Hàng xuất khẩu Việt Nam đối mặt “làn sóng” phòng vệ thương mại từ các thị trường lớn

Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) chính thức khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với thép cán nguội nhập khẩu từ Việt Nam, sau khi nhận đơn kiện của Hiệp hội Thép châu Âu (Eurofer). Song song, Mỹ cũng đã nhận đơn yêu cầu áp dụng biện pháp tự vệ đối với sản phẩm mặt đá thạch anh nhập khẩu từ một số quốc gia ASEAN, trong đó có Việt Nam.

Theo Bộ Công thương, nếu kết quả điều tra xác định hành vi bán phá giá, EU có thể áp thuế bổ sung, tác động trực tiếp tới xuất khẩu thép cán nguội của Việt Nam – mặt hàng từng đạt kim ngạch tới 2 tỷ USD/năm tại thị trường này. Các doanh nghiệp xuất khẩu không chỉ chịu rủi ro giảm đơn hàng, mà còn phải gánh thêm chi phí pháp lý để bảo vệ lợi ích chính đáng trong các vụ kiện.

Hàng xuất khẩu Việt Nam đối mặt “làn sóng” phòng vệ thương mại từ các thị trường lớn

Tính đến hết tháng 8/2025, Việt Nam đã phải đối mặt với gần 300 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ các quốc gia nhập khẩu, tập trung nhiều nhất ở nhóm sắt thép, nhôm, gỗ, thủy sản và sợi. Riêng thép Việt Nam từ năm 2004 đến nay đã vướng 86 vụ kiện, chiếm hơn 30% tổng số vụ việc đối với hàng xuất khẩu của nước ta.

Áp lực này càng trở nên rõ rệt khi chính sách bảo hộ của các thị trường lớn ngày càng gia tăng. Trong 8 tháng đầu năm nay, xuất khẩu thép thành phẩm của Việt Nam giảm 20% về sản lượng và 28% về trị giá, còn hơn 7 triệu tấn. Các vụ kiện chủ yếu xuất phát từ Mỹ, EU, Mexico và một số quốc gia ASEAN.

Theo ông Lê Sỹ Giảng, Giám đốc Công ty TNHH GH Consults, số liệu của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) cho thấy số vụ điều tra phòng vệ thương mại đã tăng mạnh suốt hai thập niên qua, từ mức hơn 200 vụ/năm đầu những năm 2000 lên hơn 450 vụ trong năm gần đây. Ấn Độ hiện đứng đầu thế giới về số lượng khởi xướng điều tra chống bán phá giá, với hơn 1.200 vụ, tiếp đến là Mỹ (989 vụ) và EU (589 vụ). Trong đó, kim loại vẫn là nhóm mặt hàng thường xuyên bị nhắm đến.

Nền kinh tế Việt Nam với độ mở lớn – tổng quy mô ngoại thương năm 2024 đã xấp xỉ 800 tỷ USD và dự kiến vượt 850 tỷ USD năm nay – khiến xuất khẩu trở thành trụ cột tăng trưởng. Song song với cơ hội, nguy cơ từ phòng vệ thương mại cũng ngày càng hiện hữu.

Các chuyên gia cho rằng để giảm thiểu rủi ro, ngành hàng xuất khẩu Việt Nam cần tăng cường minh bạch trong khai báo xuất xứ, chủ động củng cố hồ sơ dữ liệu sản xuất, kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu nhập khẩu nhằm tránh bị cáo buộc lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại. Bên cạnh đó, việc tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) cũng là chìa khóa quan trọng để duy trì lợi thế cạnh tranh.