Bảo hiểm thất nghiệp 2026: Mức đóng linh hoạt, doanh nghiệp hưởng lợi gì?

Từ mức đóng cố định sang cơ chế điều hành linh hoạt

Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật Việc làm 2025 là cơ chế xác định mức đóng bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Thay vì ấn định tỷ lệ đóng 1% như trước, luật quy định mức đóng tối đa bằng 1% đối với người lao động và người sử dụng lao động, tạo cơ sở để Chính phủ điều chỉnh phù hợp với tình hình kinh tế và khả năng cân đối của Quỹ BHTN.

Điểm mới này không đồng nghĩa mức đóng tự động giảm từ năm 2026, mà trao thêm công cụ điều hành chính sách khi thị trường lao động biến động. Tùy tình hình thực tế và kết dư quỹ, Chính phủ có thể quyết định mức đóng cụ thể nhằm hài hòa yêu cầu bảo đảm an sinh với khả năng đóng góp của doanh nghiệp và người lao động.

Theo ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cơ chế mới đặc biệt có ý nghĩa khi Quỹ BHTN có kết dư lớn nhưng doanh nghiệp gặp khó khăn. Việc cho phép điều chỉnh mức đóng trong giới hạn luật định sẽ giúp chính sách phản ứng kịp thời hơn, thay vì phải áp dụng các cơ chế đặc thù như trước đây.

Thực tế giai đoạn dịch Covid-19 cho thấy vai trò của Quỹ BHTN trong hỗ trợ thị trường lao động. Năm 2021, hơn 13 triệu người lao động được nhận hỗ trợ với mức từ 1,8 đến 3,3 triệu đồng/người, tổng kinh phí hơn 32.000 tỷ đồng. Cùng thời gian, khoảng 446.000 đơn vị sử dụng lao động được giảm mức đóng từ 1% xuống 0% trong 12 tháng, tương ứng hơn 9.100 tỷ đồng.

Tổng nguồn lực hỗ trợ từ Quỹ BHTN trong giai đoạn này vượt 41.000 tỷ đồng, góp phần giảm áp lực tài chính, duy trì việc làm và hỗ trợ người lao động vượt qua khó khăn.

Tuy nhiên, do tỷ lệ đóng trước đây được quy định cố định trong luật, việc triển khai các biện pháp hỗ trợ đặc biệt phải trải qua nhiều bước xem xét, quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Đây cũng là một trong những vấn đề thực tiễn đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế điều hành quỹ.

Với quy định mới, chính sách BHTN có thêm khả năng thích ứng trước các cú sốc kinh tế, nhất là khi doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, thiếu đơn hàng hoặc đối mặt nguy cơ cắt giảm lao động.

Bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, đánh giá cơ chế đóng linh hoạt có thể góp phần giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp trong những giai đoạn khó khăn, đồng thời tạo điều kiện để người lao động tiếp tục tham gia hệ thống BHTN.

Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, thay đổi này có ý nghĩa đối với việc kiểm soát chi phí lao động. Khi mức đóng được điều chỉnh phù hợp, doanh nghiệp có thêm dư địa tài chính để duy trì hoạt động và ổn định nhân sự. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào mức đóng cụ thể do Chính phủ quy định và thời điểm áp dụng.

Mở rộng diện bao phủ, giảm thủ tục cho lao động thời vụ

Bên cạnh điều chỉnh mức đóng, Luật Việc làm 2025 bổ sung chính sách khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật thông qua cơ chế giảm mức đóng BHTN.

Quy định này hướng tới việc giảm một phần chi phí sử dụng lao động, qua đó khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng và duy trì việc làm cho nhóm lao động gặp nhiều rào cản khi tiếp cận thị trường.

Một thay đổi khác liên quan đến phương thức đóng BHTN đối với các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp.

Đây là những ngành có tính mùa vụ cao, nhu cầu lao động thường biến động theo chu kỳ sản xuất. Việc thực hiện thủ tục đóng bảo hiểm theo từng tháng có thể làm tăng khối lượng công việc hành chính, nhất là đối với các cơ sở sản xuất nhỏ sử dụng nhiều lao động ngắn hạn.

Theo quy định mới, người sử dụng lao động thuộc các trường hợp đủ điều kiện trong những lĩnh vực này có thể lựa chọn phương thức đóng theo quý hoặc 6 tháng, thay vì chỉ thực hiện hằng tháng.

Cơ chế này giúp đơn vị sử dụng lao động chủ động hơn trong bố trí dòng tiền, giảm tần suất thực hiện thủ tục và phù hợp với đặc điểm sản xuất theo mùa vụ. Đồng thời, việc mở rộng diện tham gia BHTN đối với người lao động có hợp đồng ngắn hạn góp phần thu hẹp khoảng trống an sinh trên thị trường lao động.

Ông Trần Tuấn Tú nhận định những điều chỉnh trên tạo thuận lợi cho cả người lao động và đơn vị sử dụng lao động, đặc biệt là nhóm lao động ngắn hạn được mở rộng diện bao phủ theo Luật Việc làm 2025.

Tuy vậy, việc mở rộng đối tượng tham gia cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, cập nhật dữ liệu việc làm và quá trình đóng BHTN. Với những ngành có lao động biến động thường xuyên, việc kết nối thông tin giữa doanh nghiệp, cơ quan bảo hiểm xã hội và hệ thống dịch vụ việc làm sẽ có vai trò quan trọng trong bảo đảm quyền lợi cho người tham gia.

Về dài hạn, cơ chế đóng linh hoạt chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng khả năng cân đối quỹ và dự báo biến động thị trường lao động. Việc giảm mức đóng cần dựa trên tính toán đầy đủ về nguồn thu, nhu cầu chi trả trợ cấp thất nghiệp và các chính sách hỗ trợ duy trì, tìm kiếm việc làm.

Đối với doanh nghiệp, thay đổi đáng chú ý không chỉ nằm ở khả năng giảm chi phí đóng bảo hiểm, mà còn ở cách chính sách an sinh chuyển từ cơ chế tương đối cố định sang điều hành linh hoạt hơn. Đây là điều kiện để BHTN phát huy đồng thời hai vai trò: bảo vệ thu nhập cho người lao động khi mất việc và hỗ trợ doanh nghiệp duy trì việc làm trước những biến động kinh tế.