TS. Nguyễn Anh Tuấn: Du lịch nông nghiệp – Tiềm năng lớn, cần tháo gỡ điểm nghẽn

Liên quan đến định hướng phát triển du lịch nông nghiệp theo hướng bền vững, phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã có cuộc phỏng vấn độc quyền với TS. Nguyễn Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch Việt Nam, nhằm truyền tải những phân tích sâu sắc của ông về tiềm năng, thách thức và giải pháp cho loại hình du lịch giàu bản sắc này.

Phóng viên: Thưa ông, trong bức tranh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, ông đánh giá tiềm năng và vai trò của du lịch nông nghiệp ở Việt Nam như thế nào?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Du lịch nông nghiệp đang nổi lên như một hướng đi giàu tiềm năng, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Về bản chất, du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, có khả năng khai thác và chuyển hóa hầu hết các loại tài nguyên của những ngành khác thành sản phẩm du lịch. Khi một tài nguyên đủ hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu và thị hiếu của du khách, nó sẽ trở thành sản phẩm có giá trị cao.

TS. Nguyễn Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch Việt Nam (Ảnh: Phan Chính).

Trong bối cảnh đó, nông nghiệp chính là “mỏ vàng” tài nguyên. Việt Nam có nền văn hóa gắn bó mật thiết với nông thôn, nơi mà trước đây hơn 90% dân số sinh sống bằng nghề nông và đến nay khu vực này vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Hệ thống tài nguyên nông nghiệp phong phú, từ cảnh quan thiên nhiên đến giá trị văn hóa bản địa, chính là lợi thế đặc biệt để xây dựng các sản phẩm du lịch nông nghiệp hấp dẫn. Điều này phù hợp với xu hướng ngày càng gia tăng, khi cả khách quốc tế lẫn nội địa đều mong muốn được trải nghiệm đời sống nông thôn, tham gia các hoạt động sản xuất và khám phá văn hóa bản địa.

Việc khai thác hiệu quả du lịch nông nghiệp không chỉ giúp tạo thêm sản phẩm độc đáo, đáp ứng nhu cầu khám phá, trải nghiệm của du khách, mà còn góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng, thúc đẩy cách tiếp cận mới với điểm đến. Đây là dư địa lớn để ngành du lịch Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đặc biệt, chủ trương của Đảng và Nhà nước đã xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, trong đó du lịch nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới là một định hướng quan trọng. Điều này mở ra cơ hội để lĩnh vực này phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới. Nếu được khai thác bài bản, du lịch nông nghiệp không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, cải thiện đời sống người dân nông thôn mà còn bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam thân thiện và giàu bản sắc.

Phóng viên: Thưa ông, đâu là những rào cản lớn nhất cản trở sự phát triển của du lịch nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay, đặc biệt từ góc nhìn người dân và doanh nghiệp?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Mặc dù có tiềm năng rất lớn, nhưng du lịch nông nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn. Đối với người dân, hạn chế lớn nhất là thiếu kiến thức và kỹ năng kinh doanh dịch vụ du lịch. Họ có tài nguyên, sản phẩm nông nghiệp, văn hóa đặc sắc, nhưng chưa biết cách khai thác, phục vụ, cải tạo nhà cửa, nâng cấp hạ tầng lưu trú hay tổ chức trải nghiệm. Bên cạnh đó, vấn đề vốn đầu tư ban đầu cũng là trở ngại, bởi ngay cả những hạng mục cơ bản như khu vệ sinh đạt chuẩn hay một homestay nhỏ cũng cần chi phí đáng kể.

Về phía các điểm đến, hạ tầng còn yếu là một rào cản lớn. Nhiều vùng nông thôn thiếu điện, nước, giao thông, viễn thông, khiến việc tiếp cận và trải nghiệm của du khách bị hạn chế, làm giảm sức hút điểm đến.

Đối với doanh nghiệp, ngoài khó khăn về hạ tầng, còn vướng mắc lớn về thủ tục hành chính và pháp lý. Quy định hiện hành chưa rõ ràng trong việc cho phép sử dụng đất nông nghiệp để kinh doanh du lịch, đặc biệt với mô hình farmstay. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư e dè, không dám mạnh dạn triển khai.

Tóm lại, để du lịch nông nghiệp phát triển, cần đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về kiến thức, vốn, hạ tầng và khung pháp lý, tạo điều kiện cho cả người dân lẫn doanh nghiệp yên tâm đầu tư.

Phóng viên: Theo ông, để tháo gỡ thách thức và phát huy tối đa tiềm năng, Nhà nước cần có những vai trò và chính sách tổng thể như thế nào?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Vai trò của Nhà nước là then chốt để du lịch nông nghiệp phát triển bền vững. Trước hết, cần rà soát và hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt là các quy định liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp cho mục đích du lịch, như mô hình farmstay hay du lịch cộng đồng. Những rào cản pháp luật hiện nay cần được điều chỉnh kịp thời để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu thị trường.

Thứ hai, Nhà nước nên ban hành cơ chế ưu đãi cụ thể về thuế, tín dụng, hỗ trợ vốn đầu tư, giúp cả doanh nghiệp lẫn người dân có điều kiện cải tạo cơ sở vật chất, nâng cấp hạ tầng dịch vụ. Các chính sách cần rõ ràng, minh bạch về mức độ hỗ trợ, đối tượng thụ hưởng và điều kiện áp dụng.

