Điều đáng lưu ý là người thân cũng không nên vì biết mật khẩu, đang giữ thẻ ngân hàng hoặc điện thoại của người đã mất mà tự ý rút tiền. Cách xử lý đúng là xác định người có quyền hưởng di sản, hoàn thiện hồ sơ và làm việc với ngân hàng nơi mở tài khoản.
Tiền trong tài khoản có bị ngân hàng thu hồi?
Câu trả lời là không. Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.
 |
| Khi chủ tài khoản qua đời, số tiền trong tài khoản thanh toán hoặc tài khoản tiết kiệm không bị mất và cũng không thuộc quyền sở hữu của ngân hàng. |
Vì vậy, số dư trong tài khoản ngân hàng là một loại tài sản có thể trở thành di sản thừa kế, chứ không mặc nhiên thuộc về ngân hàng.
Đối với tài khoản thanh toán, quy định của Ngân hàng Nhà nước cũng xác định trường hợp chủ tài khoản là cá nhân chết là một trong những trường hợp phải xử lý tài khoản và số dư còn lại. Khi tài khoản được đóng, ngân hàng phải thông báo cho người thừa kế hợp pháp; nếu người thừa kế đã được thông báo nhưng chưa đến nhận, số dư được xử lý theo thỏa thuận trước với ngân hàng và quy định pháp luật liên quan.
Đối với tiền gửi tiết kiệm, Thông tư 48/2018/TT-NHNN quy định tổ chức tín dụng phải hướng dẫn thủ tục chi trả tiền gửi tiết kiệm theo thừa kế, bảo đảm việc chi trả chính xác và an toàn tài sản.
Người thừa kế phải bắt đầu từ đâu?
Việc đầu tiên là thông báo cho ngân hàng về việc chủ tài khoản đã qua đời và đề nghị ngân hàng hướng dẫn thủ tục xử lý số dư.
Theo Thông tư 17/2024/TT-NHNN, thỏa thuận mở và sử dụng tài khoản thanh toán phải quy định việc cung cấp thông tin về số dư cho người đại diện, người thừa kế hoặc người đại diện của người thừa kế khi chủ tài khoản cá nhân chết hoặc bị tuyên bố đã chết.
Trên thực tế, hồ sơ ngân hàng yêu cầu sẽ phụ thuộc từng trường hợp. Gia đình nên chuẩn bị trước các giấy tờ cơ bản như giấy chứng tử, giấy tờ tùy thân của người yêu cầu, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và di chúc hợp pháp nếu người chết có để lại di chúc.
Trường hợp thừa kế theo pháp luật hoặc có nhiều người cùng hưởng di sản, ngân hàng có thể yêu cầu văn bản khai nhận di sản, văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc giấy tờ hợp pháp khác để xác định chính xác người được nhận tiền.
Điểm mấu chốt là ngân hàng không thể chỉ căn cứ vào việc một người tự nhận mình là vợ, chồng, con hoặc người thân của chủ tài khoản để giao tiền. Ngân hàng phải xác định đúng người có quyền hưởng di sản trước khi thực hiện chi trả.
Nếu có nhiều người cùng được thừa kế thì sao?
Khi có nhiều người cùng hưởng di sản, số tiền không mặc nhiên được giao cho một người trong gia đình.
Nếu có di chúc hợp pháp, việc phân chia được thực hiện theo nội dung di chúc, trong phạm vi pháp luật cho phép. Nếu thừa kế theo pháp luật, những người thuộc hàng thừa kế và quyền hưởng di sản được xác định theo Bộ luật Dân sự.
Bộ luật Dân sự cũng quy định người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, nhưng việc từ chối phải đáp ứng điều kiện luật định và được lập thành văn bản trước thời điểm phân chia di sản.
Nếu giữa những người thừa kế phát sinh tranh chấp, ngân hàng không phải là cơ quan giải quyết tranh chấp thừa kế. Khi đó, việc chi trả có thể phải chờ bản án, quyết định hoặc văn bản có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền làm căn cứ xác định người được nhận tiền.
Tuyệt đối không tự ý dùng thẻ và mật khẩu
Đây là bước gia đình cần đặc biệt lưu ý.
Không nên tự ý đăng nhập Internet Banking, dùng thẻ ATM, mã PIN, mật khẩu hoặc điện thoại của người đã mất để rút, chuyển tiền, dù người thực hiện giao dịch là vợ, chồng, con hoặc người thân.
Việc sử dụng tài khoản thanh toán phải tuân thủ quy định về chủ tài khoản, người được ủy quyền và người thừa kế hợp pháp. Ngân hàng có trách nhiệm áp dụng các biện pháp bảo đảm an toàn, bảo mật và có thể từ chối giao dịch không hợp pháp, không hợp lệ hoặc không phù hợp với thỏa thuận sử dụng tài khoản.
Cách an toàn nhất là báo cho ngân hàng, khóa việc sử dụng tùy tiện tài khoản và thực hiện thủ tục nhận di sản theo đúng quy định.
Với gia đình, điều quan trọng không phải là cố tìm cách rút tiền càng nhanh càng tốt mà là xác định đúng ai là người có quyền hưởng di sản, di sản được chia thế nào và hồ sơ nào chứng minh quyền đó. Khi những vấn đề này được làm rõ, ngân hàng sẽ có căn cứ pháp lý để thực hiện việc chi trả số tiền còn lại.
