Tăng trưởng cao nhưng kinh tế Việt Nam vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn cấu trúc

Trong bức tranh kinh tế toàn cầu còn nhiều gam màu xám, những con số tăng trưởng của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 mang lại không ít kỳ vọng. Tuy nhiên, phía sau các chỉ số tích cực đó, nhiều chuyên gia cho rằng nền kinh tế vẫn đang đối diện với những “nút thắt” mang tính cấu trúc, nếu không sớm tháo gỡ sẽ ảnh hưởng đến chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.

Theo số liệu công bố tại diễn đàn Vietnam Investment Forum - Summer Summit, GDP quý I tăng 7,83%, vốn FDI thực hiện đạt gần 10 tỷ USD, sản xuất công nghiệp và xuất khẩu duy trì đà phục hồi mạnh, trong khi du lịch tiếp tục khởi sắc. Đây là những điểm sáng đáng ghi nhận trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định.

Tăng trưởng cao nhưng kinh tế Việt Nam vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn cấu trúc (Ảnh: Minh họa)

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng, tăng trưởng cao trong ngắn hạn không đồng nghĩa với nền tảng vững chắc trong dài hạn. Những vấn đề tồn tại lâu nay như năng lực hấp thụ vốn, chất lượng tăng trưởng hay mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn chưa được cải thiện rõ rệt.

Một trong những vấn đề được quan tâm tại diễn đàn là việc nhập siêu quay trở lại trong những tháng đầu năm. TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho rằng đây không phải là hiện tượng bất thường nếu nhìn trong xu hướng dài hạn.

Theo ông, mặc dù tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng, nhưng thặng dư thương mại đã có dấu hiệu thu hẹp dần trong những năm gần đây trước khi chuyển sang nhập siêu. Một phần nguyên nhân đến từ việc doanh nghiệp tăng nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu, song điều này cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận vấn đề ở góc độ dài hạn.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng dòng vốn FDI tiếp tục tập trung vào lĩnh vực chế biến, chế tạo cho thấy Việt Nam vẫn giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa của khu vực FDI tới doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Tỷ lệ nội địa hóa thấp, doanh nghiệp Việt chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị khiến phần lớn giá trị gia tăng vẫn thuộc về khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Theo ông Linh, bài toán không còn dừng ở việc thu hút thêm FDI mà là nâng cao năng lực hấp thụ và kết nối của doanh nghiệp trong nước.

Để làm được điều này, cần có các chính sách hỗ trợ nâng cao năng suất, cải thiện quản trị doanh nghiệp, phát triển công nghiệp hỗ trợ và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Khi doanh nghiệp nội địa đủ mạnh, dòng vốn FDI mới có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa thực sự.

Một nghịch lý đáng chú ý khác được các chuyên gia chỉ ra là tình trạng “tiền không thiếu nhưng khó chảy”. Dù tín dụng ở mức cao và nguồn lực tài chính trong nền kinh tế còn dồi dào, nhưng tốc độ luân chuyển vốn lại chậm.

Ông Nguyễn Duy Linh dẫn chứng, thu ngân sách 5 tháng đầu năm đạt khoảng 53% dự toán, trong khi chi ngân sách mới ở mức 22%. Điều này cho thấy một lượng vốn lớn vẫn đang “nằm chờ” trong hệ thống, chưa được đưa vào sản xuất, kinh doanh.

Nguyên nhân được chỉ ra là một phần dòng tiền đang bị “kẹt” trong các tài sản kém thanh khoản hoặc các dự án chưa hoàn tất thủ tục pháp lý. Đồng thời, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều rủi ro, không ít doanh nghiệp lựa chọn chiến lược phòng thủ, hạn chế mở rộng đầu tư.

“Vấn đề không phải nền kinh tế có thiếu tiền hay không, mà là tiền có đến được nơi cần đến hay không”, ông Linh nhấn mạnh.

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI

Ở góc độ chính sách, TS. Phan Đức Hiếu cho rằng giải ngân đầu tư công vẫn là nhiệm vụ then chốt nhưng không dễ thực hiện. Một trong những vướng mắc lớn hiện nay là sự thiếu hụt nguồn nguyên vật liệu như cát đắp, vật liệu san lấp, cùng với biến động giá đầu vào khiến nhiều dự án gặp khó khăn.

Nhiều địa phương kiến nghị cần có cơ chế điều chỉnh đơn giá linh hoạt hơn, đồng thời có chính sách hỗ trợ các nhà thầu chịu ảnh hưởng từ biến động chi phí. Nếu không tháo gỡ kịp thời, tiến độ các dự án hạ tầng quan trọng sẽ bị ảnh hưởng, kéo theo tác động dây chuyền đến tăng trưởng.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nhận định đầu tư công vẫn là động lực tăng trưởng có tính chủ động cao nhất trong bối cảnh hiện nay. Theo ông, nếu tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 95% kế hoạch, đầu tư công có thể tạo ra lực đẩy đáng kể cho nền kinh tế, đồng thời bù đắp những bất định từ bên ngoài.

Nhìn tổng thể, các chuyên gia cho rằng để khơi thông dòng vốn, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ thúc đẩy giải ngân đầu tư công, tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho dự án đến phát triển thị trường vốn nhằm giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Trong dài hạn, tăng trưởng cao vẫn là mục tiêu quan trọng của Việt Nam. Tuy nhiên, như những gì được chỉ ra tại diễn đàn, chất lượng tăng trưởng mới là yếu tố quyết định sức bền của nền kinh tế. Khi các “nút thắt” về hấp thụ vốn, liên kết doanh nghiệp và hiệu quả đầu tư được tháo gỡ, nền kinh tế không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển bền vững và tự chủ.