6 năm EVFTA: Đòn bẩy đưa thương mại Việt Nam - EU bứt tốc, hướng tới chuỗi giá trị bền vững

Hơn 42% kim ngạch thương mại ba thập kỷ được tạo ra sau khi EVFTA có hiệu lực

Ngày 1/8/2026 đánh dấu tròn 6 năm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) chính thức đi vào thực thi. Dù mới chiếm một phần nhỏ trong chặng đường hơn ba thập kỷ quan hệ ngoại giao Việt Nam - EU, hiệp định đã nhanh chóng khẳng định vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai bên.

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam và Cơ quan Thống kê Quốc gia (NSO), tổng kim ngạch thương mại song phương từ năm 1995 đến hết tháng 6/2026 đã vượt 900 tỷ USD. Đáng chú ý, riêng giai đoạn sáu năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực đã đóng góp 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6% tổng kim ngạch thương mại của hơn 30 năm hợp tác giữa Việt Nam và EU. Kết quả này phản ánh tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ của thương mại song phương khi các cam kết mở cửa thị trường từng bước được hiện thực hóa.

Sau 6 năm thực thi EVFTA, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EU vượt 900 tỷ USD; riêng giai đoạn từ tháng 8/2020 đến tháng 6/2026 đóng góp 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6% tổng kim ngạch hơn ba thập kỷ hợp tác thương mại song phương.

Đánh giá về cột mốc này, Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhấn mạnh: "Gần một nửa tổng kim ngạch thương mại ba thập kỷ qua giữa EU và Việt Nam diễn ra dưới khuôn khổ của EVFTA. Điều đó cho thấy sự gia tăng nhanh chóng của tốc độ hội nhập thương mại ngay khi các rào cản tiếp cận thị trường được tháo gỡ. Sáu năm trước, EVFTA mới chỉ là một cam kết chính trị đầy tham vọng. Ngày nay, tác động của nó đã hiện hữu và đo lường được: hiệp định đã tái định hình dòng chảy thương mại, bồi đắp niềm tin kinh doanh và đưa Việt Nam trở thành một trong những 'neo kinh tế' quan trọng hàng đầu của châu Âu tại châu Á.”

Theo ông Bruno Jaspaert, đồng hành cùng tiến trình này từ bàn đàm phán đến khâu triển khai thực tế, EuroCham trân trọng kỷ niệm cột mốc này để tôn vinh ngoại giao thương mại với những giá trị kinh tế thực chất. Với tư cách là tiếng nói đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam, chúng tôi sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng thông qua công tác vận động chính sách dựa trên thực chứng và các cuộc đối thoại công - tư mang tính xây dựng.

Năm thứ 7, hàng hóa Việt Nam hưởng ưu đãi thuế quan lớn nhất từ trước đến nay

Bước sang năm thứ 7 thực thi EVFTA, Liên minh châu Âu hoàn tất lộ trình tự do hóa thương mại đối với hàng hóa Việt Nam khi mở cửa miễn thuế cho khoảng 99% dòng hàng xuất khẩu. Đây được xem là cột mốc quan trọng, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị phần tại một trong những thị trường có yêu cầu cao nhất thế giới.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam tiếp tục thực hiện lộ trình cắt giảm thuế quan đối với hàng hóa EU và dự kiến hoàn thành vào năm 2030, đúng dịp EVFTA tròn 10 năm thực thi. Quá trình cắt giảm thuế theo lộ trình được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo môi trường thương mại cân bằng, minh bạch và ổn định cho doanh nghiệp hai bên.

Số liệu nửa đầu năm 2026 tiếp tục cho thấy đà tăng trưởng tích cực của thương mại Việt Nam - EU. Tổng kim ngạch song phương đạt 41,4 tỷ USD; trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 31,8 tỷ USD và nhập khẩu từ EU đạt 9,7 tỷ USD, đưa mức xuất siêu lên khoảng 22 tỷ USD. Con số này đã vượt mức xuất siêu của cả năm 2019 - thời điểm trước khi EVFTA có hiệu lực.

Theo Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet, dù Việt Nam đang duy trì mức thặng dư thương mại rất lớn với EU, chúng ta không nên nhìn nhận mối quan hệ đối tác này qua lăng kính được - mất. Những mặt hàng mà châu Âu mang đến như công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm chính là đòn bẩy trực tiếp nâng tầm năng suất công nghiệp cho Việt Nam. Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản lại là mảnh ghép hoàn hảo để củng cố các chuỗi cung ứng của châu Âu cũng như phục vụ hàng triệu người tiêu dùng tại đây.

Ông Jean-Jacques Bouflet cũng cho rằng EVFTA đang từng bước hình thành một hệ sinh thái hợp tác kinh tế có tính bổ trợ cao, tạo nền tảng để hai bên tiếp tục mở rộng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn tới.

Doanh nghiệp châu Âu gia tăng niềm tin vào thị trường Việt Nam

Không chỉ phản ánh qua các con số thương mại, hiệu quả của EVFTA còn được thể hiện ở mức độ gắn bó ngày càng lớn của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu với thị trường Việt Nam.

Theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II/2026 do EuroCham công bố, 55% doanh nghiệp châu Âu tham gia khảo sát đánh giá Việt Nam là thị trường hoạt động cốt lõi hoặc điểm đến tăng trưởng chiến lược. Bên cạnh đó, 22% doanh nghiệp khác coi Việt Nam là mắt xích quan trọng trong mạng lưới hoạt động khu vực, cho thấy vị thế của Việt Nam ngày càng được nâng cao trong chiến lược phát triển dài hạn của các tập đoàn châu Âu tại châu Á.

