Tăng tốc giải ngân 4 chương trình mục tiêu quốc gia, siết trách nhiệm người đứng đầu

Áp lực giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục là một trong những bài toán lớn của năm 2026, khi Chính phủ đặt mục tiêu cao: hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân đối với bốn chương trình mục tiêu quốc gia. Theo Thông báo 368/TB-VPCP ngày 11/07/2026, kết luận của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo Trung ương đã nhấn mạnh yêu cầu tăng tốc, siết kỷ luật và làm rõ trách nhiệm từng cá nhân, đơn vị liên quan.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia (Ảnh: VGP)

Bốn chương trình đang được triển khai gồm chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; chương trình nâng cao chất lượng giáo dục; chương trình phát triển văn hóa; chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. Đây đều là những chương trình có ý nghĩa nền tảng, tác động trực tiếp đến chất lượng sống của người dân và sự phát triển cân bằng giữa các vùng miền.

Dù đã có nhiều cơ chế, chính sách được ban hành sau khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, tiến độ thực hiện trên thực tế vẫn chưa đạt kỳ vọng. Đặc biệt, khâu giải ngân vốn còn chậm, làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai nhiều dự án và có nguy cơ khiến một số nhiệm vụ trọng tâm của năm 2026 không hoàn thành đúng kế hoạch.

Trước thực trạng đó, mục tiêu được đặt ra là giải ngân toàn bộ vốn ngân sách trung ương được giao trong năm, bao gồm cả phần vốn của giai đoạn 2021-2025 được phép kéo dài sang năm 2026. Chính phủ yêu cầu việc phân bổ nguồn lực phải đúng địa bàn, đúng đối tượng, tập trung vào nhu cầu thiết yếu, tránh tình trạng chia nhỏ, dàn trải hoặc gây thất thoát, lãng phí.

Điểm nhấn trong chỉ đạo lần này là việc gắn tiến độ giải ngân với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu. Nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả” được quán triệt nhằm chấm dứt tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan. Mỗi bộ, ngành được giao chủ trì chương trình hoặc dự án thành phần phải chịu trách nhiệm xuyên suốt về tiến độ, chất lượng cũng như hiệu quả sử dụng vốn.

Trong cơ chế điều hành, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng giữ vai trò Phó Trưởng Ban thường trực, phụ trách điều phối chung, trong khi các Phó Thủ tướng trực tiếp theo dõi và đôn đốc từng lĩnh vực được phân công. Cách phân công cụ thể này nhằm đảm bảo dòng vốn được kiểm soát chặt chẽ và không bị ách tắc ở bất kỳ khâu nào.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ theo dõi chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Bộ này phải chuẩn bị sẵn danh mục dự án để triển khai ngay khi nguồn vốn được cấp, đồng thời kiểm tra các địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp, xử lý tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả hoặc sai đối tượng.

Song song đó, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo có trách nhiệm tổng hợp danh sách các đơn vị chậm tiến độ, làm rõ nguyên nhân và xác định trách nhiệm cụ thể để báo cáo lãnh đạo Chính phủ. Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo phải hoàn thiện trước ngày 20/07, tạo cơ sở điều hành xuyên suốt trong cả năm.

Để tháo gỡ nút thắt về thủ tục và đảm bảo dòng vốn được đưa vào thực tế nhanh hơn, nhiều mốc thời gian cụ thể đã được ấn định ngay trong tháng 7. Đối với chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, Bộ Tài chính phải hoàn tất việc giao vốn năm 2026 trước ngày 15/07.

Cũng trong thời hạn này, Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo phải hoàn thành các quy định về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn trung ương, cũng như tỷ lệ ngân sách địa phương tham gia. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai chương trình nâng cao chất lượng giáo dục và chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số.

Không chỉ dừng ở việc ban hành cơ chế, trong tháng 7, hai bộ này còn phải hoàn thiện phương án phân bổ vốn trung hạn giai đoạn 2026-2030, kế hoạch vốn năm 2026, cùng các thông tư và sổ tay hướng dẫn thực hiện. Bộ Tài chính sẽ tổng hợp và trình cấp có thẩm quyền để giao vốn ngay trong tháng, tránh tình trạng chậm trễ kéo dài như thời gian qua.

Đối với chương trình phát triển văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được yêu cầu hoàn thành các hướng dẫn còn thiếu trước ngày 20/07, xây dựng sổ tay thực hiện trong tháng 7 và gửi phương án phân bổ vốn đầu tư công trung hạn cho Bộ Tài chính trước ngày 25/07. Sau khi được giao vốn, bộ này tiếp tục theo dõi việc phân bổ chi tiết và triển khai tại các đơn vị liên quan.

Trong khi đó, Bộ Dân tộc và Tôn giáo tập trung vào những nhu cầu thiết thực của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi như đất ở, nhà ở, đất sản xuất, điện, nước sinh hoạt và sinh kế. Chính sách được yêu cầu phải đi vào thực chất, đúng đối tượng, thay vì phân bổ dàn đều.

Để đảm bảo minh bạch và theo dõi sát sao dòng vốn, Bộ Tài chính có trách nhiệm báo cáo hằng tháng về kết quả thực hiện từng chương trình và từng cơ quan. Báo cáo phải nêu rõ số vốn đã phân bổ, tỷ lệ giải ngân, các vướng mắc phát sinh, nguyên nhân chậm tiến độ và trách nhiệm của từng đơn vị liên quan.

Một điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là định hướng nghiên cứu tích hợp bốn chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình chung. Phạm vi tích hợp bao gồm toàn bộ các chương trình hiện hành, từ nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số đến giáo dục, văn hóa và chăm sóc sức khỏe.

Mục tiêu của việc tích hợp là giảm chồng chéo, nâng cao hiệu quả phối hợp nguồn lực nhưng vẫn đảm bảo không làm gián đoạn các mục tiêu đã được Quốc hội thông qua. Chương trình mới dự kiến ưu tiên các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân nông thôn.

Theo định hướng, địa phương sẽ được trao quyền chủ động nhiều hơn trong tổ chức thực hiện, đồng thời phải tự chịu trách nhiệm về kết quả. Trung ương giữ vai trò xây dựng mục tiêu, ban hành hướng dẫn, giám sát và đánh giá toàn bộ quá trình triển khai.

Bộ Tài chính được giao đề xuất thành lập tổ công tác để đánh giá toàn diện bốn chương trình hiện hành và xây dựng dự thảo chương trình chung. Kết quả nghiên cứu ban đầu phải báo cáo Chính phủ trước ngày 25/07, trong khi hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét phải hoàn thành chậm nhất trong tháng 10/2026.