Đề xuất lùi áp dụng hóa đơn điện tử để tránh gây sốc cho doanh nghiệp

Cần thêm thời gian để bảo đảm triển khai đồng bộ

Theo bản tổng hợp ý kiến góp ý đối với dự thảo Thông tư quy định về hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đề xuất lùi thời điểm áp dụng từ ngày 1/7/2026 thêm 6 tháng.

Lý do được đưa ra là các sàn thương mại điện tử, đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp cần thêm thời gian để rà soát quy định mới, nâng cấp hệ thống phần mềm, hoàn thiện kết nối kỹ thuật, kiểm thử vận hành cũng như đào tạo, hướng dẫn người bán thực hiện các yêu cầu mới.

Đề xuất lùi thời điểm lập hóa đơn giao dịch trên sàn thương mại điện tử. Ảnh: VTV.

Trong bối cảnh thương mại điện tử đang phát triển nhanh với hàng triệu giao dịch mỗi ngày, bất kỳ thay đổi nào liên quan đến hóa đơn điện tử cũng tác động trực tiếp tới doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người tiêu dùng và cơ quan quản lý. Nếu triển khai quá gấp, nguy cơ phát sinh lỗi kỹ thuật, gián đoạn giao dịch hoặc sai sót trong kê khai thuế là điều khó tránh khỏi.

Quan điểm này nhận được sự đồng tình từ nhiều doanh nghiệp lớn. Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) cũng kiến nghị lùi thời điểm thực hiện đến tháng 12/2026 nhằm tạo điều kiện cho các đơn vị hoàn tất việc nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin.

Đặc biệt, với các doanh nghiệp nhà nước, việc đầu tư hoặc thay đổi hệ thống phần mềm phải trải qua nhiều bước lựa chọn nhà cung cấp, thẩm định và phê duyệt theo quy định. Do đó, khoảng thời gian từ nay đến ngày 1/7/2026 được cho là khá ngắn để hoàn thành toàn bộ quy trình.

Những khoảng trống pháp lý cần được làm rõ

Không chỉ đề xuất gia hạn thời gian áp dụng, nhiều đơn vị còn góp ý hoàn thiện các quy định liên quan đến xử lý hóa đơn điện tử trong thực tế.

Một trong những nội dung được quan tâm là cơ chế ủy nhiệm lập hóa đơn điện tử. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp sử dụng bên thứ ba hoặc nền tảng trung gian để phát hành hóa đơn thay mặt người bán. Tuy nhiên, khi phát sinh sai sót, việc xác định trách nhiệm giữa bên ủy nhiệm và bên nhận ủy nhiệm vẫn chưa thực sự rõ ràng.

Các ý kiến cho rằng dự thảo cần quy định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể trong các trường hợp điều chỉnh, thay thế hoặc hủy hóa đơn; trách nhiệm lưu trữ hồ sơ; gửi dữ liệu cho cơ quan thuế; chuyển hóa đơn cho người mua và thực hiện nghĩa vụ thuế phát sinh.

Đối với lĩnh vực thương mại điện tử, nhiều tình huống giao dịch đặc thù cũng cần được hướng dẫn chi tiết hơn. Thực tế cho thấy việc hoàn hàng, hủy đơn, giao hàng không thành công hoặc thay đổi giá trị thanh toán sau khi giao dịch đã được ghi nhận diễn ra khá phổ biến.

Nếu thiếu hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh hóa đơn và kê khai thuế, trong khi cơ quan quản lý cũng đối mặt nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.

Đáng chú ý, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đề xuất cho phép sử dụng dữ liệu điện tử trên hệ thống giao dịch như xác nhận đơn hàng, lịch sử thanh toán hoặc thông tin hoàn trả hàng hóa thay thế cho văn bản thỏa thuận riêng giữa người bán và người mua khi điều chỉnh hóa đơn.

Đề xuất này được đánh giá phù hợp với xu hướng số hóa hiện nay, giúp giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí và phản ánh đúng bản chất của các giao dịch trực tuyến.

Bài toán cân bằng giữa quản lý và thực tiễn

Một nội dung khác nhận được nhiều sự quan tâm là quy định liên quan đến chữ ký điện tử của người mua trên hóa đơn.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng cần nghiên cứu kỹ tính khả thi của quy định này bởi trên thực tế, đa số người tiêu dùng hiện chưa sở hữu chữ ký số cá nhân hoặc không có điều kiện thực hiện ký điện tử ngay tại thời điểm mua hàng.

Giải trình về vấn đề này, Bộ Tài chính cho biết dự thảo không bắt buộc người mua phải ký điện tử trên hóa đơn, ngoại trừ các trường hợp đáp ứng điều kiện kỹ thuật để thực hiện.

Động thái này được đánh giá là phù hợp với thực tiễn, tránh tạo thêm rào cản đối với người dân và doanh nghiệp trong quá trình sử dụng hóa đơn điện tử.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng tập trung vào các giải pháp khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ. Đây được xem là mắt xích quan trọng trong việc chống thất thu thuế, minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tuy nhiên, để các chương trình như “hóa đơn may mắn” thực sự phát huy hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần quy định rõ tần suất quay thưởng, tiêu chí xác định hóa đơn hợp lệ, cơ chế giám sát và công khai kết quả.

Ngoài ra, việc ứng dụng nền tảng số, mạng xã hội và các ứng dụng di động để tuyên truyền, khuyến khích người dân lấy hóa đơn cũng cần được đẩy mạnh nhằm tạo sự thay đổi về nhận thức và thói quen tiêu dùng.

Hoàn thiện chính sách để thúc đẩy chuyển đổi số bền vững

Việc áp dụng hóa đơn điện tử là xu hướng tất yếu trong quá trình chuyển đổi số quốc gia, góp phần hiện đại hóa công tác quản lý thuế, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ nhiều chương trình chuyển đổi số cho thấy hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào mục tiêu chính sách mà còn nằm ở tính khả thi khi triển khai. Một quy định dù đúng hướng nhưng nếu áp dụng quá gấp hoặc chưa giải quyết hết các vướng mắc thực tiễn có thể tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp và phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết.

Đề xuất lùi thời điểm thực hiện thêm 6 tháng vì thế không phải là bước lùi của quá trình chuyển đổi số, mà có thể được xem là khoảng thời gian cần thiết để hoàn thiện hệ thống, thống nhất cách hiểu và chuẩn bị nguồn lực triển khai đồng bộ.