Dự thảo Luật Đô Thị đặc biệt: TP. Hồ Chí Minh đề xuất gần 300 thẩm quyền, tìm lời giải cho “điểm nghẽn thể chế”

TP. Hồ Chí Minh đang bước vào một giai đoạn thử nghiệm có tính bước ngoặt trong tư duy quản trị đô thị khi đề xuất phân quyền gần 300 thẩm quyền cho chính quyền địa phương trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Nếu được thông qua, đây không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật về tổ chức bộ máy mà có thể trở thành phép thử lớn đối với mô hình quản trị của siêu đô thị và rộng hơn là cải cách thể chế phát triển tại Việt Nam.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: LÊ THOA

Sự thay đổi này xuất phát từ thực tế quy mô kinh tế của TP. Hồ Chí Minh đã vượt xa vai trò của một địa phương thông thường. Năm 2025, GRDP của TP. Hồ Chí Minh đóng góp hơn 23% GDP cả nước và trên 30% tổng thu ngân sách quốc gia. Những tháng đầu năm 2026, kinh tế thành phố tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, đạt khoảng 8,27%.

Tuy nhiên, quy mô kinh tế lớn đồng nghĩa với áp lực điều hành ngày càng phức tạp. Các vấn đề về hạ tầng, quy hoạch, tài chính đô thị, dân số và liên kết vùng đang đặt ra yêu cầu phải có một cơ chế quản trị đủ linh hoạt và tốc độ ra quyết định nhanh hơn.

Theo dự thảo, luật được xây dựng trên nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, với cấu trúc gồm 9 chương và 45 điều, tập trung vào bốn trụ cột: xác lập vị thế pháp lý của đô thị đặc biệt; phân cấp, phân quyền; phát triển mô hình quản trị hiện đại; và tăng cường liên kết vùng.

Đáng chú ý nhất là nội dung phân quyền gần như triệt để. Theo đề xuất, TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp nhận gần 300 thẩm quyền được chuyển giao từ cấp Trung ương xuống địa phương, trong đó HĐND TP. Hồ Chí Minh được giao hơn 140 thẩm quyền, UBND TP. Hồ Chí Minh tiếp nhận hơn 130 thẩm quyền và Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh tiếp nhận trên 20 thẩm quyền.

Ở góc độ quản trị, đây được xem là bước đi có mức độ phân quyền mạnh hiếm thấy. Mục tiêu đặt ra là rút ngắn quy trình hành chính, tăng tính chủ động trong xử lý các vấn đề phát sinh và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tuy nhiên, trao quyền lớn luôn đi kèm yêu cầu kiểm soát quyền lực tương ứng. Bản thân lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh cũng thừa nhận nhiều đề xuất trong dự thảo có quy mô lớn, mức độ phức tạp cao và có những nội dung chưa từng có tiền lệ. Điều này đòi hỏi phải bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời kiểm soát các rủi ro pháp lý và tài chính có thể phát sinh.

Nếu được Quốc hội thông qua, Luật Đô thị đặc biệt có thể không chỉ mở ra giai đoạn phát triển mới cho TP. Hồ Chí Minh mà còn trở thành mô hình tham chiếu đối với các đô thị đặc biệt trong tương lai. Bởi xét đến cùng, bài toán của một siêu đô thị hiện nay không đơn thuần là mở rộng quy mô kinh tế mà là tìm ra mô hình quản trị đủ linh hoạt để tốc độ phát triển không bị chậm lại bởi chính các rào cản thể chế.