Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp, với nhiều đề xuất mới nhằm hoàn thiện cơ chế sắp xếp, đổi mới khu vực sự nghiệp công lập, đồng thời bảo đảm không làm suy giảm vai trò cung ứng dịch vụ công của Nhà nước.
Theo dự thảo, bên cạnh phương án chuyển đổi thành công ty cổ phần như quy định hiện hành, các đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện có thể được chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là đề xuất không thực hiện cổ phần hóa đối với các đơn vị đang giữ vị thế độc quyền trong cung ứng dịch vụ công. Bộ Tài chính cho rằng việc chuyển các đơn vị này sang mô hình công ty cổ phần có thể dẫn đến nguy cơ chuyển từ độc quyền Nhà nước sang độc quyền tư nhân, ảnh hưởng đến lợi ích của người dân và hiệu quả quản lý nhà nước.
 |
Đối với những đơn vị duy nhất đang cung cấp một loại hình dịch vụ công trên địa bàn hoặc trong phạm vi cả nước, trường hợp không còn cần duy trì mô hình đơn vị sự nghiệp công lập thì chỉ được chuyển sang doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ.
Đặc biệt, dự thảo quy định không chuyển các bệnh viện và cơ sở giáo dục công lập thành doanh nghiệp. Theo cơ quan soạn thảo, đây là các lĩnh vực cung cấp những dịch vụ công cơ bản, thiết yếu nhất đối với người dân, có vai trò quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội và phát triển nguồn nhân lực quốc gia.
Bên cạnh đó, một số lĩnh vực đặc thù gắn với nhiệm vụ chính trị, xã hội như xuất bản, thông tin đối ngoại, công tác xã hội và các hoạt động phục vụ lợi ích công cộng cũng thuộc nhóm Nhà nước phải nắm giữ toàn bộ vốn điều lệ sau khi chuyển đổi.
Dự thảo cũng đặt ra các điều kiện chặt chẽ đối với đơn vị sự nghiệp công lập muốn chuyển sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp. Cụ thể, đơn vị phải bảo đảm khả năng tự chủ tài chính, trong đó đã tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm cả chi thường xuyên và chi đầu tư trong ít nhất hai năm liên tiếp gần nhất.
Việc xác định giá trị đơn vị khi chuyển đổi sẽ được thực hiện trên cơ sở toàn bộ tài sản hiện có, quyền sử dụng đất, các khoản công nợ cùng các nguồn lực tài chính khác theo quy định.
Đối với trường hợp chuyển thành công ty cổ phần, Nhà nước dự kiến tiếp tục nắm giữ tối thiểu 35% vốn điều lệ nhằm bảo đảm quyền tham gia quyết định các vấn đề quan trọng, đồng thời duy trì khả năng kiểm soát việc cung ứng các dịch vụ công thiết yếu.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, phần lớn các đơn vị sau khi chuyển đổi đều ghi nhận kết quả hoạt động tích cực hơn, doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng, bộ máy quản trị được cải thiện và khả năng huy động nguồn lực xã hội được nâng cao.
Tuy nhiên, tiến độ chuyển đổi trên thực tế vẫn diễn ra khá chậm. Trong tổng số 516 đơn vị sự nghiệp công lập thuộc danh mục dự kiến chuyển đổi giai đoạn 2021-2025, đến nay mới có 5 đơn vị hoàn tất việc chuyển sang mô hình công ty cổ phần.
Bộ Tài chính cho biết nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tâm lý e ngại thay đổi của một số cơ quan chủ quản, năng lực tài chính còn hạn chế của nhiều đơn vị sự nghiệp công lập, cùng với những khó khăn trong xử lý tài sản, sắp xếp nhà đất trước khi chuyển đổi.
Đáng chú ý, tỷ lệ đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ tài chính trên phạm vi cả nước hiện mới đạt khoảng 6,3%, cho thấy dư địa và thách thức trong quá trình đổi mới khu vực sự nghiệp công lập vẫn còn rất lớn trong thời gian tới.
