Việt Nam hiện là thành viên của hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như RCEP và ATIGA, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường hơn 2,2 tỷ dân trong khu vực ASEAN. Năm 2024, kim ngạch thương mại Việt Nam – ASEAN đạt kỷ lục 83 tỷ USD; riêng 7 tháng đầu năm 2025 đã đạt gần 53 tỷ USD, cho thấy tiềm năng mở rộng giao thương khu vực đang tăng mạnh.
Tuy nhiên, song hành với hội nhập là yêu cầu cấp bách về hạ tầng logistics. Việc chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển từ Trung Quốc sang Đông Nam Á đặt Việt Nam trước cơ hội lớn, đồng thời cũng buộc chúng ta phải có những cảng nước sâu hiện đại, kết nối trực tiếp quốc tế, giảm tải cho hệ thống cảng Đông Nam Bộ vốn đang quá tải. Chính trong bối cảnh đó, Cảng Hòn Khoai được kỳ vọng sẽ trở thành “mắt xích chiến lược” trong mạng lưới logistics quốc gia, giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động hội nhập.
 |
| Phối cảnh công trình Cảng lưỡng dụng Hòn Khoai. |
Nhiều năm qua, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), vùng đất giàu tiềm năng nông nghiệp, thủy sản và chế biến vẫn phải chịu một nghịch lý là hàng hóa xuất khẩu phải “ngược dòng” lên TP. Hồ Chí Minh để ra cảng Cát Lái hay Hiệp Phước.
Theo Hiệp hội Logistics Việt Nam (VLA), mỗi năm có trên 12,5 triệu tấn hàng hóa của vùng được vận chuyển lên Đông Nam Bộ để xuất khẩu, làm tăng chi phí và thời gian, khiến doanh nghiệp ĐBSCL chịu thiệt thòi về sức cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng Cảng Hòn Khoai – cảng nước sâu đầu tiên của ĐBSCL, có khả năng tiếp nhận tàu 150.000 DWT được kỳ vọng sẽ mở ra “cửa ngõ” trực tiếp ra biển lớn, giảm phụ thuộc vào hạ tầng vùng Đông Nam Bộ. Theo đại diện VCCI ĐBSCL, đây là dự án không chỉ phục vụ phát triển kinh tế mà còn mang tầm vóc chiến lược quốc phòng – an ninh của quốc gia.
ĐBSCL – Trung tâm sản xuất năng động nhưng chưa có lối ra xứng tầm
Theo số liệu từ VCCI ĐBSCL, trong giai đoạn 2015–2023, kim ngạch xuất khẩu của vùng tăng gấp đôi, đạt 24,4 tỷ USD, với các nhóm hàng chủ lực như gạo, thủy sản, trái cây. Riêng ngành gạo chiếm đến 38% xuất sang Philippines, 14% sang Indonesia và 11% sang Trung Quốc. Thủy sản đạt hơn 4 tỷ USD năm 2024, trong đó tôm tăng 13%, cá tra ổn định tại thị trường châu Á; còn xuất khẩu trái cây, rau củ tăng 15% so với năm 2022.
“Những con số này chứng minh năng lực sản xuất của vùng là rất lớn, nhưng chuỗi giá trị bị gián đoạn do thiếu hạ tầng logistics đồng bộ. Nếu có một cảng nước sâu ngay tại cửa ngõ ĐBSCL, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được hàng trăm triệu USD mỗi năm”, một doanh nhân thủy sản Cà Mau chia sẻ.
Cùng với đó, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng từ Trung Quốc sang Đông Nam Á đang mở ra cơ hội mới cho Việt Nam, đặc biệt là vùng ĐBSCL, nơi có vị trí thuận lợi kết nối tuyến hàng hải quốc tế. Tuy nhiên, để đón được làn sóng này, hạ tầng cảng biển và logistics phải đi trước một bước.
 |
| Cảng Hòn Khoai nằm ở vị trí chiến lược của cực Nam Tổ quốc, nơi hội tụ nhiều lợi thế tự nhiên và giao thương. |
Cảng Hòn Khoai – động lực kép kinh tế và quốc phòng
Cảng Hòn Khoai nằm ở vị trí chiến lược của cực Nam Tổ quốc, nơi hội tụ nhiều lợi thế tự nhiên và giao thương. Khi hoàn thành, cảng có thể tiếp nhận tàu trọng tải lớn, trở thành trung tâm logistics, dịch vụ hàng hải và thương mại quốc tế của vùng.
