Việt Nam tăng cường hợp tác bảo vệ tầng ô-dôn, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Hội thảo quốc gia chủ đề “Hoạt động bảo vệ tầng ô-dôn hướng tới chuyển đổi xanh: Thúc đẩy hợp tác liên chính phủ, hợp tác công – tư”

Hội thảo do Thứ trưởng Lê Công Thành chủ trì, với sự tham dự của đại diện Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal, các bộ, ngành, địa phương, cùng nhiều tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, UNEP, UNDP, ADB, GIZ, GGGI, ETP… và đông đảo chuyên gia, viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong lĩnh vực môi trường, năng lượng, làm mát và chuyển đổi công nghệ.

Bốn thập kỷ hợp tác toàn cầu bảo vệ “lá chắn sự sống” của Trái đất

Năm 2025 đánh dấu 40 năm kể từ khi Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn được thông qua, đặt nền móng cho kỷ nguyên hợp tác toàn cầu trong lĩnh vực này. Trên cơ sở đó, Nghị định thư Montreal ra đời năm 1987 và trở thành một trong những điều ước quốc tế thành công nhất trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Nhờ sự nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế, đến nay thế giới đã loại bỏ được khoảng 99% các chất làm suy giảm tầng ô-dôn. Hội đồng khoa học của Nghị định thư Montreal dự báo, nếu giữ vững cam kết hiện tại, tầng ô-dôn sẽ được phục hồi hoàn toàn vào khoảng năm 2040, trở lại mức độ như năm 1980.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh: "Nỗ lực toàn cầu này không chỉ giúp phục hồi tầng ô-dôn – 'tấm lá chắn' của sự sống – mà còn góp phần giảm phát thải khoảng 135 tỷ tấn CO₂ từ năm 1990 đến nay, tương đương gần 25% mục tiêu hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu."

Hơn ba thập kỷ đồng hành cùng thế giới bảo vệ tầng ô-dôn

Gia nhập Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả nổi bật trong loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn, đặc biệt là HCFC và HFC – hai nhóm chất có tác động lớn đến hiện tượng nóng lên toàn cầu. Thành công này có được nhờ sự hỗ trợ từ Quỹ Đa phương, Ngân hàng Thế giới, Chương trình Môi trường Liên hợp quốc và các đối tác phát triển.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành

Không chỉ loại bỏ dần các chất gây hại, Việt Nam còn thúc đẩy chuyển đổi công nghệ sản xuất theo hướng thân thiện với khí hậu, hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng giải pháp làm mát bền vững. Năm 2023, Việt Nam chính thức tham gia Cam kết làm mát toàn cầu – một bước đi thể hiện cam kết mạnh mẽ trong ứng phó biến đổi khí hậu.

Để quản lý hiệu quả các chất được kiểm soát, Việt Nam đã từng bước nội luật hóa các quy định quốc tế thông qua Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định số 06/2022/NĐ-CP và Nghị định số 119/2025/NĐ-CP. Những chính sách này không chỉ hỗ trợ bảo vệ tầng ô-dôn mà còn gắn kết chặt chẽ với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới chuyển đổi xanh.

Theo thống kê của Ban Thư ký ô-dôn quốc tế, tính đến tháng 8/2025, các hoạt động kiểm soát và loại trừ chất làm suy giảm tầng ô-dôn tại Việt Nam đã giúp loại bỏ khoảng 240 triệu tấn CO₂ tương đương.

Thúc đẩy giải pháp làm mát bền vững, hướng đến phát thải ròng bằng 0

Bà Tina Chondraki Birmpili, Trưởng Ban điều hành Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal

Bà Tina Chondraki Birmpili – Trưởng Ban điều hành Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal – ghi nhận mối quan hệ hợp tác lâu dài và hiệu quả giữa Việt Nam và Quỹ, với 90 dự án đã được triển khai, tổng vốn hỗ trợ khoảng 30 triệu USD. Những hỗ trợ này tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý, kỹ thuật và xây dựng chiến lược quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn và gây hiệu ứng nhà kính.

Gần đây, Quỹ cũng đã phê duyệt khoản hỗ trợ mới cho Việt Nam nhằm triển khai Kế hoạch hành động thực hiện Bản sửa đổi Kigali – bổ sung vào Nghị định thư Montreal. Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên xây dựng kế hoạch này, tập trung vào các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm và bền vững.

Theo ông Lê Ngọc Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ NN-MT), Luật Bảo vệ môi trường hiện hành đã quy định rõ việc loại trừ các chất được kiểm soát, từ khâu sản xuất, nhập khẩu, tiêu thụ đến thu gom, tái chế hoặc tiêu hủy. Đồng thời, khuyến khích phát triển công nghệ và thiết bị sử dụng các chất thân thiện với tầng ô-dôn và khí hậu.

Ông Lê Ngọc Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ NN-MT)

Từ nay đến năm 2045, Việt Nam sẽ triển khai Kế hoạch quốc gia về quản lý và loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn, dự kiến giảm ít nhất 11 triệu tấn CO₂ tương đương từ việc tiêu thụ HFC. Nếu áp dụng đồng bộ các giải pháp bổ sung như quản lý vòng đời thiết bị, chuyển đổi sang các chất có chỉ số nóng lên toàn cầu (GWP) thấp hoặc bằng 0, lượng phát thải có thể còn giảm mạnh hơn, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Hướng tới tương lai xanh, bền vững

Các hoạt động bảo vệ tầng ô-dôn không chỉ giúp phục hồi “lá chắn khí quyển” mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững và chống biến đổi khí hậu của Việt Nam. Việc kiểm soát các chất làm suy giảm tầng ô-dôn đã được tích hợp vào lộ trình giảm phát thải quốc gia, góp phần thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), phù hợp với Thỏa thuận Paris.

Quá trình chuyển đổi công nghệ, thu gom và tái chế môi chất lạnh cũng mở ra cơ hội tiếp cận thị trường tín chỉ carbon, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn tài chính quốc tế và đổi mới công nghệ xanh.

Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai các nội dung về bảo vệ tầng ô-dôn và làm mát bền vững trong Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2050, Kế hoạch loại trừ các chất được kiểm soát, và cập nhật NDC. Đồng thời, từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật về hiệu suất năng lượng, công trình sử dụng năng lượng hiệu quả, và huy động mạnh mẽ các nguồn lực tài chính để thực hiện các dự án chuyển đổi công nghệ theo hướng thân thiện với khí hậu.