Thứ ba, đầu tư công vào hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, nước, viễn thông ở khu vực nông thôn là nền tảng bắt buộc. Đây là những hạng mục vượt ngoài khả năng đầu tư của người dân và doanh nghiệp, nhưng lại quyết định đến khả năng tiếp cận, trải nghiệm của du khách.

Cuối cùng, cần có quy hoạch và định hướng phát triển dài hạn. Việc xác định rõ vùng có tiềm năng, xây dựng quy hoạch tổng thể, cung cấp thông tin và hướng dẫn cho nhà đầu tư sẽ giúp hạn chế tình trạng phát triển tự phát, đồng thời đảm bảo cân bằng giữa phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa và giá trị nông nghiệp.

Du lịch gắn với nông nghiệp là một xu hướng mới của ngành du lịch.

Phóng viên: Để thu hút doanh nghiệp và người dân cùng tham gia, theo ông, Nhà nước cần có những chính sách ưu đãi và hỗ trợ gì?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Để du lịch nông nghiệp phát triển bền vững, cần có chính sách ưu đãi và hỗ trợ phù hợp cho cả người dân và doanh nghiệp.

Với người dân – chủ thể trực tiếp của tài nguyên và văn hóa nông thôn – Nhà nước nên hỗ trợ thiết thực như:

Vốn và tài chính: Cung cấp các khoản vay ưu đãi, lãi suất thấp để cải tạo nhà ở thành homestay, xây dựng vệ sinh đạt chuẩn, mua sắm trang thiết bị cơ bản phục vụ du lịch.

Đào tạo và nâng cao năng lực: Tổ chức khóa huấn luyện kỹ năng làm du lịch, quản lý dịch vụ, giao tiếp với khách, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và xây dựng sản phẩm du lịch từ nông sản, văn hóa bản địa.

Thông tin và quảng bá: Hỗ trợ tiếp cận xu hướng thị trường, quảng bá sản phẩm qua các kênh truyền thông địa phương và quốc gia.

Liên kết cộng đồng: Khuyến khích thành lập hợp tác xã, nhóm liên kết để nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển bền vững.

Với doanh nghiệp – đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa – cần:

Ưu đãi đầu tư: Miễn, giảm thuế, ưu đãi tín dụng, bảo lãnh vay vốn để giảm rủi ro khi đầu tư vào lĩnh vực đặc thù này.

Cải cách thủ tục hành chính: Đơn giản hóa quy trình cấp phép, đăng ký, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.

Hỗ trợ đất đai và quy hoạch: Có cơ chế rõ ràng về sử dụng hoặc thuê đất dài hạn cho các dự án farmstay, đồng thời quy hoạch vùng phát triển du lịch nông nghiệp để doanh nghiệp yên tâm đầu tư.

Xúc tiến và kết nối: Tổ chức diễn đàn, hội thảo để kết nối doanh nghiệp với địa phương tiềm năng và đối tác trong – ngoài nước.

Tóm lại, sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách vĩ mô của Nhà nước và hỗ trợ vi mô cho từng đối tượng sẽ là chìa khóa để du lịch nông nghiệp trở thành động lực phát triển kinh tế – xã hội nông thôn.

Phóng viên: Theo ông, chất lượng nguồn nhân lực và hệ thống hạ tầng có ý nghĩa thế nào đối với sự phát triển bền vững của du lịch nông nghiệp?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Đây là hai yếu tố cốt lõi, quyết định việc biến tiềm năng thành hiện thực.

Về nguồn nhân lực, du lịch là ngành đòi hỏi tính chuyên nghiệp cao, kể cả ở nông thôn hay vùng sâu, vùng xa. Người dân tham gia cần được đào tạo kiến thức du lịch, kỹ năng phục vụ, quản lý khách hàng, xử lý tình huống, thậm chí cả ngoại ngữ cơ bản. Quan trọng hơn, họ phải thay đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh doanh dịch vụ – tức là không chỉ bán nông sản, mà còn bán trải nghiệm, văn hóa và sự hiếu khách. Doanh nghiệp cũng cần chú trọng đào tạo nhân viên, còn cơ quan quản lý phải có cán bộ am hiểu để định hướng và hỗ trợ hiệu quả.

Về hệ thống hạ tầng, đây là nền tảng vật chất không thể thiếu. Các hạng mục như giao thông kết nối, điện, nước sạch, viễn thông, internet là điều kiện cơ bản để du khách tiếp cận và lưu trú. Đồng thời, cơ sở vật chất phục vụ trực tiếp như nhà vệ sinh đạt chuẩn, homestay, khu dịch vụ ăn uống… cũng cần được đầu tư để nâng cao trải nghiệm. Trong thời đại số, hạ tầng công nghệ càng quan trọng, giúp quảng bá, đặt dịch vụ, thanh toán trực tuyến và cung cấp thông tin nhanh chóng.

Tóm lại, nếu thiếu nguồn nhân lực chất lượng và hạ tầng đồng bộ, du lịch nông nghiệp khó bứt phá. Đầu tư đúng vào hai trụ cột này sẽ là “đòn bẩy” để du lịch nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững.

Trân trọng cảm ơn ông!