Chính sách tài chính mở lối huy động nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Chính sách tài chính trước yêu cầu mới của nền kinh tế

Chia sẻ tại hội thảo “Huy động hiệu quả nguồn vốn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số” do Báo Lao Động tổ chức chiều 12/3/2026, bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính cho rằng, nền kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc với nhiều biến động khó lường. Các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới đều nhận định tăng trưởng toàn cầu đang ở mức thấp hơn giai đoạn trước đại dịch, trong khi lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao và rủi ro nợ công gia tăng.

Bên cạnh đó, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn và những biến động địa chính trị đang làm thay đổi dòng vốn đầu tư và thương mại quốc tế. Những yếu tố này tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Theo bà Tâm, trong bối cảnh đó, Việt Nam đặt ra mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững giai đoạn 2026–2030, hướng tới trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và tiến tới nhóm nước thu nhập cao vào năm 2045. Tuy nhiên, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong khi vẫn bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và giữ vững an toàn nợ công đặt ra áp lực rất lớn cho chính sách tài chính.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính phát biểu tại Hội thảo

“Trong giai đoạn tới, nhu cầu đầu tư cho hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực sẽ tăng mạnh. Vì vậy, chính sách tài chính phải được đặt ở vị trí trung tâm trong thiết kế các cơ chế huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực của nền kinh tế,” bà Tâm nhấn mạnh.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần quy mô vốn đầu tư rất lớn. Theo ước tính, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 cần đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, cao gấp hơn hai lần so với giai đoạn 2021–2025. Điều này đồng nghĩa với việc vốn đầu tư phải tăng trưởng bình quân khoảng 16% mỗi năm và tỷ lệ đầu tư/GDP cần nâng lên khoảng 40%.

Mặc dù tỷ lệ đầu tư của Việt Nam hiện nay đã ở mức tương đối cao so với nhiều quốc gia đang phát triển, song nếu so sánh với các nền kinh tế từng duy trì tăng trưởng mạnh như Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc trong giai đoạn cất cánh, quy mô và hiệu quả đầu tư của Việt Nam vẫn cần được cải thiện đáng kể.

Bà Tâm cho rằng việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn là yếu tố then chốt. Lãnh đạo Chính phủ đã đặt mục tiêu giảm hệ số ICOR từ khoảng 6,3 trong giai đoạn 2021–2025 xuống còn khoảng 4,8 trong giai đoạn 2026–2030. Điều này phản ánh yêu cầu cải thiện chất lượng thể chế, năng suất lao động, công nghệ và năng lực quản trị trong toàn bộ nền kinh tế.

Mở rộng kênh huy động vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực

Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, để đáp ứng nhu cầu nguồn lực khổng lồ cho tăng trưởng, chính sách tài chính cần được triển khai theo hướng mở rộng nhưng có trọng tâm, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.

Trước hết, ngân sách nhà nước vẫn đóng vai trò trọng tâm chiến lược trong việc dẫn dắt đầu tư. Tuy nhiên, nguồn lực ngân sách cần tập trung vào các lĩnh vực có tính lan tỏa cao như hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số và các dự án thúc đẩy chuyển đổi xanh. Việc phân bổ vốn phải gắn chặt với quy hoạch quốc gia và quy hoạch vùng, tránh tình trạng đầu tư dàn trải.

Ảnh minh hoạ.

Song song với đó, việc cơ cấu lại thu – chi ngân sách được xem là nhiệm vụ quan trọng nhằm tạo dư địa cho đầu tư phát triển. Theo bà Tâm, cần tiếp tục hiện đại hóa quản lý thu, mở rộng cơ sở thuế và bảo đảm tính công bằng, minh bạch của hệ thống thuế. Đồng thời, chi ngân sách cần ưu tiên cho đầu tư phát triển, kiểm soát chặt chẽ chi thường xuyên và đẩy mạnh tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập.

Một trong những giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy hợp tác công – tư (PPP) nhằm huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho các dự án hạ tầng lớn. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho giao thông, năng lượng và hạ tầng số ngày càng tăng, cơ chế PPP cần được thiết kế minh bạch và ổn định hơn, đặc biệt là cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, thị trường vốn được kỳ vọng trở thành kênh huy động nguồn lực trung và dài hạn chủ lực của nền kinh tế. Theo bà Tâm, việc phát triển thị trường chứng khoán theo hướng minh bạch, an toàn và hiệu quả là yêu cầu cấp thiết. Mục tiêu đặt ra là đưa quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt ít nhất 100% GDP vào năm 2026.

Đối với thị trường trái phiếu, cần tiếp tục củng cố thị trường trái phiếu Chính phủ làm chuẩn tham chiếu cho thị trường tài chính, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý để phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng minh bạch và bền vững. Đặc biệt, việc khuyến khích phát hành trái phiếu xanh được xem là giải pháp quan trọng để thu hút dòng vốn quốc tế phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững.

Ngoài ra, thu hút và nâng cao chất lượng vốn đầu tư nước ngoài cũng là một trong ba trụ cột quan trọng trong tổng nhu cầu vốn của giai đoạn 2026–2030. Chính sách tài chính cần hướng tới thu hút có chọn lọc các dự án FDI công nghệ cao, thân thiện môi trường, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước nhằm lan tỏa công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất.

Theo bà Tâm, yếu tố quyết định để nguồn vốn đầu tư thực sự tạo ra tăng trưởng bền vững chính là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn quy trình phê duyệt dự án và bảo đảm tính ổn định của chính sách.

“Chính sách tài chính trong giai đoạn tới phải thể hiện rõ vai trò trung tâm trong thiết kế thể chế huy động nguồn lực đa dạng. Khi kỷ luật tài khóa được bảo đảm, thị trường vốn phát triển hiện đại và môi trường đầu tư minh bạch, nguồn lực xã hội sẽ được khơi thông mạnh mẽ, tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam,” bà Phạm Thị Thanh Tâm khẳng định.

Theo bà, nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và hiệu quả, chính sách tài chính sẽ trở thành đòn bẩy chiến lược giúp Việt Nam huy động được nguồn lực lớn cho đầu tư phát triển, đồng thời củng cố nền tảng để nền kinh tế bứt phá trong giai đoạn mới.