Đột phá đất hiếm, bán dẫn và chấm dứt xuất thô tài nguyên

"Việt Nam không thiếu tài nguyên, nhưng đang thiếu công nghệ lõi và năng lực chế biến sâu" - lời khẳng định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với các Bộ, ban, ngành về định hướng phát triển công nghiệp vật liệu ngày 21/5 đã thẳng thắn bóc trần điểm nghẽn lớn nhất của nền sản xuất trong nước: Phát triển theo chiều rộng nhiều hơn chiều sâu, vật liệu then chốt phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu, trong khi nghiên cứu và thương mại hóa còn quá chậm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về phát triển công nghiệp vật liệu (Ảnh: https://nhandan.vn).

Để chấm dứt thực trạng này, người đứng đầu Đảng và Nhà nước yêu cầu Đảng ủy Chính phủ khẩn trương xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược này bắt buộc phải trả lời trực diện các câu hỏi: Phát triển nhóm vật liệu nào, làm chủ đến khâu nào, doanh nghiệp nội địa nào dẫn dắt và nguồn lực ở đâu, thay vì đưa ra các mục tiêu chung chung.

Không xuất thô, không đánh đổi môi trường

Bước ngoặt lớn nhất trong tư duy điều hành lần này là lệnh chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang công nghiệp chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Quản lý theo chuỗi vòng đời: Khoáng sản chiến lược phải được kiểm soát nghiêm ngặt theo chuỗi giá trị khép kín, từ khâu điều tra, quy hoạch, khai thác, tinh luyện, sản xuất ứng dụng cho đến tái chế và dự trữ chiến lược.

Nguyên tắc tối thượng: Không xuất khẩu thô tài nguyên; không khai thác bằng mọi giá và không đánh đổi môi trường lấy kinh tế. Tất cả các ngành công nghiệp nặng truyền thống như thép, xi măng, hóa chất, nhựa, khai khoáng bắt buộc phải chuyển trục sang mô hình carbon thấp và kinh tế tuần hoàn.

Để hiện thực hóa mục tiêu tự cường, danh mục vật liệu chiến lược quốc gia sẽ được phân tổ theo 3 tầng rõ rệt: Vật liệu nền (giữ vững và nâng cấp); Vật liệu chiến lược (tập trung đột phá) và Vật liệu tương lai (chuẩn bị từ sớm). Trong đó, nhóm ưu tiên tối thượng được chỉ đích danh bao gồm: Vật liệu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu cho pin/lưu trữ năng lượng và vật liệu xây dựng thế hệ mới. Việt Nam sẽ tập trung xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm, hình thành thị trường nội địa cho vật liệu xanh và bơm lực cho các doanh nghiệp trong nước có năng lực để đứng ra làm sếu đầu đàn dẫn dắt chuỗi giá trị.

Giải cứu khẩn cấp "cơn khát" cát, đá cho các siêu dự án

Bên cạnh chiến lược dài hạn cho các siêu vật liệu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lệnh cho các bộ, ngành phải xử lý ngay các vấn đề cấp bách, thực tế của thị trường vật liệu xây dựng hiện nay để thông nghẹt dòng vốn đầu tư công.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại cuộc làm việc (Ảnh: https://nhandan.vn).

Cụ thể, Chính phủ phải bảo đảm bằng mọi giá nguồn cung cát, đá, vật liệu san lấp, xi măng, thép cho các dự án đầu tư công, hạ tầng giao thông, đô thị và năng lượng trọng điểm. Giá cả vật liệu phải được công bố kịp thời, minh bạch, chấm dứt tình trạng găm hàng, thổi giá. Cơ chế điều phối liên vùng sẽ được kích hoạt, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng vật liệu tái chế, chất thải xây dựng sau xử lý để thay thế cát tự nhiên tại các công trình đạt chuẩn.

Toàn bộ hệ thống cấp ủy, tổ chức đảng địa phương được giao nhiệm vụ tổng rà soát lại tiềm năng, trữ lượng và công nghệ chế biến trên địa bàn, kiên quyết không để nguồn lực nằm im vì thiếu chính sách hoặc thiếu sự phối hợp liên ngành. Bản báo cáo chiến lược này sẽ được Ban Chính sách, chiến lược Trung ương hoàn thiện để trình Bộ Chính trị xem xét, sớm ban hành Kết luận làm kim chỉ nam hành động.