Hà Nội: Hạt nhân tiên phong trong chiến lược 100 trung tâm đổi mới sáng tạo đến năm 2030

Khách trải nghiệm sản phẩm công nghệ trong Không gian Truyền thống và Sáng tạo Hà Nội 2025 tại Triển lãm Thành tựu kinh tế - xã hội.

Tầm nhìn lớn – Hành lang pháp lý rõ ràng

Lần đầu tiên, đổi mới sáng tạo được đưa vào khung pháp lý độc lập, tạo tiền đề quan trọng để thúc đẩy thị trường khoa học công nghệ, thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Theo Luật Khoa học, Công nghệ và ĐMST, cùng với Nghị định 268/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST); khuyến khích hoạt động KH,CN&ĐMST trong doanh nghiệp; công nhận trung tâm đổi mới sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; công nhận cá nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; hạ tầng, mạng lưới và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, hệ thống trung tâm ĐMST sẽ được công nhận và hỗ trợ toàn diện: từ pháp lý, tài chính đến hạ tầng và nhân lực.

Mỗi địa phương, mỗi bộ ngành dự kiến sẽ có ít nhất một trung tâm ĐMST, đồng thời khuyến khích các viện nghiên cứu, trường đại học tham gia hình thành mạng lưới này. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không chỉ còn là "đặc sản" của một vài đô thị lớn mà sẽ lan tỏa tới nông thôn, miền núi, vùng kinh tế biển – nơi còn nhiều dư địa phát triển.

Nếu triển khai đúng hướng và hiệu quả, kế hoạch 100 trung tâm ĐMST sẽ vẽ nên một “bản đồ sáng tạo” bao phủ khắp lãnh thổ Việt Nam. Các chuyên gia nhận định đây là cơ hội lịch sử để phá vỡ sự tập trung sáng tạo vào các đô thị lớn, mở ra hành lang mới cho các vùng còn "ẩn mình".

TS. Khổng Quốc Minh, Cục Đổi mới sáng tạo – Bộ Khoa học và Công nghệ, đề xuất mô hình mạng lưới ba tầng gồm: Trung tâm quốc gia và vùng (như NIC, NSSC…); Trung tâm theo lĩnh vực công nghệ chiến lược (AI, an ninh mạng, vật liệu mới, sinh học, năng lượng…); Trung tâm tại các địa phương, viện nghiên cứu và trường đại học.

Để mô hình này hoạt động hiệu quả, cần sự phối hợp đồng bộ giữa hạ tầng số, thể chế, đầu tư, nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là vai trò điều phối dẫn dắt từ trung tâm quốc gia.

Mặc dù cơ hội rộng mở, nhưng thách thức không nhỏ. Nhiều địa phương hiện vẫn thiếu chuyên gia, kỹ sư công nghệ và doanh nghiệp đầu tàu có khả năng dẫn dắt đổi mới. Nếu thiếu chiến lược phân bổ nguồn lực hợp lý, nguy cơ hình thành các trung tâm hoạt động mang tính hình thức là hoàn toàn có thể xảy ra.

Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững, nhấn mạnh: “Chìa khóa không nằm ở từng trung tâm đơn lẻ, mà ở khả năng kết nối, hợp tác và đồng sáng tạo giữa các mắt xích trong mạng lưới sáng tạo. Chỉ khi đó, hệ sinh thái mới thực sự bền vững và phát triển lâu dài.”

Những hạt nhân tiên phong đang mở đường

Trong vài năm gần đây, nhiều mô hình trung tâm ĐMST đã vận hành hiệu quả, trở thành điểm tựa cho startup, doanh nghiệp công nghệ và các sáng kiến trẻ.

Ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm ĐMST Quốc gia (NIC), khẳng định đổi mới sáng tạo là lĩnh vực có tính động rất cao, đòi hỏi thể chế pháp lý phải linh hoạt, nhạy bén để không bỏ lỡ những làn sóng công nghệ mới. NIC hiện đang hợp tác với gần 80 trường đại học nhằm xây dựng trung tâm khởi nghiệp sáng tạo ngay trong lòng học đường - nơi ươm mầm thế hệ doanh nhân trẻ có tư duy toàn cầu và tinh thần đổi mới.

Tại Hà Nội, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 03/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, thành phố Hà Nội đã chủ động triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn. Thành phố đã xác định mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chủ yếu để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững.

Theo đó, đến năm 2030, xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô và cả nước; nâng cao tỷ trọng kinh tế số, phấn đấu đạt tối thiểu 40% tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP); đẩy mạnh đổi mới sáng tạo trong cộng đồng doanh nghiệp, đặt mục tiêu trên 50% số doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo; cải thiện và nâng cao xếp hạng chỉ số đổi mới sáng tạo địa phương (PII), thuộc nhóm 3 địa phương dẫn đầu cả nước; hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, bảo đảm sự kết nối hiệu quả giữa các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý nhà nước; hoàn thiện cơ sở hạ tầng số, mở rộng phạm vi phủ sóng 5G trên toàn địa bàn thành phố, từng bước phát triển mô hình đô thị thông minh...

Mô hình Trung tâm ĐMST đang được TP Hà Nội đẩy mạnh theo hướng doanh nghiệp cổ phần với Nhà nước giữ cổ phần chi phối. Đây sẽ là đầu mối triển khai chính sách, điều phối hệ sinh thái và kết nối các nguồn lực khởi nghiệp. Trung tâm được kỳ vọng vận hành theo cơ chế thị trường hiện đại, linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo định hướng chính sách công, tận dụng hiệu quả tài sản công trong mô hình đối tác công – tư.