Sửa Luật Sở hữu trí tuệ: Đặt tài sản trí tuệ vào hệ sinh thái số và thị trường

Ngày 24/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục Phiên họp thứ 6, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Phiên họp do Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết dự thảo Luật tiếp tục kế thừa phạm vi điều chỉnh của Luật hiện hành, gồm quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và việc bảo hộ các quyền này.

Một nội dung đáng chú ý là dự thảo chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Theo Chính phủ, việc điều chỉnh nhằm thống nhất đầu mối quản lý, đồng thời gắn bảo hộ giống cây trồng với hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục Phiên họp thứ 6

Chuyển từ bảo hộ sang tài sản hóa, thương mại hóa

Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ chỉ đạo chặt chẽ quá trình chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, hồ sơ, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực giữa hai Bộ, bảo đảm công việc được thực hiện thống nhất, liên tục, không bị gián đoạn, đồng thời không làm mất hoặc phân tán năng lực chuyên môn hiện có.

Đối với yêu cầu cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư, kinh doanh, Thường trực Ủy ban đề nghị việc cắt giảm phải thực chất, không chỉ bỏ quy định trong Luật nhưng tiếp tục duy trì các thủ tục tương tự ở văn bản dưới luật. Mục tiêu là giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời thiết kế cơ chế hậu kiểm phù hợp để vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng lần sửa đổi này cần đặt trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tạo lập, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, rút ngắn thời gian xử lý nhưng phải đi cùng nguồn lực con người và hạ tầng số. Cơ chế thẩm định cần được thiết kế phù hợp, có thể ưu tiên những lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm, thay vì áp dụng dàn trải.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ, đưa tài sản trí tuệ trở thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Việc xây dựng quy định mới cũng cần tính đến những vấn đề phát sinh từ kinh tế số, nhất là xác định rõ các chỉ tiêu, tiêu chí trong khai thác sản phẩm phi vật thể, làm rõ ranh giới giữa quyền sở hữu trí tuệ với quyền tác giả, phần mềm, giao diện, qua đó hạn chế nguy cơ chồng chéo và tranh chấp.

Tăng trách nhiệm của nền tảng số

Một trong những vấn đề được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặc biệt lưu ý là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số và trước sự phát triển nhanh của AI.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản các nền tảng số trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Cùng với đó, cần kiểm soát chặt chẽ hơn việc đăng ký nhãn hiệu có chứa tên quốc gia Việt Nam.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Chính phủ cần quan tâm xây dựng, hoàn thiện các quy định quản lý AI, đồng thời tham vấn rộng rãi cộng đồng công nghệ và chủ sở hữu quyền để bảo đảm quy định vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, vừa phù hợp với thực tiễn phát triển công nghệ.

Một yêu cầu khác là xây dựng hệ thống định giá sở hữu trí tuệ theo hướng chuẩn mực, minh bạch, hình thành cơ sở dữ liệu giao dịch công khai và đầu tư nguồn nhân lực, công nghệ phục vụ thẩm định.

Những nội dung này đặt ra yêu cầu chuyển cách tiếp cận đối với sở hữu trí tuệ từ chủ yếu bảo vệ quyền sang đồng thời tạo điều kiện để quyền được xác lập, định giá, giao dịch và khai thác hiệu quả trên thị trường.

Thống nhất đầu mối, giảm chi phí tuân thủ

Làm rõ một số nội dung của dự thảo Luật, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết phạm vi sửa đổi tập trung vào 3 nhóm vấn đề chính: đơn giản hóa thủ tục hành chính; cắt giảm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện; thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.

Chính phủ xác định việc sửa đổi nhằm tạo thuận lợi hơn cho hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; tiếp tục cắt giảm các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết, đồng thời kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất.

Đối với việc chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng đây là bước nhằm gắn kết chặt chẽ hoạt động bảo hộ giống cây trồng với hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Chính phủ cũng sẽ rà soát, sửa đổi các quy định liên quan của Luật Trồng trọt, bảo đảm sự thống nhất sau khi chuyển giao chức năng quản lý, không để phát sinh khoảng trống trong thực thi chính sách.

Việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ lần này vì vậy được đặt trong yêu cầu kép: tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời xây dựng hành lang pháp lý đủ sức đáp ứng những thay đổi nhanh của kinh tế số, AI và thị trường tài sản trí tuệ.