Cần ưu tiên đoạn tuyến Vành đai 5 - vùng Thủ đô để tạo hiệu quả sớm

Không nên chia vốn theo chiều dài tuyến hay địa giới hành chính nếu điều đó khiến nhiều đoạn cùng triển khai nhưng không đoạn nào đủ điều kiện hoàn thành, khai thác. Với Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, bài toán được các đại biểu Quốc hội đặt ra là đầu tư đến đâu phải tạo được hiệu quả đến đó.

Tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội (Ảnh: https://quochoi.vn).

Sáng 12/8, Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Đây là dự án có quy mô lớn, tổng chiều dài khoảng 349 km, trong đó giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến ưu tiên khoảng 116 km.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Tạ Thị Yên – Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên cho rằng Vành đai 5 không nên chỉ được nhìn như một tuyến giao thông. Giá trị của dự án nằm ở khả năng hình thành các hành lang phát triển, kết nối cao tốc hướng tâm, trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển.

Theo đại biểu Tạ Thị Yên, trong điều kiện nguồn lực có hạn, thứ tự ưu tiên đầu tư cần tính cả hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở rộng không gian phát triển, thay vì chỉ dựa vào lưu lượng giao thông hoặc khả năng cân đối vốn.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị ưu tiên những đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn. Công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu cũng cần được triển khai trước một bước, với đầu mối chịu trách nhiệm và mốc tiến độ cụ thể.

Bài toán 59.700 tỷ đồng

Một trong những vấn đề được đặt ra là cách sử dụng nguồn vốn trong giai đoạn đầu. Theo dự kiến, ngân sách trung ương bố trí cho dự án giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 59.700 tỷ đồng, trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư phần tuyến chính khoảng 215.192 tỷ đồng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn – Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng (Ảnh: https://quochoi.vn).

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn – Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng cho rằng cần làm rõ nguyên tắc để phần vốn đã bỏ ra sớm phát huy hiệu quả. Ông đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập; đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, qua đó tránh dàn trải nguồn lực.

Một vấn đề khác liên quan trực tiếp đến người dân là giải phóng mặt bằng. Dự thảo quy định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch, với khoảng 4.011 ha, trong đó có 1.776 ha đất trồng lúa.

Trong khi đó, giai đoạn 2026 - 2030 mới ưu tiên khoảng 116/349 km.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng hai nội dung này cần được thống nhất. Theo đó, thu hồi đất một lần nên áp dụng đối với các đoạn đã bố trí vốn; những đoạn còn lại cần cắm mốc và quản lý quỹ đất theo quy hoạch.

Cùng quan điểm, đại biểu Lý Thị Lan – Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang đề nghị việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn của từng dự án thành phần. Không thu hồi đất đối với những đoạn chưa quyết định đầu tư, chưa xác định được nguồn vốn, tránh ảnh hưởng kéo dài đến quyền, lợi ích và đời sống của người dân.

Từ cơ chế đặc thù đến chính sách chung

Vành đai 5 cũng đang được đề xuất 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó 8/10 chính sách đã từng được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận phiên họp (Ảnh: https://quochoi.vn).

Đại biểu Lý Thị Lan cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy nhiều vướng mắc không riêng Vành đai 5 mà mang tính phổ biến đối với các dự án hạ tầng giao thông lớn, liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng, vật liệu, bãi đổ thải, quy hoạch, phân cấp và huy động nguồn lực.

Theo đại biểu, những cơ chế đã được thực tiễn kiểm nghiệm cần được nghiên cứu luật hóa, thay vì mỗi dự án lại phải trình một nghị quyết riêng để xin những cơ chế tương tự.

Giải trình tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết Vành đai 5 có vai trò quan trọng trong kết nối vùng và kết nối các tuyến vành đai, đặc biệt trong bối cảnh Vành đai 4 đang triển khai.

Theo nhu cầu vận tải đến năm 2050, toàn tuyến được tính toán với quy mô 6 làn xe cao tốc chính và hai bên có hai làn song hành, tổng cộng 10 làn xe khi hoàn thành.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát sự cần thiết, hiệu quả kinh tế - xã hội và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công; đồng thời làm rõ cơ cấu nguồn vốn, khả năng cân đối ngân sách và tính khả thi của phương án đầu tư.

Với một dự án dài 349 km, câu hỏi lớn không chỉ là làm bao nhiêu km, mà là đoạn nào cần làm trước để đồng vốn đầu tư tạo ra hiệu quả sớm nhất và mở được hành lang phát triển mới.