Bà Thu Hương - đại diện từ VCCI ĐBSCL nhận định: “Cảng Hòn Khoai không chỉ là công trình kinh tế, mà còn là ‘lá chắn mềm’ bảo vệ chủ quyền biển đảo, củng cố an ninh kinh tế – quốc phòng, giúp Việt Nam chủ động hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.”
Theo các doanh nghiệp, cảng Hòn Khoai đi vào vận hành sẽ giúp giảm áp lực cho các cảng TP. Hồ Chí Minh, hạn chế tình trạng tắc nghẽn hàng hóa; Tăng sức cạnh tranh hàng xuất khẩu, đặc biệt là nông – thủy sản của vùng; Thu hút đầu tư FDI và tư nhân vào hạ tầng logistics, kho lạnh, dịch vụ container hai chiều; Tạo hàng nghìn việc làm mới, góp phần phát triển kinh tế – xã hội cho Cà Mau và các tỉnh lân cận.
“Đây là dự án thể hiện tinh thần ‘bảo vệ Tổ quốc bằng nội lực kinh tế’. Phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền là con đường bền vững nhất,” đại diện VCCI khẳng định.
Doanh nghiệp cần một hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh
Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, để Cảng Hòn Khoai phát huy tối đa hiệu quả, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, cần sớm xúc tiến thu hút các hãng tàu quốc tế vào khai thác cảng để đảm bảo lịch trình ổn định và chi phí cạnh tranh. Thứ hai, phát triển hạ tầng logistics vệ tinh – bao gồm kho lạnh, trung tâm trung chuyển, dịch vụ vận tải container, và hệ thống kho bãi hiện đại gắn kết các khu công nghiệp của vùng. Thứ ba, chú trọng đào tạo nhân lực logistics – lĩnh vực hiện chỉ có 5–7% lao động được đào tạo bài bản, thấp hơn nhiều so với các nước lân cận. Ngoài ra, việc hoàn thiện thể chế và quy hoạch liên vùng theo Nghị quyết 287/QĐ-TTg về phát triển ĐBSCL thời kỳ 2021–2030 sẽ giúp tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi, biến khu vực này vừa là trung tâm sản xuất, vừa là thị trường tiêu dùng hấp dẫn.
 |
| Từ một hòn đảo ngoài khơi xa, Hòn Khoai đang dần hiện lên như biểu tượng của một “cảng lưỡng dụng” mang tầm nhìn kép phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền quốc gia. |
Với tầm nhìn dài hạn, Cảng lưỡng dụng Hòn Khoai không chỉ là biểu tượng của khát vọng vươn ra biển lớn của Cà Mau, mà còn là dấu mốc trong hành trình xây dựng năng lực logistics quốc gia.
“Chúng tôi tin rằng, khi hạ tầng, thể chế và con người cùng được đầu tư đồng bộ, Hòn Khoai sẽ trở thành trung tâm kết nối hiệu quả nhất của vùng cực Nam, đưa hàng hóa Việt Nam đi xa hơn và bền vững hơn,” đại diện VCCI ĐBSCL một lần nữa khẳng định.
Từ một hòn đảo ngoài khơi xa, Hòn Khoai đang dần hiện lên như biểu tượng của một “cảng lưỡng dụng” mang tầm nhìn kép phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền quốc gia. Và từ đó, giấc mơ về một vùng ĐBSCL không chỉ trù phú mà còn tự chủ, bền vững và hội nhập toàn cầu đang đến gần hơn bao giờ hết.
