TS. Luật sư Nguyễn Văn Viễn: Sở hữu trí tuệ lĩnh vực được phép độc quyền

TS. Luật sư Nguyễn Văn Viễn, Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM, cho rằng có một lĩnh vực mà độc quyền không chỉ được chấp nhận mà còn là một cơ chế thiết yếu: sở hữu trí tuệ.

Theo ông Viễn đây là lĩnh vực duy nhất mà nhà nước chủ trương trao quyền độc quyền, nhằm khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới, tạo động lực cho sự tiến bộ của toàn xã hội. Từ thế kỷ 15, loài người đã nhận ra rằng chính những sáng tạo mới là động lực thúc đẩy mọi tiến bộ. Để nuôi dưỡng và phát triển nguồn lực quý giá này, các hệ thống luật pháp về sở hữu trí tuệ đã ra đời. Mục tiêu của chúng không gì khác ngoài việc trao quyền độc quyền cho những người tạo ra các sáng kiến mới trong một khoảng thời gian nhất định.

TS. Luật sư Nguyễn Văn Viễn - Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM.

TS. Luật sư Nguyễn Văn Viễn nhấn mạnh: "Một mặt thì dùng cái độc quyền để khuyến khích tất cả mọi người trong xã hội đều sáng tạo." Điều này không chỉ giới hạn ở các nhà khoa học hay các doanh nghiệp lớn, mà là ở mỗi cá nhân, từ những cải tiến nhỏ nhất trong công việc hàng ngày cho đến những phát minh làm thay đổi thế giới. Quyền độc quyền này chính là phần thưởng, là động lực để con người không ngừng tìm tòi, sáng tạo.

Ông Viễn khẳng định một sự thật quan trọng: tài sản trí tuệ là tài sản vô hình, và việc bảo vệ nó phức tạp hơn rất nhiều so với tài sản hữu hình. Trong khi một tài sản vật chất có thể được bảo vệ bằng cách đóng cửa, khóa chặt, thậm chí dùng vũ lực để chống trộm, tài sản trí tuệ lại không thể làm như vậy. "Anh sẽ phải sản xuất ra sản phẩm, anh phải bán ra thị trường, ai cũng mua được," ông Viễn nói.

Khi một sản phẩm hay một thương hiệu được tung ra, nó ngay lập tức đối mặt với nguy cơ bị sao chép, làm nhái. Đặc biệt, một nhãn hiệu càng nổi tiếng thì càng dễ bị làm giả, gây thiệt hại không chỉ về kinh tế mà còn về uy tín. Do đó, các chủ sở hữu tài sản trí tuệ cần phải có ý thức sâu sắc về giá trị và quyền sở hữu của mình, và phải tận dụng tất cả các quy định pháp luật trong nước và quốc tế để bảo vệ nó như một tài sản hữu hình.

Tuy nhiên, thực tế thực thi sở hữu trí tuệ tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Mặc dù khung pháp lý đã được hoàn thiện, nhưng các cơ quan thực thi vẫn còn "lúng túng" trước những vụ việc phức tạp. TS. Luật sư Nguyễn Văn Viễn thẳng thắn chỉ ra những khiếm khuyết trong chính sách, gây ra tình trạng "đúng là lúng túng như gà mắc tóc" khi các quyết định của các cơ quan nhà nước khác nhau lại đối chọi nhau, dẫn đến bế tắc. Một thực tế đáng buồn khác là thói quen bảo hộ sở hữu trí tuệ chưa phổ biến ở các doanh nghiệp Việt Nam, trong khi các doanh nghiệp nước ngoài luôn đặt vấn đề này lên hàng đầu trước khi đầu tư vào thị trường.

Để giải quyết những vấn đề trên, TS. Luật sư Nguyễn Văn Viễn đưa ra hai nhóm khuyến nghị quan trọng. Về phía chủ sở hữu, ông kêu gọi phải có sự "giác ngộ" về quyền sở hữu, phải ý thức rõ tài sản trí tuệ là của mình, không phải là thứ có thể "nhái của ông này một tí, nhái của ông kia một tí." Sau khi đã xác lập quyền sở hữu chính thức, chủ sở hữu cần phải hành xử như một người chủ thực sự, tích cực quan tâm, sử dụng và bảo vệ tài sản của mình, không phó mặc cho Nhà nước.

Về phía Nhà nước, các cơ quan quản lý và thực thi cần phải thường xuyên rà soát, nâng cấp và làm rõ các quy định pháp luật, đặc biệt là những vấn đề còn mâu thuẫn hoặc gây khó khăn. Đồng thời, phải nâng cao năng lực thực thi, trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và quyền hạn để hành động kịp thời và hiệu quả. Ông Viễn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết các vụ việc rõ ràng, xây dựng và áp dụng án lệ để tạo ra sự nhất quán, minh bạch trong các quyết định pháp lý.

Ông Viễn khẳng định, nếu cơ quan thực thi không được cải thiện, không có cách để bảo vệ quyền chính đáng của các chủ sở hữu, thì các quy định pháp luật trên giấy sẽ chỉ là con số 0. Việc hoàn thiện chính sách và cơ chế thực thi là điều kiện tiên quyết để sở hữu trí tuệ thực sự trở thành động lực cho sự đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững của Việt Nam.