Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam dồn lực nước rút: Thách thức và cơ hội cuối năm 2025

Xuất khẩu chững lại trước sức ép thuế quan và nhu cầu giảm tốc

Theo số liệu của Cục Hải quan, lũy kế 8 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt hơn 280 tỷ USD, tăng 7,3% so với cùng kỳ. Các ngành xuất khẩu chủ lực vẫn giữ nhịp tăng trưởng: dệt may gần 31 tỷ USD (+7%), gỗ 11,1 tỷ USD (+6,5%), thủy sản 6,4 tỷ USD. Tuy nhiên, trong 15 ngày đầu tháng 9/2025, tổng kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 19,2 tỷ USD, giảm mạnh 17,7% so với kỳ trước. Những nhóm hàng giảm sâu gồm điện thoại (-886 triệu USD), điện tử (-691 triệu USD), dệt may (-510 triệu USD), giày dép (-272 triệu USD).

Thông tin tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần 3/2025, ông Trần Như Tùng - Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) - nhận định, đơn hàng dệt may đang chậm lại do khách hàng Mỹ đã nhập sớm để né thuế đối ứng, khiến tồn kho tăng cao và nhu cầu nhập khẩu giảm rõ rệt.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Văn Tân - Phó tổng giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) - cho biết, việc Mỹ nâng thuế nhập khẩu đã đẩy giá bán lẻ quần áo tăng, kéo sức mua giảm. Các nhãn hàng buộc phải cắt giảm đơn đặt hàng, tạo áp lực lớn cho ngành.

Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam dồn lực nước rút: Thách thức và cơ hội cuối năm 2025

Ngành gỗ cũng đối diện thử thách. Ông Phùng Quốc Mẫn - Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (Hawa) - cảnh báo, từ ngày 1/10, Mỹ áp thuế 50% với tủ bếp, tủ phòng tắm và một số sản phẩm nội thất. Đây là thách thức rất lớn vì Mỹ chiếm hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam.

Bà Nguyễn Cẩm Trang - Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) - cũng xác nhận, số liệu xuất khẩu nửa đầu tháng 9 cho thấy nhiều nhóm hàng chủ lực giảm mạnh. Đây là tín hiệu rõ ràng về tác động từ chính sách thuế quan và nhu cầu tiêu dùng quốc tế suy yếu.

Doanh nghiệp tận dụng FTA, hướng tới mô hình tăng trưởng xanh

Dù khó khăn bủa vây, các chuyên gia cho rằng giai đoạn nước rút cuối năm cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam điều chỉnh chiến lược.

Ông Trần Như Tùng khuyến nghị ngành dệt may cần khai thác tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU, Nhật Bản, ASEAN, đồng thời đầu tư vào sản xuất xanh, giảm phát thải carbon để đáp ứng yêu cầu bền vững từ thị trường nhập khẩu.

Với ngành gỗ, ông Phùng Quốc Mẫn nhấn mạnh, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực thiết kế, xây dựng thương hiệu, đồng thời mở rộng thị trường sang EU, Trung Đông. Nếu chỉ gia công đơn giản, chúng ta sẽ khó tồn tại trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Ngành điện tử và thủy sản cũng được khuyến nghị giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn, tăng cường liên kết chuỗi để nâng cao giá trị sản phẩm.

Bà Nguyễn Cẩm Trang cho biết, Bộ Công Thương đang thúc đẩy các cuộc đàm phán kỹ thuật với Mỹ và đối tác khác nhằm tháo gỡ rào cản, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, đổi mới quy trình sản xuất và nâng chất lượng sản phẩm.

Ông Phạm Văn Tân nhấn mạnh, nếu chỉ lo giữ đơn hàng ngắn hạn mà không đầu tư dài hạn, nguy cơ mất thị phần sẽ rất lớn. Ngược lại, nếu tái cơ cấu kịp thời, đây sẽ là cơ hội bứt phá trong giai đoạn mới.

Có thể thấy, xuất khẩu Việt Nam đang đối mặt sức ép chưa từng có từ thuế quan và sự sụt giảm tiêu dùng ở các thị trường lớn. Nhưng cũng chính trong áp lực này, doanh nghiệp có động lực để tái cơ cấu, nâng cấp sản phẩm và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại.

Năm 2025 có thể khép lại với kim ngạch xuất khẩu không đạt kỳ vọng ban đầu. Song với sự chủ động của doanh nghiệp và định hướng chính sách từ Nhà nước, khó khăn ngắn hạn hoàn toàn có thể trở thành “bước đệm” cho giai đoạn tăng trưởng mới, xanh hơn và bền vững hơn trong năm 2026 và xa hơn.