Khảo sát cũng ghi nhận khoảng một nửa số doanh nghiệp đang tham gia thương mại Việt Nam - EU được hưởng lợi trực tiếp từ các ưu đãi thuế quan của EVFTA. Trong đó, 33% doanh nghiệp áp dụng ưu đãi thuế cho ít nhất 20% kim ngạch thương mại và gần 20% áp dụng cho hơn một nửa giá trị giao dịch.

EVFTA mang lại lợi ích rõ nét cho cộng đồng doanh nghiệp khi 50% doanh nghiệp tham gia thương mại Việt Nam - EU được hưởng ưu đãi trực tiếp từ hiệp định, trong đó 66% ghi nhận mức tiết kiệm chi phí có thể đo lường được.

Đáng chú ý, 66% doanh nghiệp cho biết đã ghi nhận mức tiết kiệm chi phí có thể đo lường được nhờ tận dụng các cam kết của hiệp định. Phần lớn tiết kiệm từ 5 - 15%, trong khi 11% doanh nghiệp tiết kiệm trên 30%. Nhóm doanh nghiệp trong lĩnh vực thương mại, logistics và hàng tiêu dùng là những đơn vị hưởng lợi rõ nét nhất khi tỷ lệ doanh nghiệp tiết kiệm từ 16 - 30% cao gấp đôi mức bình quân của các ngành.

Theo EuroCham, nhiều doanh nghiệp nhập khẩu châu Âu cho biết hơn 80% hoạt động thương mại Việt Nam - EU của họ hiện được hưởng ưu đãi thuế quan theo EVFTA. Chi phí nhập khẩu giảm đã giúp doanh nghiệp hạ giá bán từ 5 - 15%, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường Việt Nam và mở rộng dư địa tăng trưởng. Trong khi đó, các doanh nghiệp logistics cũng hưởng lợi khi nhu cầu vận tải, kho bãi và phân phối gia tăng cùng với sự mở rộng của dòng chảy thương mại.

Gỡ điểm nghẽn để khai thác hiệu quả hơn EVFTA

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình thực thi EVFTA vẫn còn những rào cản khiến nhiều doanh nghiệp chưa thể tận dụng tối đa các ưu đãi của hiệp định.

Theo khảo sát của EuroCham, 50% doanh nghiệp cho rằng các thủ tục liên quan đến quản lý thuế nội địa, quy trình xử lý thuế và hoàn thuế giá trị gia tăng còn phức tạp, kéo dài. Khoảng 33% doanh nghiệp gặp khó khăn với Quy tắc xuất xứ (RoO), hồ sơ chứng nhận xuất xứ (C/O) và sự khác biệt trong cách áp dụng quy định giữa các cơ quan quản lý. Trong khi đó, 17% nhận định chi phí tuân thủ vẫn ở mức cao so với lợi ích thuế quan có thể đạt được.

Theo EuroCham, đơn giản hóa thủ tục hải quan, đẩy nhanh hoàn thuế, số hóa hồ sơ và làm rõ quy tắc xuất xứ là những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả tận dụng EVFTA của doanh nghiệp Việt Nam và EU.

Thực tế này cũng được phản ánh qua trường hợp một doanh nghiệp sản xuất đa quốc gia hoạt động tại các thị trường châu Âu, Australia và Bắc Mỹ. Dù thuộc nhóm ngành có nhiều cơ hội hưởng ưu đãi từ EVFTA, chưa đến 20% lô hàng xuất khẩu sang EU của doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện để được hưởng ưu đãi thuế. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự khác biệt trong cách diễn giải quy định giữa các quốc gia thành viên EU và Việt Nam, cùng với yêu cầu về xuất xứ thường xuyên được cập nhật.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, EuroCham cho biết đã tăng cường các hoạt động đối thoại công - tư với Bộ Công Thương nhằm tháo gỡ những vướng mắc về Quy tắc xuất xứ, áp dụng thuế suất ưu đãi và thủ tục hải quan. Đồng thời, chương trình Đối thoại và Tập huấn Hải quan thường niên được tổ chức nhằm trang bị cho doanh nghiệp các hướng dẫn thực tiễn để tận dụng tốt hơn các cam kết của EVFTA.

Theo Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet: "Khác với các thế hệ hiệp định thương mại tự do trước đây, EVFTA vươn xa hơn việc cắt giảm thuế quan để bao trùm cả hợp tác hải quan, tiêu chuẩn kỹ thuật, sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững và tính minh bạch trong quản lý. Khi các tiêu chuẩn môi trường, yêu cầu truy xuất nguồn gốc sản phẩm và kỳ vọng về thẩm định chuỗi cung ứng không ngừng tiến hóa - đặc biệt là dưới tác động của Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal), Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) – năng lực thấu hiểu và thực thi các quy định này sẽ trở thành yếu tố quyết định ngày càng quan trọng đối với sức cạnh tranh của doanh nghiệp.”

Theo EuroCham, cùng với thương mại, EVFTA đang tạo nền tảng để thúc đẩy dòng vốn đầu tư chất lượng cao từ châu Âu vào Việt Nam. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả hơn cơ hội này, doanh nghiệp châu Âu vẫn kỳ vọng môi trường đầu tư tiếp tục được cải thiện theo hướng minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao. Hiệp hội cho rằng việc sớm hoàn tất phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA) sẽ góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư trong những lĩnh vực như năng lượng sạch, hạ tầng số và sản xuất công nghệ cao.