Hội đồng Hòa bình và tham vọng “giải cứu thế giới” vỡ nát bởi các quyết định của ông Donald Trump

Giải Nobel Hòa bình từ lâu không đơn thuần là một giải thưởng. Đó còn là một thông điệp chính trị - đạo đức mà Oslo gửi tới thế giới mỗi năm.

Bà Maria Corina Machado giành giải Nobel Hòa bình năm 2025.

Sau khi vinh danh bà Maria Corina Machado năm 2025, biểu tượng cho cuộc đấu tranh dân chủ tại Venezuela, Nobel đã phát đi một tín hiệu rất rõ: hòa bình không thể tách rời dân chủ, phẩm giá con người và quyền lựa chọn tương lai của một dân tộc.

Bước sang năm 2026, trong lúc thế giới vẫn sống cùng tiếng súng, giá trị biểu tượng ấy càng trở nên sắc nét hơn.

Giải Nobel Hòa bình 2026 dự kiến được công bố vào tháng 10 tới tại Oslo và đang được xem là một trong những mùa giải được theo dõi sát sao nhất trong nhiều năm qua, khi các điểm nóng chiến sự vẫn chưa hạ nhiệt.

Dư luận quốc tế đặc biệt chú ý tới khả năng giải thưởng năm nay sẽ nghiêng về các tổ chức nhân đạo, các nhà hòa giải quốc tế hoặc những tiếng nói dân sự đến từ vùng chiến sự, thay vì các nhân vật chính trị gây nhiều tranh luận.

Hòa bình trong kỷ nguyên truyền thông và quyền lực

Điểm đáng chú ý của thời đại hiện nay là hòa bình không chỉ diễn ra trên bàn đàm phán, mà còn hiện diện trên mạng xã hội, trong các phát ngôn chính trị và những thông điệp ngoại giao được tính toán kỹ lưỡng về truyền thông.

Không ít lãnh đạo toàn cầu đang nỗ lực định vị bản thân như những “người kiến tạo hòa bình”, nhưng trong nhiều trường hợp, hòa bình cũng có thể trở thành một lớp vỏ ngôn từ cho các bước đi quyền lực.

Tổng thống Trump tại lễ ký Hiến chương Hội đồng Hòa bình ở Davos, Thụy Sĩ

Tổng thống Mỹ Donald Trump là một ví dụ điển hình cho nghịch lý này. Ông nhiều lần công khai bày tỏ sự quan tâm tới Giải Nobel Hòa bình, thậm chí từng nhắc đến việc mình “xứng đáng” với giải thưởng này.

Điều khiến dư luận quốc tế tranh luận không nằm ở việc một nguyên thủ muốn được ghi nhận, mà nằm ở sự đối lập giữa thông điệp và thực tế chính sách.

Một mặt, ông Trump xây dựng hình ảnh của một nhà lãnh đạo có thể “kết thúc chiến tranh bằng sức mạnh”. Mặt khác, các quyết sách của ông tại nhiều điểm nóng thường đi kèm áp lực quân sự, đòn bẩy dầu mỏ, trừng phạt kinh tế và sức ép địa chính trị.

Đây là mô hình mà nhiều nhà quan sát gọi là “hòa bình thông qua đòn bẩy quyền lực”. Khác với mô hình hòa bình dựa trên đồng thuận đa phương, cách tiếp cận này đặt lợi ích chiến lược lên trước sự bền vững dài hạn. Đây cũng là lý do khiến Nobel thường rất thận trọng.

Lịch sử giải thưởng cho thấy Ủy ban Nobel ưu tiên những nỗ lực mang tính thể chế, nhân đạo hoặc dân sự – nơi hòa bình được xây dựng từ lòng tin xã hội chứ không phải từ nỗi sợ. Nói cách khác, Nobel hiếm khi trở thành “giải thưởng của người chiến thắng”.

Việc ông Trump thúc đẩy các sáng kiến liên quan tới hòa bình tại Gaza, đồng thời bày tỏ mong muốn được xem xét cho Giải Nobel Hòa bình, đang làm dấy lên nhiều tranh luận về ranh giới giữa ngoại giao, quyền lực và truyền thông chính trị.

Nhiều chuyên gia cho rằng hòa bình bền vững không thể chỉ dựa trên sức ép đơn phương hay các đòn bẩy chiến lược.

Bà Nina Græger, Giám đốc PRIO, chuyên gia Nobel.

