Doanh nghiệp đừng chờ tranh chấp mới lo pháp lý

Ngày 12/8/2026, tại TP. HCM, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. HCM (ITPC) phối hợp Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch tài chính: Thuận lợi dòng vốn hay phức tạp tranh chấp”, mở đầu Chuỗi Hội nghị Quản trị Pháp lý Doanh nghiệp TP.HCM 2026 (LMS HCMC).

Hơn 200 đại biểu là đại diện doanh nghiệp, ngân hàng, tổ chức tín dụng, luật sư và chuyên gia pháp lý tham dự, cùng trao đổi về một vấn đề ngày càng trở nên cấp thiết: khi công nghệ đang làm thay đổi cách doanh nghiệp giao dịch, pháp luật và năng lực quản trị rủi ro cũng phải thay đổi tương ứng.

Theo bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC cho biết, LMS 2026 tập trung vào 3 lĩnh vực đang chịu tác động mạnh từ làn sóng công nghệ số và yêu cầu hội nhập mới, gồm tài chính, thương mại và logistics.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC.

Nếu trước đây doanh nghiệp thường tiếp cận pháp lý theo hướng xử lý khi phát sinh vấn đề, thì sự thay đổi nhanh của môi trường kinh doanh đang đòi hỏi một cách tiếp cận khác. Pháp lý phải được đặt ngay trong quá trình thiết kế giao dịch, quản trị dữ liệu, ký kết hợp đồng và kiểm soát rủi ro.

Nói cách khác, pháp lý phải đi trước rủi ro.

Công nghệ càng nhanh, yêu cầu pháp lý càng lớn

Tại hội nghị, các chuyên gia nhận định tài chính số tại Việt Nam đang phát triển mạnh, mở rộng khả năng tiếp cận vốn, thanh toán và các dịch vụ tài chính cho doanh nghiệp. Tỷ lệ người có tài khoản ngân hàng đã đạt 87%, trong khi giao dịch QR tăng 128,2% trong giai đoạn 2021-2025.

Nhưng phía sau tốc độ tăng trưởng đó là những rủi ro mới liên quan đến dữ liệu, gian lận trực tuyến, tấn công mạng và các mô hình kinh doanh chưa được quy định đầy đủ.

Theo các chuyên gia, khung pháp lý hiện hành vẫn còn phân tán ở nhiều văn bản, trong khi công nghệ và mô hình kinh doanh thay đổi nhanh hơn tốc độ hoàn thiện chính sách. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về dữ liệu, định danh số, an ninh mạng, bảo vệ người tiêu dùng; đồng thời tăng cường giám sát FinTech, nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) và khung pháp lý cho Open Banking.

Với doanh nghiệp, điều đó đồng nghĩa rủi ro pháp lý không còn nằm ở những điều khoản hợp đồng truyền thống. Nó có thể xuất hiện từ một dữ liệu không được xác thực, một quy trình định danh chưa đầy đủ, một giao dịch điện tử thiếu bằng chứng hoặc việc không xác định rõ trách nhiệm của các bên trong nền tảng số.

Phần thảo luận tại hội nghị.

Đáng chú ý, sự xuất hiện của tài sản số, tài sản mã hóa và blockchain đang tiếp tục mở rộng phạm vi của những vấn đề pháp lý này.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, cho rằng blockchain có thể tăng khả năng lưu trữ, truy vết giao dịch nhưng không tự bảo đảm dữ liệu đầu vào chính xác. Doanh nghiệp vì vậy phải kiểm soát dữ liệu ngay từ đầu, xác định rõ chủ thể và trách nhiệm đối với dữ liệu.

Điều này cho thấy công nghệ dù hiện đại đến đâu vẫn không thể thay thế yêu cầu về quản trị. Ngược lại, công nghệ càng phát triển, doanh nghiệp càng phải hiểu rõ mình đang giao dịch với ai, dữ liệu nào có giá trị, trách nhiệm thuộc về ai và nếu xảy ra tranh chấp thì bằng chứng được xác lập như thế nào.

Không thể chờ tranh chấp mới quản trị pháp lý

Một nội dung quan trọng tại LMS 2026 là cơ chế giải quyết tranh chấp trong giao dịch tài chính số.

Theo các chuyên gia, khi nền tảng số tham gia ngày càng sâu vào giao dịch, những tranh chấp mới có thể phát sinh liên quan đến quyền đối với tài sản, trách nhiệm của nền tảng, giá trị chứng minh của dữ liệu và khả năng thi hành quyền của các bên.

Đặc biệt, với tài sản mã hóa, thách thức không chỉ là xác định quyền sở hữu mà còn nằm ở khả năng chứng minh, bảo toàn và thực thi quyền khi tranh chấp phát sinh. Do đó, doanh nghiệp cần tính toán phương thức giải quyết tranh chấp ngay từ thời điểm giao kết giao dịch, nhất là với các hợp đồng có yếu tố nước ngoài.

Đây cũng chính là điểm thay đổi căn bản trong tư duy quản trị pháp lý.

Doanh nghiệp không thể chờ tranh chấp mới quản trị pháp lý. Thay vào đó, pháp lý phải được tích hợp vào quá trình vận hành: từ thẩm định đối tác, thiết kế hợp đồng, quản lý dữ liệu, lựa chọn nền tảng giao dịch đến xác lập phương thức giải quyết tranh chấp.

Quang cảnh hội nghị.

Theo bà Cao Thị Phi Vân, LMS 2026 không chỉ dừng lại ở việc cập nhật quy định hay đưa ra giải pháp ứng phó, mà trở thành một diễn đàn đối thoại thiết thực, nơi doanh nghiệp có thể trực tiếp trao đổi khó khăn với các chuyên gia và diễn giả có kinh nghiệm.

Qua đó, doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng công cụ kiểm tra, giảm thiểu rủi ro và điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp với bối cảnh mới.

Từ “xử lý hậu quả” sang “phòng ngừa rủi ro”

Trong môi trường kinh doanh số, một tranh chấp có thể bắt đầu từ những chi tiết tưởng như rất nhỏ: dữ liệu thiếu khả năng xác thực, điều khoản hợp đồng chưa rõ, trách nhiệm giữa các bên chưa được phân định hoặc phương thức lưu trữ chứng cứ chưa được tính đến.

Khi tranh chấp xảy ra, việc khắc phục thường khó khăn và tốn kém hơn nhiều so với việc phòng ngừa từ đầu.

Bởi vậy, thay vì xem pháp lý là “bộ phận xử lý sự cố”, doanh nghiệp cần coi năng lực pháp lý là một cấu phần của năng lực cạnh tranh. Pháp lý phải đi trước rủi ro, còn quản trị rủi ro phải đi trước tranh chấp.

Ở góc độ cơ quan xúc tiến thương mại và đầu tư, bà Cao Thị Phi Vân khẳng định ITPC sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua các chương trình tập huấn, đào tạo, kết nối giao thương, tư vấn xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ, triển lãm quốc tế.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp doanh nghiệp “đúng luật”, mà quan trọng hơn là nâng cao khả năng dự báo, phòng ngừa và ứng phó với những thay đổi của môi trường kinh doanh, từ đó tăng năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

LMS 2026 vì vậy đang đặt ra một yêu cầu rõ ràng: trong nền kinh tế số, doanh nghiệp càng chủ động về pháp lý thì càng chủ động về thị trường. Chờ tranh chấp mới tìm giải pháp pháp lý không còn là lựa chọn an toàn.