.
Dù khung pháp lý tại Anh đã được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ nhà đầu tư cá nhân tham gia IPO dễ dàng hơn, số lượng thương vụ phù hợp vẫn còn hạn chế. Một ví dụ thường được nhắc đến là Deliveroo: doanh nghiệp này từng dành 50 triệu GBP cho nhà đầu tư cá nhân trong tổng quy mô IPO 1,5 tỷ GBP, nhưng cổ phiếu đã có thời điểm giảm tới 30% ngay trong phiên giao dịch đầu tiên. Tiền lệ này cho thấy khả năng tiếp cận sớm không đồng nghĩa với mức sinh lời hấp dẫn.