Theo bà Nina Græger, Giám đốc Viện Nghiên cứu Hòa bình Oslo (PRIO), những quyết sách đối đầu, chiến tranh thương mại và sức ép lên các đồng minh của ông Trump “không phải là hình mẫu của một nhà lãnh đạo thúc đẩy hòa bình”.

Bà nhấn mạnh rằng hòa bình bền vững phải được xây dựng trên nền tảng lòng tin xã hội và hợp tác quốc tế, thay vì sức ép quyền lực đơn phương.

Ai là ứng viên sáng giá cho Nobel 2026?

Nếu nhìn theo logic những năm gần đây, Nobel Hòa bình 2026 nhiều khả năng sẽ không thuộc về một chính trị gia gây tranh cãi. Thay vào đó, có ba nhóm ứng viên đang nổi bật.

Thứ nhất, các tổ chức nhân đạo hoạt động tại vùng chiến sự. Trong bối cảnh khủng hoảng người tị nạn, cứu trợ y tế và lương thực gia tăng, những tổ chức cứu người giữa bom đạn đang có lợi thế rất lớn.

Thứ hai, các nhà trung gian hòa giải quốc tế. Nếu trong năm nay xuất hiện một thỏa thuận ngừng bắn mang tính đột phá tại một điểm nóng lớn, các đặc phái viên của Liên Hợp Quốc hoặc một liên minh đàm phán có thể được gọi tên.

Thứ ba, những tiếng nói dân sự. Nhà báo chiến trường, phụ nữ hoạt động vì hòa bình, các nhà bảo vệ nhân quyền tại những quốc gia xung đột là nhóm ứng viên mang tính biểu tượng cao.

Đây cũng là xu hướng mà Nobel theo đuổi trong 5 năm gần nhất.

Nobel đang phản biện thế giới như thế nào?

“Ông Trump giống như một cậu bé trong cửa hàng kẹo bị từ chối.”, chuyên gia Nobel Asle Sveen

Nhà sử học Nobel Asle Sveen cũng nhận định thẳng rằng khả năng ông Trump giành giải là rất thấp trong bối cảnh hiện nay.

Ngày 28/3/2026 vừa qua, ngay trên chính “sân nhà”, làn sóng biểu tình phản đối Tổng thống Donald Trump đang bùng phát trên khắp nước Mỹ. Hơn 3.200 cuộc biểu tình đã diễn ra tại cả 50 bang, trong khi nhiều nguồn quốc tế ước tính số người tham gia lên tới hàng triệu trong đợt “No Kings” (nghĩa bóng: Không chấp nhận cai trị kiểu độc đoán). Nhiều khẩu hiệu xuất hiện dày đặc trên đường phố như “Stop the War” (Hãy chấm dứt chiến tranh) và “No one is above the Constitution” (Không ai được phép đứng trên Hiến pháp).

Sáng lập Hội đồng Hòa bình Gaza và tham vọng “giải cứu thế giới” dường như vỡ nát bởi các quyết định của ông Donald Trump với hàng tỷ đô la thiệt hại cho nước Mỹ mỗi ngày.

Theo ông Asle Sveen, lịch sử Nobel hiếm khi ưu ái những nhân vật mà hòa bình được xây dựng song song với sức ép quân sự và biến động địa chính trị.

Trong một thời đại mà dù lãnh đạo cố xây dựng cho mình những “sáng kiến hòa bình” hoặc diễn đàn mang tính biểu tượng, Nobel vẫn giữ một thông điệp cốt lõi: hòa bình không phải là sân khấu của cái tôi chính trị.

Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên, Viện trưởng STI, tác giả cuốn sách: "Giá trị của những điều không nhìn thấy”.

Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên cho biết: “Trong bối cảnh hiện nay, khi hòa bình ngày càng bị “diễn giải” thông qua truyền thông, đòn bẩy quyền lực và lợi ích địa chính trị, giá trị cốt lõi của Nobel càng trở nên quan trọng: đó là giữ vững ranh giới giữa hòa bình như một chuẩn mực đạo đức và hòa bình như một công cụ chiến lược’’.

Giữa tiếng súng, các cuộc biểu tình phản chiến và những biến động quyền lực toàn cầu, Nobel Hòa bình 2026 sẽ không chỉ chọn một cá nhân. Giải thưởng năm nay đang trả lời câu hỏi lớn nhất của thời đại: thế giới cần một biểu tượng truyền thông hay một di sản hòa bình thực sự?

Có lẽ, đó mới là câu chuyện lớn nhất của giải thưởng năm nay. Và cũng là câu chuyện lớn nhất của thế giới lúc này.