Hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn phát triển mới

Tại Hội thảo tham vấn chính sách, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh diễn ra ngày 23/6/2026, nhiều ý kiến đã tập trung làm rõ nhu cầu hoàn thiện khung pháp lý trong bối cảnh mới. Một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm lớn là yêu cầu sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn phát triển. Các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đều chung nhận định rằng sau gần 10 năm triển khai, hệ thống pháp luật hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập, cần được điều chỉnh kịp thời để đáp ứng yêu cầu mới.

Theo các đại biểu, nền tảng chính trị cho việc sửa luật đã được xác lập rõ trong nhiều nghị quyết quan trọng của Đảng và Nhà nước. Nghị quyết 68-NQ/TW (ngày 04/5/2025) nhấn mạnh việc xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, chi phí thấp, tiệm cận chuẩn quốc tế, đồng thời yêu cầu có cơ chế hỗ trợ đặc thù cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc thị trường. Đây được xem là định hướng xuyên suốt cho quá trình hoàn thiện thể chế trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 66-NQ/TW (ngày 30/4/2025) đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và thực thi pháp luật theo hướng minh bạch, giảm chi phí tuân thủ. Nghị quyết 57-NQ/TW (ngày 22/12/2024) tiếp tục thúc đẩy đổi mới tư duy pháp lý, khuyến khích sáng tạo, chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính. Những định hướng này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp mang tính linh hoạt, thích ứng với nền kinh tế số.

Toàn cảnh buổi Hội thảo tham vấn chính sách, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh (Ảnh: Phan Chính)

Không chỉ có cơ sở chính trị, hành lang pháp lý cho việc sửa đổi luật cũng đã hình thành tương đối rõ nét. Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 từng là bước tiến quan trọng, song trong quá trình thực thi, nhiều nội dung đã được lồng ghép vào các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Đấu thầu, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, dẫn tới tình trạng chồng chéo và thiếu tính đặc thù. Cùng với đó, Nghị quyết 198/2025/QH15 về phát triển kinh tế tư nhân đưa ra nhiều chính sách mới mang tính đột phá, đòi hỏi phải được luật hóa để bảo đảm tính ổn định lâu dài.

Sau hơn 8 năm triển khai, hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã từng bước được hoàn thiện với 8 nghị định và hơn 20 thông tư hướng dẫn, cùng nhiều chương trình hỗ trợ đi kèm. Giai đoạn 2021–2025 ghi nhận hơn 2,2 triệu lượt người được hỗ trợ nâng cao nhận thức về chuyển đổi số; trên 20.000 lượt doanh nghiệp tham gia đào tạo; khoảng 5.000 doanh nghiệp được tư vấn chuyên sâu và gần 500 doanh nghiệp được hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối thị trường. Những con số này phản ánh nỗ lực đáng kể của cơ quan quản lý trong việc đưa chính sách vào thực tế.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng chỉ ra nhiều tồn tại. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện vẫn phức tạp khi kết hợp giữa lao động, doanh thu và nguồn vốn, gây khó khăn trong phân loại và áp dụng chính sách. Thực tế cho thấy tiêu chí doanh thu phản ánh sát hơn quy mô hoạt động, do đó cần được điều chỉnh theo hướng đơn giản, dễ thực thi.

Một vấn đề khác là cách thức triển khai chính sách còn nặng thủ tục hành chính, chưa lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Việc phân bổ nguồn lực chủ yếu dựa trên đầu vào, thiếu cơ chế đánh giá theo kết quả, dẫn tới hiệu quả chưa cao. Quy trình đăng ký và thanh quyết toán còn phân tán, mức độ số hóa thấp, làm tăng chi phí tuân thủ.

Trong lĩnh vực tín dụng, dư nợ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ chiếm khoảng 19–20% tổng dư nợ, trong khi khu vực này chiếm hơn 98% số doanh nghiệp cả nước. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu tài sản bảo đảm và hạn chế về minh bạch tài chính. Các quỹ hỗ trợ hiện có vẫn chưa phát huy hết vai trò. Ngoài ra, chính sách đất đai, mặt bằng sản xuất còn nhiều vướng mắc; các chương trình hỗ trợ thị trường và chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các địa phương; hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp còn thiếu tính liên kết.

Trên cơ sở đó, các ý kiến tại hội thảo cho rằng việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần theo hướng đồng bộ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và giảm tối đa chi phí tuân thủ. Trọng tâm là xây dựng cơ chế hỗ trợ linh hoạt, phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Một định hướng quan trọng là phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyên nghiệp, bao gồm các tổ chức tư vấn, hiệp hội, trung tâm hỗ trợ và nền tảng số. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa các cơ quan để nâng cao hiệu quả quản lý và đánh giá chính sách.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao và hướng tới tầm nhìn 2045, doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế. Việc hoàn thiện khung pháp lý không chỉ giúp tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Hội thảo ngày 23/6/2026 vì vậy không chỉ dừng ở việc góp ý chính sách, mà còn mở ra bước khởi đầu cho quá trình xây dựng một đạo luật mang tính thực tiễn cao. Khi chính sách thực sự đi vào cuộc sống, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm động lực để bứt phá, đóng góp hiệu quả hơn vào tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.