Vì sao Trung Quốc coi thực phẩm là vũ khí thương mại chi phí thấp nhưng hiệu quả cao ?

Thực phẩm – Vũ khí thương mại chi phí thấp nhưng hiệu quả cao của Trung Quốc.

Thuế quan của Trung Quốc đối với hàng loạt sản phẩm nông nghiệp Mỹ đã chính thức có hiệu lực, đánh dấu động thái trả đũa mới nhất trong cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Việc Bắc Kinh sẵn sàng sử dụng thực phẩm làm biện pháp đối phó với Mỹ – một trong những nhà cung cấp nông sản lớn nhất của Trung Quốc – phản ánh cả sự thành công của chính phủ nước này trong việc thúc đẩy tự chủ nông nghiệp, và tác động của nền kinh tế đang tăng trưởng chậm lại đối với nhu cầu tiêu thụ.

Theo đó, các mức thuế quan nông nghiệp được Bắc Kinh áp dụng dao động từ 10% đến 15% đối với một danh mục hàng hóa diện rộng bao gồm ngũ cốc, thịt, bông và rau quả tươi, tiếp nối các biện pháp ban đầu nhắm vào năng lượng và kim loại quan trọng. Ngoài ra, Trung Quốc cũng đã ngừng nhập khẩu đậu nành từ ba công ty Mỹ và dừng toàn bộ hoạt động mua gỗ từ Mỹ.

Trong một động thái riêng vào thứ Bảy (8/3), Bắc Kinh cũng áp thuế trả đũa đối với một loạt hàng hóa nông sản của Canada, có hiệu lực từ ngày 20/3.

Đảm bảo nguồn cung lương thực cho 1,4 tỷ dân vẫn là ưu tiên chính sách hàng đầu của chính quyền Bắc Kinh. Mặc dù vẫn là thị trường xuất khẩu quan trọng của các bang vùng Trung Tây nước Mỹ (khu vực có nhiều cử tri ủng hộ đảng Cộng hòa), nhưng những nỗ lực của Trung Quốc trong việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng sau cuộc chiến thương mại trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump đã làm suy yếu đòn bẩy của Washington.

Nền kinh tế Trung Quốc dù phục hồi kém sau đại dịch, nhưng lại tạo ra một điểm sáng: nguồn cung thực phẩm dồi dào. Việc xử lý tình trạng dư thừa công suất trong nước đã trở nên cấp bách hơn đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Giá lúa mì nội địa của nước này đang ở mức thấp nhất trong vòng năm năm qua, trong khi nhập khẩu ngô sụt giảm mạnh. Dữ liệu mới nhất công bố vào Chủ nhật (9/3) cho thấy tình trạng giảm phát đang tiếp tục lan rộng, với giá tiêu dùng giảm mạnh do giá thực phẩm lao dốc.

Chính phủ Trung Quốc đã phản ứng bằng cách bảo vệ nông dân trong nước. Các thương nhân được yêu cầu hạn chế mua ngũ cốc từ nước ngoài, bao gồm lúa mạch và cao lương, trong khi các lô hàng đậu nành nhập khẩu bị trì hoãn.

Sự quan tâm của Bắc Kinh đối với các cuộc điều tra thương mại và áp thuế trong những tháng gần đây – nhắm vào các mặt hàng từ dầu hạt cải, đậu đỗ đến hải sản, thịt và sữa – cho thấy các nhà hoạch định chính sách nước này không quá lo ngại về việc tạo ra rào cản nhập khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng cao cấp vốn chịu tác động mạnh từ xu hướng thắt chặt chi tiêu của hộ gia đình.

Hậu thuẫn cho các nỗ lực này là sản lượng ngũ cốc kỷ lục và quyết tâm tận dụng giai đoạn dư thừa để xây dựng kho dự trữ. Tại kỳ họp thường niên của Quốc hội Trung Quốc kết thúc trong tuần này, chính phủ đã nâng mục tiêu sản xuất năm 2025 và tăng ngân sách dự trữ lương thực.

Các biện pháp kỹ thuật khác, chẳng hạn như giảm tỷ lệ bột đậu nành trong thức ăn chăn nuôi, cũng đang được thúc đẩy, phản ánh mối lo ngại dai dẳng về sự phụ thuộc của ngành chăn nuôi vào nguồn cung đậu nành từ nước ngoài.

Ngoài ra, đậu nành là mặt hàng nông sản xuất khẩu lớn nhất của Mỹ sang Trung Quốc, đạt kim ngạch gần 13 tỷ USD vào năm 2024, và là trọng tâm trong những nỗ lực gần đây nhằm chuyển hướng phụ thuộc của Bắc Kinh sang các nhà cung cấp ít đối đầu hơn như Brazil.

Tính thời vụ của sản xuất toàn cầu sẽ khiến Brazil chiếm phần lớn lượng nhập khẩu đậu nành của Trung Quốc cho đến ít nhất là quý IV năm nay, khiến mức thuế 10% đối với đậu nành Mỹ ít có tác động trong ngắn hạn.

Tất nhiên, chính phủ Trung Quốc vẫn muốn kích thích nền kinh tế tăng trưởng trở lại, mà một phần quan trọng của điều đó là khuyến khích người tiêu dùng chi tiêu nhiều hơn. Nếu các biện pháp kích thích hiệu quả, giá thực phẩm có thể sẽ tăng trở lại và chính sách nhập khẩu có thể thay đổi. Ngoài ra, tác động của thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu đối với mùa vụ cũng có thể ảnh hưởng đến các tính toán của Bắc Kinh.

Tuy nhiên, trong thời gian trước mắt, việc nhắm vào hàng nông sản Mỹ cho thấy Bắc Kinh đang triển khai một trong những vũ khí thương mại có tác động cao và chi phí thấp nhất trong kho vũ khí kinh tế của mình.