Con đường đưa người ta đến Tú Lệ (Lào Cai) không mở ra vẻ đẹp ấy ngay lập tức. Núi cứ nối núi, những khúc cua lần lượt đưa người đi cao hơn, cho đến khi khoảng trời phía trước bất ngờ rộng ra. Từ trên cao nhìn xuống, thung lũng Tú Lệ nằm gọn giữa những triền núi, ruộng bậc thang uốn theo đường cong của đất, bản làng nép vào màu xanh, màu vàng đang dần phủ xuống.
 |
| Vào mùa nước đổ hay mùa lúa chín, bình minh sẽ tô điểm cho cảnh quan Tú Lệ (Ảnh: Nguyễn Đức Tuệ) |
Tú Lệ lúc ấy giống một cô gái đẹp mà không biết mình đẹp. Mỗi mùa trong năm, nàng mang một sắc thái. Nhưng có lẽ mùa lúa chín là lúc Tú Lệ duyên dáng nhất. Lúa vàng từ chân núi bò lên sườn đồi, chạy vòng theo những đường ruộng rồi dừng lại bên mái nhà. Nắng đi qua làm từng thửa ruộng đổi màu. Một bóng mây lướt xuống, sắc vàng dịu lại. Mây vừa đi khỏi, cả thung lũng lại bừng sáng. Trên đầu nàng là Khau Phạ.
Một trong những điều thú vị nhất khi đến Tú Lệ mùa thu là đứng trên cao nhìn những cánh dù rời sườn núi. Từ ngày 30/8 đến 30/9 năm nay, “Bay trên mùa vàng Tú Lệ” trở lại, mang những cánh dù nhiều màu sắc lên khoảng trời vùng cao. Nhưng nếu có dịp ngồi vào một cánh dù, Tú Lệ phía dưới mới thực sự khiến người ta ngỡ ngàng.
 |
| Chương trình khai mạc Festival diễn ra vào 8h00 ngày Chủ nhật, 30/8/2026, tại sân hạ dù thôn Lìm Thái, xã Tú Lệ, tỉnh Lào Cai (Ảnh: Sưu tầm) |
Từ trên cao, những thửa ruộng bậc thang không còn là từng mảnh riêng lẻ. Chúng nối vào nhau như những đường thêu trên chiếc váy khổng lồ của núi. Một con đường nhỏ vắt ngang thung lũng, vài mái nhà nằm giữa ruộng, xa hơn là những dãy núi chồng lên nhau rồi nhòa dần trong mây.
Cánh dù lặng lẽ trôi giữa khoảng không ấy. Không tiếng động cơ, không cửa kính ngăn cách. Chỉ còn gió, trời và một Tú Lệ trải rộng dưới chân.
Có lẽ vì thế mà dù lượn hợp với Tú Lệ. Nó không lấn át cảnh quan mà đưa người ta đến một vị trí khác để ngắm cảnh quan ấy. Người không bay vẫn có thể đứng trên Khau Phạ nhìn xuống. Người đủ can đảm bước lên cánh dù sẽ mang về một ký ức khác: đã có lúc mình thực sự bay qua mùa vàng.
Nhưng đừng để Tú Lệ chỉ còn trong một bức ảnh chụp từ trên cao. Cánh dù rồi phải hạ. Và khi đôi chân chạm đất, cô gái Tú Lệ mới bắt đầu kể câu chuyện của mình.
 |
| Đèo Khau Phạ – thiên đường ngắm cảnh Tú Lệ (Ảnh: Sưu tầm) |
Nếu ruộng bậc thang là nhan sắc của Tú Lệ thì cốm lại giống như cái duyên.
Mùa lúa về cũng là lúc thứ hương ấy khiến người ta nhận ra Tú Lệ không chỉ đẹp để nhìn. Hương lúa non, hương cốm mới quyện trong không khí vùng cao tạo thành một ký ức rất riêng. Cốm chẳng phải món để ăn vội. Nhón một chút, nhai thật chậm mới thấy vị thơm, dẻo và ngọt nhẹ còn lại nơi đầu lưỡi.
Tú Lệ cũng vậy. Đi vội thì chỉ thấy đẹp. Ở lâu thêm một chút mới thấy duyên.
Buổi chiều hãy rời những điểm đông người, đi xuống ruộng, ghé vào bản, tìm hiểu cuộc sống của đồng bào Thái, Mông. Những gì ban sáng nhìn thấy từ cánh dù giờ ở ngay trước mắt: bờ ruộng, nếp nhà, bếp lửa và con người đã làm nên cảnh quan ấy qua nhiều thế hệ.
 |
| Tú Lệ lúc lên đèn. (Ảnh: Nguyễn Đức Tuệ) |
Nếu lúc đó trên mâm cơm có chút cốm, món ăn địa phương và một chén rượu vùng cao thì cứ để câu chuyện chậm lại. Nhấp một ngụm thôi, chẳng cần uống nhiều. Men rượu chỉ vừa đủ ấm người, bởi bên ngoài đã có một thứ men khác mạnh hơn: men của núi, của lúa và của một Tú Lệ đang chìm dần vào đêm.
Lúc ấy, xuống núi làm gì cho vội. Một đêm ở Tú Lệ không đơn thuần là thêm một đêm lưu trú. Nó nối phần còn thiếu của hành trình.
Khách ở lại sẽ ăn thêm một bữa cơm, sử dụng một phòng nghỉ, có thời gian thưởng thức đặc sản, mua sản vật và trải nghiệm nhiều hơn đời sống địa phương. Với người dân làm du lịch, đó là phần giá trị quan trọng được giữ lại từ dòng khách mùa vàng. Với người đi chơi, những phép tính ấy đơn giản hơn nhiều: thêm một đêm để chuyến đi không phải chạy theo đồng hồ.
 |
| Bình minh trên sơn cước Tú Lệ (Ảnh sưu tầm) |
Sáng hôm sau, hãy dậy sớm. Khi những tia nắng đầu tiên vừa chạm vào ruộng bậc thang, Tú Lệ của buổi sáng không còn giống cô gái rực rỡ dưới nắng chiều hôm trước. Nàng dịu hơn, tóc còn vương hơi sương, bản làng vừa thức giấc, khói bếp bắt đầu bay lên giữa thung lũng.
Một chén trà nóng. Một chút cốm nếu còn. Phía xa, Khau Phạ lại hiện dần sau mây.
 |
| Đặc sản cốm Tú Lệ (Ảnh sưu tầm) |
 |
| Thịt lợn đen được ướp cùng hạt mắc khén rồi đem kẹp lại bằng cây rừng và nướng (Ảnh: Sưu tầm) |
Đến lúc ấy người ta mới hiểu, mùa vàng chỉ là nhan sắc đầu tiên của Tú Lệ. Thứ giữ chân người lữ khách lâu hơn còn là hương cốm, bản làng, con người và những khoảng thời gian rất chậm giữa núi rừng.
Từ ngày 30/8 đến 30/9, những cánh dù lại bay trên mùa vàng. Ai thích cảm giác mạnh hãy thử một lần bước ra khoảng trời Khau Phạ. Ai không bay, cứ tìm một chỗ thật cao mà ngắm thung lũng. Rồi xuống bản, đi giữa ruộng, ăn cốm, dùng một bữa cơm và dành cho Tú Lệ một đêm.
Bởi gặp một cô gái đẹp, người ta có thể ngoái nhìn. Nhưng gặp một vùng đất vừa đẹp, vừa có duyên, lại biết níu người bằng hương lúa, chén rượu và câu chuyện bản làng, người ta thường muốn ở lại.
Tú Lệ mùa vàng là cô gái như thế.
