Đại biểu Quốc hội đề nghị quy định rõ giao dịch đất đai phải công chứng

Sáng 29/10, tại phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), nội dung công chứng, chứng thực các hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất nhận được nhiều ý kiến. Vấn đề đặt ra là quy định cụ thể các giao dịch bắt buộc ngay trong luật hay giao Chính phủ quy định.

Đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho biết, khoản 4 Điều 21 của dự thảo ngày 28/10 vẫn giữ phương án giao Chính phủ quy định loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực. Việc quy định sẽ gắn với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai.

Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hồng Hạnh. Ảnh: Gia Hân

Đề nghị cân nhắc phương án này, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh đưa ra ba nhóm lý do, gồm kết quả lấy ý kiến, yêu cầu thống nhất pháp luật và mức độ cụ thể của các văn bản hướng dẫn.

Dẫn kết quả lấy ý kiến trong tài liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho biết hơn 67% người góp ý đối với nhóm nội dung này đồng tình với việc quy định các giao dịch bắt buộc công chứng.

Trong thảo luận tại tổ, có 37/39 ý kiến đồng thuận với phương án quy định các giao dịch phải công chứng ngay trong Luật Đất đai (sửa đổi). Hai ý kiến còn lại đồng tình với việc không bắt buộc công chứng và giao Chính phủ quy định. Theo đại biểu, đây là những kết quả cần được xem xét trong quá trình tiếp thu, hoàn thiện dự thảo.

Về tính thống nhất của hệ thống pháp luật, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh đề nghị rà soát quy định của dự thảo với pháp luật về công chứng, nhà ở và kinh doanh bất động sản. Theo bà, việc xác định các giao dịch phải công chứng cần được quy định đồng bộ, tránh mâu thuẫn hoặc gây khó khăn khi áp dụng.

Đại biểu cũng cho biết, qua rà soát hai dự thảo nghị định trong hồ sơ với tổng cộng 411 điều, chưa thấy điều khoản quy định các giao dịch phải công chứng, chứng thực. Từ những cơ sở trên, bà đề nghị đưa nội dung này vào Luật Đất đai (sửa đổi), tạo căn cứ rõ ràng cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan thực thi.

Cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh Đỗ Thị Việt Hà cho rằng, cơ sở pháp lý và thực tiễn của việc giao Chính phủ quy định cần được giải trình thuyết phục hơn.

Theo bà Đỗ Thị Việt Hà, chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất là những giao dịch quan trọng. Các giao dịch này ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của người sử dụng đất, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật những giao dịch bắt buộc phải công chứng, tạo cơ chế bảo đảm an toàn và hạn chế tranh chấp phát sinh.

Bà Đỗ Thị Việt Hà cũng nhìn nhận công chứng có thể đóng góp tích cực vào quá trình chuyển đổi số. Khi cơ sở dữ liệu đất đai được hoàn thiện, việc kiểm tra người có quyền sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản và tình trạng pháp lý sẽ thuận lợi hơn, hỗ trợ bảo đảm tính hợp pháp của giao dịch.

Bên cạnh công chứng, chứng thực, việc xây dựng và khai thác dữ liệu đất đai được các đại biểu đề cập như một điều kiện quan trọng để cải cách thủ tục hành chính.

Đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội Tạ Đình Thi đề nghị làm rõ nguyên tắc thực hiện giao dịch, thủ tục đất đai trên nền tảng dữ liệu số. Theo đó, người dân không phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Đại biểu cho rằng, quy định này sẽ góp phần cắt giảm thủ tục, tăng tính minh bạch và hạn chế cơ chế xin – cho trong giải quyết hồ sơ đất đai.

Để phát huy hiệu quả, dữ liệu cần được cập nhật theo thời gian thực, kết nối với dữ liệu dân cư, thuế, công chứng và ngân hàng. Việc liên thông phải đi kèm trách nhiệm bảo đảm chất lượng thông tin, tránh tình trạng dữ liệu thiếu chính xác hoặc không đồng bộ.

Ông Tạ Đình Thi đề nghị bổ sung cơ chế một cửa số trong chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ quản trong việc kiểm tra, bảo đảm dữ liệu chính xác trước khi cung cấp cho các đơn vị khai thác, sử dụng.

Đối với giấy chứng nhận điện tử, đại biểu đánh giá việc quy định giá trị pháp lý tương đương bản giấy là bước tiến trong quản lý đất đai. Tuy nhiên, cần làm rõ việc sử dụng trong giao dịch dân sự, thế chấp tại ngân hàng và giải quyết tranh chấp tại tòa án.

Việc công nhận phải được thực hiện thống nhất giữa cơ quan quản lý đất đai, tổ chức tín dụng và cơ quan tư pháp. Các quy định về chữ ký số, xác thực điện tử cũng cần được hoàn thiện, tạo điều kiện để người dân thực hiện thủ tục từ xa.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối dữ liệu.

Theo Bộ trưởng, phương án này nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật. Những nguyên tắc, chính sách cốt lõi trực tiếp tác động đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp cần được quy định rõ, đầy đủ trong luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu chú trọng nhận diện các quy định có thể tạo bất bình đẳng trong tiếp cận đất đai, làm phát sinh nguy cơ trục lợi chính sách, thất thu ngân sách và lãng phí nguồn lực.

Các phương án về công chứng, chứng thực hiện là nội dung đang được góp ý, hoàn thiện trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Ý kiến tại phiên họp sẽ được tổng hợp, gửi Chính phủ tiếp thu, giải trình trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.