Trái phiếu doanh nghiệp chuyển sang cuộc chơi của chất lượng và kỷ luật

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện không thiếu những con số đáng chú ý, nhưng điều đáng quan tâm hơn nằm ở sự thay đổi phía sau các con số đó. Phát hành chưa phục hồi mạnh, nghĩa vụ đáo hạn còn lớn và chậm trả vẫn xuất hiện; trong khi khung pháp lý mới đang đẩy thị trường về phía minh bạch và kỷ luật hơn.

Đây là giai đoạn mà doanh nghiệp muốn huy động vốn bằng trái phiếu không chỉ cần một phương án phát hành, mà còn phải chứng minh năng lực quản trị và khả năng sử dụng vốn đúng mục đích.

Theo lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm hài hòa hai mục tiêu: tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn hợp pháp, hiệu quả phục vụ sản xuất, kinh doanh; đồng thời tăng cường tính minh bạch, kỷ luật thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư (Ảnh minh họa).

Áp lực thanh toán vẫn là phép thử lớn

Theo dữ liệu của Công ty cổ phần Chứng khoán KIS Việt Nam, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp chậm trả trong tháng 7 đạt 7.985 tỷ đồng, tăng 27.818% so với tháng trước và tăng 166,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong số này có 4.584 tỷ đồng chậm trả gốc và 3.399 tỷ đồng chậm trả lãi. Riêng Công ty cổ phần Bông Sen ghi nhận 3.099 tỷ đồng chậm trả lãi.

Trong khi đó, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong tháng 7 đạt 26.295 tỷ đồng, giảm 80% so với tháng trước và giảm 42% so với cùng kỳ năm 2025.

Cơ cấu phát hành cũng cho thấy thị trường chưa thực sự mở rộng trở lại. Ngân hàng chiếm 20.656 tỷ đồng, tương đương 78% tổng giá trị phát hành. HDBank phát hành 7.106 tỷ đồng, Sacombank 3.650 tỷ đồng.

Nhóm bất động sản đứng thứ hai với 3.000 tỷ đồng, chiếm 11,4%. Dù giảm 95% so với tháng trước, giá trị này vẫn tăng 173% so với cùng kỳ, với Vinhomes (VHM) là nhà phát hành chính.

Áp lực còn nằm ở phía trước. KIS Việt Nam ước tính trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trong tháng 8 khoảng 10.061 tỷ đồng, tăng 24% so với tháng trước. Bất động sản chiếm 38,49%, ngân hàng chiếm 14,91%. Vietjet và Hưng Thịnh Land có lượng trái phiếu đến hạn lớn, lần lượt khoảng 2.000 tỷ đồng và 1.800 tỷ đồng.

Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh - đưa ra nhận định cho biết, những tháng cuối năm, tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trên cả nước có thể lên khoảng 100.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, ông cho rằng áp lực đã giảm dần so với trước đây khi nhiều doanh nghiệp chủ động thu hẹp nghĩa vụ.

“Nhiều doanh nghiệp từng có dư nợ trái phiếu lớn đã giảm khoảng một nửa, thậm chí tới 2/3 dư nợ. Đây là tín hiệu tích cực đối với thị trường”, ông Châu nhận định.

Doanh nghiệp muốn huy động vốn phải nâng chuẩn

Dữ liệu của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho thấy, đến giữa tháng 8/2026, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành đạt 327.961 tỷ đồng, trong đó phát hành riêng lẻ chiếm 85,6%.

Các doanh nghiệp đã mua lại trước hạn 184.540 tỷ đồng trái phiếu, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng ngân hàng chiếm 161.241 tỷ đồng, tương đương 87,3%.

Trong những tháng cuối năm, 98.295 tỷ đồng trái phiếu dự kiến đến hạn thanh toán. Bất động sản chiếm 56.431 tỷ đồng, tương đương 54,3%; ngân hàng chiếm 19.255 tỷ đồng, tương đương 18,7%.

Những con số này cho thấy bài toán của thị trường không còn đơn thuần là khôi phục phát hành. Vấn đề lớn hơn là làm thế nào để dòng vốn được đưa vào những doanh nghiệp có khả năng sử dụng hiệu quả và trả nợ đúng hạn.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch HĐQT FiinGroup và FiinRatings, từ đầu năm đến nay, phần lớn lượng phát hành vẫn đến từ ngân hàng nhằm huy động vốn, tăng bộ đệm vốn để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng tín dụng trong bối cảnh vốn chủ sở hữu còn khá mỏng.

Ở khu vực doanh nghiệp, thị trường đang xuất hiện những lô trái phiếu kỳ hạn dài với cấu trúc chặt chẽ hơn. Một số giao dịch có bảo lãnh hoặc xếp hạng tín nhiệm, đặc biệt là trái phiếu xanh.

Đáng chú ý, có những lô trái phiếu kỳ hạn 15-20 năm, lãi suất khoảng 6-7% vẫn thu hút nhà đầu tư, dù lãi suất tiền gửi có thời điểm ở mức 9-12%. Theo ông Nguyễn Quang Thuân, đây chủ yếu là sản phẩm hướng tới nhà đầu tư tổ chức, vốn ưu tiên mức lãi suất cố định để thuận lợi trong phân bổ danh mục và quản trị rủi ro.

Nghị định 200 đẩy thị trường về phía minh bạch

Sự thay đổi về chất của thị trường đang đi cùng một khung pháp lý chặt chẽ hơn.

Ngày 5/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP về chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp đủ điều kiện huy động vốn nhưng đồng thời nâng yêu cầu về minh bạch và kỷ luật thị trường.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - ông Hoàng Văn Thu cho biết, Nghị định 200 mở rộng các hình thức đầu tư mà doanh nghiệp có thể huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu, đồng thời quy định chặt hơn việc quản lý, sử dụng nguồn vốn theo đúng phương án phát hành.

Doanh nghiệp phát hành phải nâng chuẩn hồ sơ, phương án phát hành, công bố thông tin và quản trị riêng nguồn vốn. Các tổ chức cung cấp dịch vụ cũng chịu yêu cầu trách nhiệm cao hơn, cùng cơ chế xử lý vi phạm rõ hơn.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang xây dựng dự thảo Thông tư hướng dẫn để đồng bộ với Nghị định 200, trong đó tập trung vào đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền, chuyển quyền sở hữu, giao dịch tại Sở Giao dịch chứng khoán, công bố thông tin và chế độ báo cáo.

Việc bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong báo cáo tình hình phát hành, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm cũng mở rộng phạm vi giám sát thị trường.

Với doanh nghiệp, đây là thay đổi đáng chú ý. Khả năng huy động vốn bằng trái phiếu trong giai đoạn mới sẽ gắn chặt hơn với chất lượng doanh nghiệp, tính minh bạch của phương án sử dụng vốn và năng lực thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Quy mô phát hành vì thế có thể chưa tăng nhanh. Nhưng nếu chuẩn mực công bố thông tin, trách nhiệm của các tổ chức trung gian và kỷ luật sử dụng vốn được nâng lên, thị trường có cơ sở để thu hút trở lại dòng vốn dài hạn.