Công nghệ chiến lược: Lấy sản phẩm và thị trường làm thước đo

Tại Hội nghị triển khai Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách thức xây dựng và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ công nghệ chiến lược.

Theo Thứ trưởng, hành lang pháp lý phục vụ phát triển công nghệ chiến lược cơ bản đã được hình thành. Trọng tâm hiện nay là tổ chức thực hiện có chất lượng, huy động sự tham gia thực chất của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và địa phương.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp nhận đề xuất nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình quốc gia đặc biệt đến trước ngày 30/9/2026. Trong quá trình này, yêu cầu đặt ra là các nhiệm vụ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, hướng tới sản phẩm cụ thể và có khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng.

Hội nghị triển khai Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược

Từ đề tài đến sản phẩm có địa chỉ ứng dụng

Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng với những nhiệm vụ cần nguồn vốn lớn, thời gian dài, rủi ro cao nhưng có khả năng tạo tác động lan tỏa, Nhà nước cần xác định rõ bài toán, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện hình thành thị trường ban đầu.

Theo đó, việc đặt hàng phải xuất phát từ nhu cầu sử dụng thực tế, gắn với yêu cầu kỹ thuật, các mốc kết quả, địa chỉ tiếp nhận và trách nhiệm cụ thể. Cơ quan quản lý xác định bài toán, mục tiêu; doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và đơn vị sử dụng cần tham gia ngay từ khâu xây dựng nhiệm vụ.

Với những công nghệ đã có khả năng phát triển thành sản phẩm, doanh nghiệp cần giữ vai trò chính trong hoàn thiện, sản xuất và thương mại hóa. Đối với công nghệ còn ở giai đoạn nghiên cứu, viện nghiên cứu và trường đại học giữ vai trò chủ đạo, cùng sự hỗ trợ của các cơ sở nghiên cứu công lập.

Thứ trưởng lưu ý, một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược đã được đề xuất, thẩm định và phê duyệt nhưng mức độ tham gia của doanh nghiệp và nguồn lực ngoài ngân sách chưa tương xứng với mục tiêu chương trình.

Vì vậy, cần chuyển rõ từ “đề xuất đề tài” sang “đề xuất sản phẩm”, gắn nhiệm vụ với cam kết nguồn lực và khả năng giải quyết một bài toán cụ thể. Hiệu quả chương trình không chỉ được đo bằng số nhiệm vụ nghiên cứu mà phải thể hiện qua công nghệ lõi được làm chủ, sản phẩm được hình thành, nguồn lực xã hội được huy động và khả năng ứng dụng, thâm nhập thị trường.

Doanh nghiệp tham gia từ đầu

Để đưa chương trình từ khung chính sách vào thực tiễn, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh 3 yêu cầu trọng tâm.

Trước hết, phải xác định rõ vai trò của từng chủ thể. Các bộ, ngành tổ chức kêu gọi đề xuất công khai, lựa chọn đúng bài toán và bảo đảm tiến độ. Địa phương chủ động xác định nhu cầu, tạo điều kiện thử nghiệm, sử dụng và hình thành thị trường cho sản phẩm mới.

Trong khi đó, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học cần tham gia từ sớm, làm rõ sản phẩm đầu ra, công nghệ lõi, nguồn lực thực hiện và địa chỉ ứng dụng.

Tiếp đó, cần tập trung tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến quy trình, hồ sơ, cơ chế tài chính, sở hữu trí tuệ, nguồn lực đối ứng, thử nghiệm và tiếp nhận sản phẩm.

Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm công khai, minh bạch và chất lượng từ khâu kêu gọi đề xuất, phê duyệt nhiệm vụ đến lựa chọn tổ chức chủ trì. Việc lựa chọn phải dựa trên năng lực thực tế, không chạy theo số lượng; mỗi nhiệm vụ phải có ý nghĩa chiến lược, tính khả thi, năng lực công nghệ, nguồn lực thực hiện và khả năng tạo ra sản phẩm có địa chỉ ứng dụng rõ ràng.

Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1493/QĐ-TTg ngày 6/8/2026, thực hiện giai đoạn 2026-2035. Chương trình xác định doanh nghiệp là trung tâm, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục đại học là lực lượng nòng cốt, hướng tới phát triển các công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược có khả năng ứng dụng, làm chủ và thương mại hóa.

Thứ trưởng Lê Xuân Định yêu cầu các đơn vị khẩn trương triển khai những phần việc thuộc trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ, đưa chương trình từ khung chính sách sang tổ chức thực hiện, trong đó sản phẩm và nhu cầu thị trường phải trở thành trọng tâm của quá trình phát triển công nghệ chiến lược.