Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, nâng tầm sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam

Nhiều tín hiệu tích cực, song thách thức vẫn hiện hữu

Tại Hội thảo “Tư vấn hỗ trợ xúc tiến thương mại sản phẩm thủ công mỹ nghệ cho các doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn” tổ chức sáng 11/12, các đại biểu nhận định ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lớn lẫn thách thức không nhỏ. Theo TS. Tôn Gia Hóa - Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam - hiện cả nước có 168 nghề truyền thống và hơn 5.400 làng nghề, tạo việc làm cho khoảng 5 triệu lao động. Tuy nhiên, gần 50 làng nghề dù đã được công nhận nhưng không còn hoạt động, cho thấy sự mai một đáng lo ngại của nghề truyền thống.

Sản xuất vẫn chủ yếu dựa vào hộ gia đình với quy mô nhỏ, lao động học nghề phần lớn theo hình thức truyền thống nên thiếu lực lượng thợ được đào tạo bài bản. Thu nhập của người làm nghề chỉ từ 3,5 đến 4,5 triệu đồng/tháng, trong khi phần lớn chủ cơ sở chưa qua đào tạo quản lý, khiến việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế trở nên khó khăn. Nguồn nguyên liệu tự nhiên cũng suy giảm do khai thác thiếu quy hoạch, vùng trồng nguyên liệu bị thu hẹp, dẫn tới hạn chế khả năng mở rộng sản xuất.

Hội thảo “Tư vấn hỗ trợ xúc tiến thương mại sản phẩm thủ công mỹ nghệ cho các doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn”.

Cơ sở hạ tầng tại nhiều làng nghề còn bất cập khi xưởng sản xuất nằm xen kẽ khu dân cư, đường giao thông xuống cấp, thiếu khu trưng bày và các dịch vụ du lịch phụ trợ. Công tác xúc tiến thương mại chưa hiệu quả; hội chợ trong nước thiếu định hướng rõ ràng, trong khi hội chợ quốc tế đòi hỏi chi phí cao mà nhiều cơ sở khó đáp ứng. Thương hiệu làng nghề chưa được xây dựng đồng bộ, khiến việc quảng bá sản phẩm ra thị trường quốc tế còn hạn chế.

Tuy nhiên, bên cạnh những khó khăn, tiềm năng phát triển vẫn rất lớn. Thị trường thủ công mỹ nghệ toàn cầu năm 2023 có giá trị hơn 1.000 tỷ USD và dự kiến tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Sản phẩm thủ công Việt Nam đã xuất khẩu tới 163 quốc gia; cùng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP hay RCEP, cơ hội mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong nước là rất đáng kể.

Một minh chứng rõ nét được bà Hà Thị Vinh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam - chia sẻ là sự phát triển của gốm sứ Bát Tràng. Với lịch sử hơn 700 năm, Bát Tràng nổi tiếng nhờ nguồn đất sét trắng đặc trưng và kỹ nghệ chế tác tinh xảo. Qua nhiều thế kỷ, gốm Bát Tràng từng là sản phẩm tiến Vua, xuất hiện trên các tuyến giao thương quốc tế và trở thành di sản văn hóa tiêu biểu của Việt Nam. Hiện nay, hàng trăm cơ sở sản xuất tại làng nghề tiếp tục kết hợp kỹ thuật truyền thống và công nghệ hiện đại, đưa sản phẩm xuất khẩu mạnh sang châu Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông. Tính độc bản của màu men, sự đa dạng về kiểu dáng và chất lượng nguyên liệu là yếu tố giúp Bát Tràng giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.

Dù vậy, gốm Bát Tràng cũng đối mặt thách thức tương tự các làng nghề khác, gồm tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe, bao bì chưa đồng bộ và hoạt động marketing thương hiệu còn yếu. Bà Hà Thị Vinh nhấn mạnh sự cần thiết của việc chuẩn hóa chất lượng, tăng cường tham gia hội chợ quốc tế, xây dựng bộ nhận diện thương hiệu và thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới nhằm nâng cao sức cạnh tranh.

Hướng đi mới cho phát triển bền vững và mở rộng xuất khẩu

Ở góc độ địa phương, đại diện Sở Công Thương Ninh Bình cho biết tỉnh hiện có nhiều nghề truyền thống như đá mỹ nghệ, đúc đồng, thêu ren, mây tre đan hay gỗ mỹ nghệ, góp phần quan trọng vào tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân nông thôn. Trong 8 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh đạt 16,33 tỷ USD, phản ánh khả năng hội nhập và mở rộng thị trường của doanh nghiệp địa phương. Tuy nhiên, Ninh Bình cũng đối mặt với các khó khăn thường thấy của ngành thủ công mỹ nghệ như sản xuất nhỏ lẻ, thiếu sáng tạo trong thiết kế, hạn chế về tiêu chuẩn quốc tế, thiếu nhân lực chuyên môn và marketing quốc tế chưa hiệu quả.

Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, nâng tầm sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam.

Để khai thác tối đa tiềm năng, Sở Công Thương cho rằng cần xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa nghệ nhân, hộ sản xuất, doanh nghiệp và nhà thiết kế nhằm đảm bảo đồng bộ từ nguyên liệu, sản xuất đến thương mại. Doanh nghiệp cần chú trọng phát triển sản phẩm xanh, áp dụng truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các quy chuẩn quốc tế về môi trường. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, tham gia sàn thương mại điện tử và xây dựng showroom trực tuyến được xem là hướng đi quan trọng để tiếp cận khách hàng toàn cầu.

Song song đó, tỉnh định hướng tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng kết nối với các nhà nhập khẩu và tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do. Công tác đào tạo nhân lực cũng được nhấn mạnh, nhất là kỹ năng thiết kế, quản trị, marketing và hiểu biết về tiêu chuẩn xuất khẩu. Sở Công Thương khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua hỗ trợ thủ tục, cung cấp thông tin thị trường, xây dựng thương hiệu và bảo hộ sở hữu trí tuệ nhằm giúp ngành thủ công mỹ nghệ Ninh Bình phát triển vững mạnh.

Các đại biểu thống nhất rằng thủ công mỹ nghệ không chỉ là một ngành sản xuất, mà còn là không gian giao thoa giữa văn hóa, sáng tạo và kinh tế. Để nâng tầm sản phẩm Việt Nam trên bản đồ quốc tế, cần đầu tư đồng bộ vào chất lượng, thiết kế, tiêu chuẩn, marketing và xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Khi xúc tiến thương mại được đẩy mạnh, chuỗi giá trị được hoàn thiện và công nghệ được ứng dụng hiệu quả, ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam có thể mở rộng thị trường, nâng cao giá trị xuất khẩu và khẳng định bản sắc Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu.