VCCI kiến nghị điều chỉnh quy định xử phạt thuế và hóa đơn

Trên cơ sở khảo sát nhanh ý kiến của 1.368 doanh nghiệp trong tháng 6/2025, VCCI kiến nghị trên cơ sở ghi nhận nhiều điểm bất cập cần điều chỉnh nhằm đảm bảo sự công bằng, hợp lý và tính khả thi khi áp dụng vào thực tiễn.

Hộ kinh doanh gặp nhiều thách thức khi chuyển đổi sang hóa đơn điện tử

Một trong những nội dung đáng chú ý của Dự thảo là quy định bắt buộc hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế. Theo VCCI, đây là bước đi cần thiết nhằm hiện đại hóa công tác quản lý thuế, minh bạch hóa hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình triển khai quy định này đang đặt ra không ít thách thức.

Kết quả khảo sát của VCCI cho thấy, phần lớn hộ kinh doanh hiện chưa hiểu rõ quy định: 68% chỉ nắm sơ bộ hoặc không rõ phải thực hiện gì, 21% chưa hiểu, trong khi 73% gặp khó khăn khi triển khai vì thiếu kiến thức, kỹ năng công nghệ và chưa sẵn sàng thay đổi thói quen quản lý truyền thống.

VCCI kiến nghị điều chỉnh quy định xử phạt thuế và hóa đơn

Trong bối cảnh đó, VCCI nhận định việc các hộ kinh doanh vi phạm những lỗi mang tính hình thức – như lập sai chỉ tiêu hoặc xuất hóa đơn không đúng thời điểm – phần lớn là do chưa làm chủ quy trình, chưa quen với công nghệ chứ không phải do cố tình vi phạm hay trốn thuế. Vì vậy, cần thiết phải có chính sách xử phạt phù hợp, nhân văn và mang tính hỗ trợ, tạo điều kiện cho hộ kinh doanh thích nghi và tuân thủ tốt hơn trong giai đoạn đầu thực hiện.

VCCI kiến nghị không áp dụng chế tài xử phạt hành chính với những lỗi hình thức trong khoảng thời gian chuyển tiếp, có thể kéo dài 2 năm. Thay vào đó, các hộ kinh doanh cần chủ động khắc phục sai sót và nộp đủ số thuế phát sinh nếu có.

Làm rõ quy định về thời điểm xử phạt và nguyên tắc gộp hành vi

Dự thảo hiện quy định rằng, nếu trong cùng một ngày, cơ quan thuế phát hiện nhiều hóa đơn vi phạm, thì chỉ xử phạt một hành vi và áp dụng tình tiết tăng nặng. Tuy nhiên, theo VCCI, cách diễn đạt “trong cùng một ngày” có thể gây hiểu lầm và khó áp dụng trong thực tế thanh, kiểm tra kéo dài hàng tuần. VCCI đề nghị chỉnh sửa thành “trong một đợt thanh, kiểm tra thuế” để phản ánh chính xác tình huống phát sinh và thuận lợi trong thực thi.

Liên quan đến nguyên tắc gộp hành vi vi phạm, VCCI cho rằng, xử phạt vi phạm hành chính cần tuân thủ nguyên tắc: vi phạm hành vi nào thì xử phạt hành vi đó, chỉ trừ một số trường hợp đặc biệt như khai sai nhiều chỉ tiêu cùng thời điểm hay chậm nộp nhiều hồ sơ cùng ngày. Tuy nhiên, quy định hiện tại còn chưa bao quát hết các tình huống thực tế. Do đó, VCCI đề nghị bổ sung thêm các trường hợp ngoại lệ để việc xử phạt phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm và tránh gây bất bình đẳng giữa các đối tượng.

Xử lý các lỗi do yếu tố khách quan theo hướng cảnh báo thay vì phạt nặng

Một điểm khác được VCCI đặc biệt lưu ý là các vi phạm liên quan đến lập hóa đơn không đúng thời điểm nhưng không ảnh hưởng tới nghĩa vụ thuế. Theo phản ánh của doanh nghiệp, trong nhiều trường hợp, việc chậm lập hóa đơn không xuất phát từ chủ ý của doanh nghiệp mà do hệ thống phần mềm gặp sự cố, lỗi kỹ thuật, thậm chí bị tấn công mạng.

Trong các trường hợp như vậy, VCCI cho rằng doanh nghiệp không trốn tránh nghĩa vụ thuế, ngân sách Nhà nước không bị thiệt hại, vì vậy chỉ nên xử phạt cảnh cáo hoặc áp dụng mức xử phạt nhẹ nhất, tránh tạo áp lực không đáng có lên doanh nghiệp.

Bảo đảm nguyên tắc xử phạt một hành vi, không chồng lấn trách nhiệm

Về hành vi nộp thiếu thuế do sử dụng hóa đơn không hợp pháp, VCCI đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo khi xác định đây là một thành tố cấu thành của hành vi khai sai thuế. Điều này phù hợp với nguyên tắc “mỗi hành vi vi phạm chỉ bị xử phạt một lần” theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Tuy nhiên, trong thực tế, còn có những tình huống tương tự như doanh nghiệp chưa lập hóa đơn dẫn đến khai sai và thiếu thuế. VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo mở rộng nội dung sửa đổi theo hướng không xử phạt riêng hành vi không lập hóa đơn nếu đã xử phạt về hành vi khai sai thuế, đồng thời bổ sung quy định xử lý linh hoạt với các lỗi của ngân hàng thương mại trong việc khấu trừ, chuyển nộp thuế từ tài khoản của người nộp thuế do các yếu tố khách quan hoặc lý do chính đáng.

Tổng hợp các ý kiến, VCCI nhấn mạnh rằng, các quy định xử phạt cần được điều chỉnh theo hướng minh bạch, dễ hiểu và mang tính hỗ trợ, tạo điều kiện để doanh nghiệp, đặc biệt là hộ kinh doanh cá thể, thích nghi dần với hệ thống quản lý thuế hiện đại.

Việc xử phạt nhân văn, hợp tình hợp lý không chỉ góp phần tạo niềm tin, khuyến khích tuân thủ tự nguyện mà còn giúp nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho ngân sách Nhà nước trong dài hạn.