EU siết chuẩn an toàn thực phẩm, nông sản Việt đối mặt áp lực đáp ứng quy định SPS ngày càng khắt khe

Tại Hội nghị cập nhật quy định an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong khuôn khổ EVFTA và UKVFTA diễn ra ngày 24/7 tại TP. Hồ Chí Minh, các cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng nhận định việc đáp ứng các tiêu chuẩn của EU không chỉ là điều kiện để thâm nhập thị trường mà còn là yếu tố quyết định khả năng duy trì xuất khẩu lâu dài.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, Liên minh châu Âu hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn thứ ba của Việt Nam, sau Trung Quốc và Hoa Kỳ. Số liệu của Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho thấy năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả sang EU đạt 477 triệu USD, tăng 52% so với năm 2024; xuất khẩu sang Vương quốc Anh đạt 55 triệu USD.

Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm 2026, EU đã ban hành 74 thông báo thay đổi các biện pháp SPS, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Vương quốc Anh chỉ ban hành 15 thông báo, giảm so với mức 22 thông báo của cùng kỳ.

Hội nghị cập nhật quy định an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong khuôn khổ EVFTA và UKVFTA

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết xu hướng gia tăng các biện pháp SPS tại EU đang diễn ra rất rõ nét. Doanh nghiệp không nên mặc định rằng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn của EU sẽ tự động đáp ứng yêu cầu của thị trường Anh, bởi mỗi thị trường áp dụng quy định và ngưỡng dư lượng tối đa (MRL) khác nhau đối với từng loại nông sản và từng hoạt chất.

Đáng chú ý, ngoài các quy định chung của EU, một số quốc gia thành viên cũng bắt đầu áp dụng quy định riêng. Điển hình, Pháp đã ban hành quy định tạm đình chỉ đối với dư lượng của 5 hoạt chất, trong đó có 2 hoạt chất vẫn được phép sử dụng tại Việt Nam. Điều này đồng nghĩa hàng hóa đủ điều kiện nhập khẩu vào EU chưa chắc có thể lưu thông tại toàn bộ 27 quốc gia thành viên.

Ngưỡng dư lượng 0,01 mg/kg trở thành thách thức lớn

Tại hội nghị, đại diện Cục Chất lượng chế biến và Phát triển thị trường cùng Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II lưu ý, khi EU chưa thiết lập mức dư lượng tối đa (MRL) đối với một hoạt chất trên một loại nông sản cụ thể, mức mặc định sẽ là 0,01 mg/kg.

Theo các chuyên gia, đây là ngưỡng rất thấp, khiến nhiều sản phẩm dù đáp ứng quy định trong nước vẫn có nguy cơ không được phép nhập khẩu vào EU.

Một ví dụ được đưa ra là hoạt chất propamocarb trên cà chua. Hiện Việt Nam quy định mức dư lượng tối đa là 10 ppm, trong khi EU đang dự kiến hạ xuống chỉ còn 0,01-0,05 ppm. Nếu quy định mới được thông qua, nhiều sản phẩm sản xuất theo tiêu chuẩn hiện hành của Việt Nam sẽ phải điều chỉnh quy trình canh tác để đáp ứng yêu cầu của thị trường châu Âu.

Ông Ngô Xuân Nam cho biết các dự thảo quy định thường có lộ trình áp dụng khoảng một năm sau khi công bố, tạo khoảng thời gian để doanh nghiệp và người sản xuất chuyển đổi quy trình.

EU siết chuẩn an toàn thực phẩm, nông sản Việt đối mặt áp lực đáp ứng quy định SPS ngày càng khắt khe

Kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất để giảm rủi ro

Đại diện Hiệp hội CropLife Việt Nam cho biết MRL không phải là chỉ số đánh giá mức độ an toàn thực phẩm mà là tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ thương mại quốc tế, được xây dựng với biên độ an toàn rất lớn dựa trên các đánh giá độc học.

Do đó, việc đáp ứng MRL đòi hỏi doanh nghiệp phải quản lý chặt chẽ toàn bộ quá trình sản xuất, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình và đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc.

Từ kinh nghiệm quốc tế, CropLife Việt Nam dẫn trường hợp của Ấn Độ, nơi ngành nho đã xây dựng hệ thống theo dõi sản xuất trực tuyến tích hợp công nghệ blockchain, chỉ cấp chứng thư xuất khẩu khi toàn bộ quá trình canh tác được truy xuất đầy đủ. Nhờ đó, số lượng lô hàng bị EU cảnh báo đã giảm xuống mức rất thấp.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, EU hiện không bắt buộc nông sản có nguồn gốc thực vật của Việt Nam phải có mã số vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói, song doanh nghiệp vẫn phải lưu giữ đầy đủ hồ sơ sản xuất, kiểm soát nguồn nguyên liệu và sẵn sàng giải trình khi phát sinh cảnh báo.

Đối với thủy sản, hiện có 510 cơ sở của Việt Nam đủ điều kiện xuất khẩu vào EU và 617 cơ sở được phép xuất khẩu sang Vương quốc Anh. Toàn bộ chuỗi từ tàu cấp đông, cơ sở thu mua, kho lạnh đến nhà máy chế biến đều phải nằm trong danh sách được phía EU công nhận.

Hiện EU chỉ còn áp dụng biện pháp kiểm soát tăng cường đối với 4 mặt hàng nông sản của Việt Nam gồm sầu riêng, thanh long, đậu bắp và ớt, giảm từ 7 mặt hàng trước đây. Trong đó, sầu riêng được kiểm tra với tần suất 20%; thanh long 30%; còn đậu bắp và ớt ở mức 50% và phải kèm chứng thư phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Văn phòng SPS Việt Nam cho biết đã kiến nghị EU xem xét giảm tần suất kiểm tra đối với thanh long do chưa ghi nhận lô hàng vi phạm trong 6 tháng đầu năm 2026.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng kiến nghị sớm chuyển đổi chứng thư kiểm dịch đối với nông sản từ bản giấy sang chứng thư điện tử nhằm rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí logistics. Theo thông tin tại hội nghị, EU dự kiến triển khai hệ thống điện tử đối với toàn bộ hồ sơ phi thuế quan từ đầu năm 2028 nếu lộ trình không thay đổi.